Czego tak naprawdę szkoła uczy

Dziś ponad 21 lat po obaleniu komunizmu możemy rzucić śmiałe hasło „Nie dojrzeliśmy do demokracji”, wręcz nie robimy nic by dojrzeć, nie edukujemy do tego społeczeństwa na żadnym etapie,  wielkie zaniedbania dotyczą właśnie szkół, niezależnie czy to szkół podstawowych, gimnazjów, liceów i pewnie przyjdzie mi się przekonać iż także studiów. Szkoły nie uczą nas jak podejmować decyzje i jak dojść do porozumienia, za to uczy się ludzi masy niepotrzebnych drobnostek, na  które według reguły „zakuj, zdaj zapomnij” tylko marnujemy czas.

BO UCZEŃ MUSI WIEDZIEĆ

Wiedzieć, bo nie wystarczy umieć, na tym w tym polega problem naszych szkół, teoria jest ważniejsza od praktyki, wiedza od umiejętności jej zastosowania. Prosty przykład – na lekcjach pierwszej pomocy pierwszą informacją którą wszyscy muszą zapamiętać jest to że o pierwszej pomocy jest mowa w „ustawie z dnia 8 września 2006 roku Państwowym Ratownictwie Medycznym „. Reszta jest dalece mniej ważna…  Uczeń musi znać przynajmniej 10 pasm górskich które powstały w czasie orogenezy alpejskiej czy to że co 100 m temperatura spada o 0,6 ºC co do liczenia temperatury w górach nie przydaje się ze względu na masę innych czynników, lecz tego znać uczeń już nie powinien.

DYSKUSJA ZAKAZANA

Z wiedzą szkolną nikt nie może dyskutować, nikt nie może dyskutować z programem, czy zasadnością uczenia się tego czy tamtego. Celem szkoły stało się przygotowanie do tego czy tamtego egzaminu. Na części humanistycznej egzaminu zaczyna się walka o to by napisać jak najwięcej słów kluczowych o które chodziło autorowi, potem zostaje rozprawka, tutaj szukanie kolejnych słów kluczowych, trzeba przypomnieć sobie lekturę o której chce usłyszeć egzaminator, na szczęście jest jeszcze część matematyczna… Na lekcjach historii kolejne daty do zapamiętania, omawiamy powstanie styczniowe – 30 dat, drugie tyle nazwisk, nikogo nie obchodzi ocena zasadności powstania. Historii współczesnej nie łączy się z wiedzą o społeczeństwie, na tej nie poznaje się różnych myśli ideologicznych, ważniejsze są grupy pierwotne, wtórne, daty wejścia kolejnych krajów do unii europejskiej, definicje demokracji, republiki, budżetu. Dalej w planie ”przedsiębiorczość”, liczenie udziału wydatków w budżecie, następne definicje, jakieś zadania do zrobienia, kolejne definicje do wykucia. Na języku polskim nie inaczej tu rządzi interpretacja  wszystkiego przez nauczyciela, lub ta narzucona nauczycielowi przez Podstawę programową. Nie lepiej jest na konkursach wojewódzkich. Pytanie z historii „na podstawie książki xxx opisz jaki był plan dnia mieszkańca wsi w XIX w.”.

MATEMATYCZNA RÓWNIA POCHYŁA

Reforma systemu edukacji, tymczasowe ale jednak usunięcie matematyki z przedmiotów obowiązkowych na maturze, w końcu liczne zmiany w podstawie programowej. To wszystko doprowadziło do tego że matematyki w szkole jest coraz mniej, coraz mniej się wymaga i o zgrozo! na matematyce pojawiły się definicje, już nie trzeba umieć zastosować twierdzenia w praktyce, trzeba wyryć jego treść na pamięć, bo w końcu osoby które są z matematyki po prostu słabe muszą mieć szansę na dobrą ocenę. W efekcie tego mamy coraz więcej tzw. humanistów, bo humanizm kojarzy się wszystkim z tym że coś trzeba wykuć zamiast zrozumieć, tak więc uczniowie od początku wykuwają, zdają i pewnie zapominają. Ten schemat przenosi się potem na wszystko, z podstawówki do gimnazjum, z gimnazjum do liceum, z liceum na studia. Potem np. na architekturę idą luzie którzy lubią sobie ładnie porysować a nie mają pojęcia o tym jak wyliczyć nośność konstrukcji. Na prawie trzeba wykuwać kolejne przepisy, bo na egzaminach jak i przecież w normalnym zawodzie prawnika żaden z nich nie będzie miał dostępu do kodeksów, a w sądzie nie ma przecież internetu. Od prawników przestało się wymagać umiejętności wypowiedzi, można zaliczyć studia bez żadnego egzaminu ustnego, a chyba nikt nie wyobraża sobie prawnika który nie potrafi uzasadnić swojego zdania.

TŁUMY IDĄ NA STUDIA

Studia stały się bardzo modne, wyższe wykształcenie pomaga w rozwoju demokracji. Z tym można się zgodzić, lecz ma to równie  poważne konsekwencje, dziś na studia idą osoby które dawniej zajmowały miejsca w szkołach zawodowych, a idą do liceum, a potem na studia bo okazuje się że wkuwanie regułek dobrze im idzie, potem są niezadowolenie że z wyższym wykształceniem nie potrafią znaleźć pracy. Ma to też drugą złą stronę, poziom dostosowuje się do średniej. Procent osób które kończą studia jest bardzo wysoki, a przez to znów staje się coraz niższy, w końcu pojawia się też mniemanie że studia powinien ukończyć każdy, a potem wielkie obrażenie gdy profesor czegoś nie zalicza…

ROZDROBNIENIE

Gdy likwiduje się małe lokalne szkoły pojawia się wielka afera, że zastępuje się małe bardzo wydajne klasy wielkimi które przecież z nauką nie mają nic wspólnego. Nie chcę tu mówić o kosztach ekonomicznych, ale o społecznych takich małych szkół. Szkoła w małej wsi zamyka ludzi na świat, a im wcześniej te osoby poznają coś poza tą małą miejscowością tym lepiej dla nich, łatwiej im będzie odnaleźć się potem w większej grupie osób, łatwiej znaleźć pracę, poznają więcej ludzi i są bardziej otwarci na świat, łatwiej im poznać kogoś kto ma podobne zainteresowania. Nie tworzą się potem chore zależności plemienne między mieszkańcami wsi które powoduą tylko samoograniczenie. Sam wiem coś o tym ponieważ zamieniłem szkołę we wsi, na tę w mieście, mam nadzieję że następnym etapem będzie przeprowadzka do liceum do dużego miasta. Oprócz kosztu społecznego istnieje też ten edukacyjny, w dużych szkołach następuje swoista segregacja na grupy prezentujące dany poziom w jakiejś grupie przedmiotów, nawet osobno w kilku np. w języku obcym, a to na pewno wpływa na rozwój wszystkich, słabszym można wszystko lepiej wytłumaczyć, a z lepszymi można wyprzedzać program.

ZAKUJ ZDAJ ZAPOMNIJ

To zdanie podsumuje nasz polski system nauczania, nie kładzie się nacisku na myślenie czy rozumienie zadań, ważniejsza jest pracowitość w wykuwaniu kolejnych linijek. Zadania domowe przestały być powtórzeniem tematu zrobionego na lekcji, je po prostu trzeba mieć dla samego posiadania, za ich brak uczniowie ponoszą nie tylko konsekwencje braku przypomnienia czy utrwalenia tematu lecz przede wszystkim słabszej oceny rocznej czy półrocznej. Przestaje się liczyć sama wiedza, dość słabo ale jednak sprawdzana na testach, kartkówkach, zaczyna się za to liczyć to jak cicho ktoś siedzi na lekcji i jak dużo zadań zrobi, myślenie staje się zbędne, staje się celem ataków nauczycieli dlaczego to ci najzdolniejsi mają mieć lepsze ataki od tych co ciężko pracują. Często, głównie z ust rodziców, pada apel „inwestuj w siebie” co niestety ale jest tylko subtelniejszą formą „ucz się”, inwestowanie w siebie polega na inwestowaniu w oceny, które mają nam pomóc w życiu.

JEST SZANSA POPRAWY

Wiele autorytetów na czele z profesorem Kleiberem mówi obecnie o problemach dydaktycznych, trzeba tylko pozwolić im mówić. Mamy bardzo dużo wzorców zarówno w USA i Europie Zachodniej jak i Skandynawii. Możemy uczyć się na błędach innych i dostosować nauczanie do warunków polskich, trzeba jednak zmienić kierunek zmian, zamiast szkoły policyjnej a’la Giertych, czy jej nowocześniejszej wersji według rzekomego projektu rządu, polegającego na stworzeniu bazy danych z psychologicznymi sylwetkami uczniów, trzeba tworzyć szkolę przyjazną uczniom, rodzicom, a przede wszystkim nauce.