
mjr Piwnik „Ponury
Jan Piwnik ps. „Ponury”, przedwojenny oficer policji, cichociemny, dowódca oddziałów partyzanckich na ziemi świętokrzyskiej i nowogródzkiej, otoczony był legendą jeszcze za życia.
Urodził się 31 sierpnia 1912 r. w rodzinie chłopskiej w Janowicach niedaleko Opatowa. Miał dwie siostry i brata Józefa. Był uczniem Gimnazjum im. Joachima Chreptowicza w Ostrowcu Świętokrzyskim, gdzie zdał maturę w 1932 roku.
Po maturze wstąpił do Szkoły Podchorążych Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Ukończył ją w 1933 r. Po odbyciu nauki w Szkole Fachowej dla Szeregowych Policji Państwowej w Mostach Wielkich został funkcjonariuszem wydziału śledczego stołecznej policji. Zajmował się osobistą ochroną premierów: Leona Kozłowskiego i Walerego Sławka.
Następnie powierzono mu nowe stanowiska we wschodnich województwach II RP. Dowodził między innymi posterunkiem w Kisielinie w powiecie horochowskim oraz kompanią Grupy Rezerwy Policyjnej w Golędzinowie. Na jej czele walczył we wrześniu 1939 roku, ochraniał mosty na Pilicy od Nowego Miasta nad Pilicą do Białobrzegów. 7 września ewakuował się do Warszawy. Oddziały policyjne otrzymały rozkaz wyjazdu ze stolicy na wschód. Dowódca kompanii rezerwistów ze swoimi podwładnymi dotarł na Węgry.
Po przekroczeniu granicy policjanci zostali internowani. Na początku lutego 1940 roku Piwnik uciekł z Węgier i przez Jugosławię oraz Włochy przedostał się do Francji, gdzie dotarł do 4 Dywizji Piechoty i otrzymał przydział do artylerii. Kiedy w czerwcu 1940 roku rozpoczęły się negocjacje francusko-niemieckie w sprawie zawieszenia broni, polscy dowódcy podjęli decyzję o ewakuacji 4 Dywizji Piechoty do Wielkiej Brytanii.
Na Wyspach Brytyjskich Piwnik służył w 4 Brygadzie Kadrowej Strzelców, przemianowanej później na Samodzielną Brygadę Spadochronową. Jako jeden z pierwszych zgłosił się na kursy cichociemnych. Był jednym z najlepiej przygotowanych pod względem dywersyjnym kandydatów do przerzutu. Szkolił się dodatkowo w łączności, co przesądziło o szybkim wysłaniu go do kraju. Był jednym z 316 cichociemnym przerzuconych do Polski. Nocą z 7 na 8 listopada 1941 roku wyskoczył z brytyjskiego samolotu w okolicach Skierniewic.
Początkowo otrzymał przydział do komórki V Oddziału o kryptonimie „Syrena”, zajmującej się odbiorem zrzutów lotniczych. Wiosną 1942 roku na jego prośbę, przydzielono go do organizacji dywersyjnej AK „Wachlarz” i powierzono dowództwo II oddziału w Równem.
„Wachlarz” działał na terenach na wschód od przedwojennej granicy Polski czyli w ZSRR, zajmując się dywersją i wywiadem. W jego składzie znalazła się połowa cichociemnych. Aresztowany przez Niemców w Zwiahlu, zdołał uciec z więzienia razem z por. Janem Rogowskim „Czarką” i przedostać się do Warszawy. W połowie grudnia 1942 roku komendant Armii Krajowej gen. Rowecki „Grot” powierzył „Ponuremu” i „Czarce” zadanie uwolnienia pozostających w więzieniu w Pińsku oficerów „Wachlarza”.
18 stycznia 1943 roku kilkunastoosobowa grupa uderzeniowa uwolniła żołnierzy „Wachlarza” z więzienia zlokalizowanego w mieście, w którym stacjonowało około trzech tysięcy niemieckich żołnierzy i policjantów. Plan akcji służył potem jako materiał szkoleniowy na kursach poświęconych zagadnieniom dywersyjnym, a akcja przeszła do historii jako jedna z najsławniejszych akcji bojowych AK. Gen. bryg. Stefan Rowecki „Grot” odznaczył „Ponurego” i „Czarkę” Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari.
Po rozwiązaniu struktury "Wachlarz" od czerwca 1943 roku pełnił funkcję szefa Kedywu (Kierownictwa Dywersji) Okręgu Radomsko-Kieleckiego AK, gdzie został dowódcą Zgrupowań Partyzanckich, które przybrały jego pseudonim "Ponury". Założył partyzanckie obozowisko na Wykusie w Górach Świętokrzyskich. Dowodzone przez niego zgrupowanie było wówczas największą zwartą jednostką Armii Krajowej. W trzech oddziałach służyło ponad 350 żołnierzy. Zgrupowaniem pierwszym dowodził por. Eugeniusz Kaszyński ps. ,,Nurt”, drugim ppor. Waldemar Szwiec ps. ,,Robot”, natomiast trzecim ppor. Stanisław Pałac ,,Mariański”.
Z polecenia Jana Piwnika w tajnej fabryce w Suchedniowie podjęto produkcję pistoletów maszynowych Sten. Jako urodzony na wsi przedwojenny policjant był szczególnie wyczulony na akty grabieży dokonywane na ludności wiejskiej, dlatego też żołnierze "Ponurego" zwalczali bandy rabunkowe, likwidowali kolaborantów i donosicieli. W okresie czerwiec – październik 1943 jego zgrupowanie stoczyło 68 bitew i potyczek z Niemcami, patrole likwidacyjne zlikwidowały 146 konfidentów i 19 pospolitych bandytów.
Prowadzone przez niego brawurowe akcje przyczyniły się jednocześnie do nasilenia terroru hitlerowskiego wymierzonego w mieszkańców świętokrzyskich miejscowości (pacyfikacja Michniowa). To, jak również kłamliwe donosy nieprzychylnych mu oficerów Komendy Okręgu Kieleckiego AK, oraz agenturalna działalność jego podkomendnego ppor. Jerzego Wojnowskiego ,,Motora’’, będącego na usługach Gestapo, przyczyniły się do odwołania Piwnika ze stanowiska dowódcy zgrupowań partyzanckich AK. „Ponury” został przeniesiony na Nowogródczyznę, gdzie w lutym 1944 r. wszedł w skład oddziałów dowodzonych przez Macieja Kalenkiewicza „Kotwicza” .
Jesienią 1943 roku, w trudnym dla niego momencie, związał się z Emilią Malessą – łączniczką Komendy Głównej AK. Wzięli ślub w grudniu 1943 roku. „Motor” po udowodnieniu mu zdrady został rozstrzelany 28 stycznia 1944 roku. Podobny los spotkał jego żonę Tamarę, która razem z nim współpracowała z Niemcami.
Na Nowogródczyźnie początkowo kierował Ośrodkiem Szkolenia Strzeleckiego przy Nadniemeńskim Zgrupowaniu Batalionów Partyzanckich w Hołdowie. W pierwszych dniach kwietnia objął dowództwo VII Batalionu 77 Pułku Piechoty AK. Miał pod swą komendą ponad 700 żołnierzy w czterech kompaniach. W ramach operacji „Burza” 16 czerwca 1944 roku w czasie ataku na niemiecką strażnicę w Bohdanach pod Jewłaszami „Ponury” otrzymał śmiertelny postrzał w brzuch. Został pochowany na wiejskim cmentarzu we wsi Wawiórka. Jego mogiłą opiekowała się miejscowa ludność polska.
Według relacji lekarza batalionu „Jontka", konając, wyszeptał pożegnania dla rodziców i żony, a ostatnie jego słowa brzmiały: „Pozdrówcie… Góry… Świętokrzyskie…". Pośmiertnie awansowany do stopnia majora, został także odznaczony krzyżem Virtuti Militari IV i V klasy .
W Polsce Ludowej ten cichociemny, przedwojenny policjant szkolony na Zachodzie, oficer AK nie mógł być wzorem do naśladowania. O „Ponurym” nie mówiło się. Ale pamięć i legenda przetrwała, a sam „Ponury” stał się symbolem walki o wolność.
Wiele lat trwały zabiegi rodziny i towarzyszy broni o sprowadzenie szczątków majora do Polski. Udało się to wreszcie w 1987 roku. „Ponury” czekał jeszcze rok w klasztorze O.O.Cystersów w Wąchocku na oficjalne uroczystości pogrzebowe, które odbyły się w czerwcu 1988 roku i trwały trzy dni.
Z klasztoru Cystersów w Wąchocku kondukt żałobny wyjechał w ponad stukilometrową trasę. Szczątki Piwnika przez trzy dni wędrowały po Kielecczyźnie. Odwiedziły wszystkie ważne dla bohatera miejsca. Była to największa po II wojnie defilada żołnierzy AK z udziałem ponad 70 sztandarów akowskich jednostek oraz żołnierzy ze wszystkich okręgów AK. W uroczystościach zorganizowanych przez Środowiska Świętokrzyskich Zgrupowań Partyzanckich AK „Ponury”–„Nurt” wzięło udział ponad 43 tysiące Polaków z całej Polski, kombatantów, harcerzy, przedstawicieli wielu środowisk. Mszę św. odprawił kard. Henryk Gulbinowicz w asyście siedmiu biskupów, a po przemówieniach trumna została złożona w krypcie na krużgankach. „Ponury” powrócił w Góry Świętokrzyskie.
W 1991 roku mjr Piwnik „Ponury” został patronem Policji Świętokrzyskiej. Od roku 2002 policjanci, którzy wykazali się szczególnym poświęceniem i zaangażowaniem w wykonywaniu swoich obowiązków na rzecz bezpieczeństwa obywateli, odznaczani są Odznaką Zasługi im. mjr. Jana Piwnika "Ponurego" przyznawaną przez Kapitułę Odznaki. 31 X 2012 roku minister obrony narodowej Tomasz Siemoniak awansował pośmiertnie Jana Piwnika ,,Ponurego’’ do stopnia pułkownika, a prezydent Bronisław Komorowski nadał mu Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski. W 2024 roku został mu nadany tytuł honorowego obywatela miasta Ostrowca Św.
Na terenie dawnego obozowiska partyzantów na Wykusie w 1957 roku odsłonięto kapliczkę z obrazem Matki Boskiej Bolesnej, upamiętniającą poległych w walce o Ojczyznę. Na jej ścianach umieszczono 123 pseudonimy poległych podczas wojny żołnierzy. Kapliczka otoczona jest murem, na którym obecnie umieszczonych jest już kilkaset tabliczek z nazwiskami zmarłych żołnierzy zgrupowań „Ponurego” i „Nurta”. Miejsce Pamięci Narodowej „Wykus” jest wpisane do rejestru zabytków nieruchomych. Każdego roku, w drugą sobotę czerwca, na Wykusie organizowane są uroczystości upamiętniające poległych żołnierzy Zgrupowań Partyzanckich Armii Krajowej „Ponury”.

Kapliczka na Wykusie
A tu kazanie księdza prałata Peszkowskiego w 50 rocznicę śmierci Jana Piwnika wygłoszone w Wąchocku 12.04.1994 roku po pogrzebie "Nurta" na Wykusie.
Te słowa nic nie straciły na swej aktualności, niezwykle ważne i odważne.
Obrazy wykorzystywane wyłącznie jako prawo cytatu w myśl art. 29. Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych


Komentarze
Pokaż komentarze (14)