Tytułem wstępu słów kilka o samym tytule bloga. A raczej o tym, jak trudno było wymyślić zadowalający tytuł, który w jakiś sposób nawiązywałby do świata kina albo stanowił zgrabną parafrazę cytatu czy tytułu słynnego filmu. Przy długich rozważaniach nasunął mi się następujący wniosek: tytuły po angielsku brzmią po prostu lepiej. W krótszej frazie można uchwycić lepiej jakąś przewrotną grę słów, dowcip. Cytaty ze świata filmu znane i lubiane często też brzmią lepiej w oryginale. No bo jak przetłumaczyć na przykład „Frankly my dear, I don’t give a damn”, żeby nie brzmiało pretensjonalnie? Albo „I will be back”? Klasyka, która w tłumaczeniu nie brzmi już tak dobrze.
Ale wracając do tytułu wymyślanego w bólach twórczych – oto finaliści w konkursie:
1. „Every Thing You Always Wanted to Know About Cinema * But Were Afraid to Ask”
2. „From cinema with love”
3. „K jak Kino” / „Dial C for Cinema”
4. „Blog zwany pożądaniem”
5. „Kino, głupcze!”
Wszystkie okazały się a) zbyt trywialne, b) dobrze brzmiące tylko po angielsku lub c) zbyt kontrowersyjne. I z tych wszystkich powodów postanowiłam nazwać swój blog filmowym Hyde Parkiem – nie dlatego, że uważam tę nazwę za najbardziej oyginalną czy najbardziej twórczą, ale dlatego, że najlepiej oddaje duch tego bloga. Będzie tu o filmach dobrych i złych, komediach i dramatach, będzie też pewnie o aktorach, reżyserach, kinach, popcornie i dzwoniących w kinie telefonach komórkowych. Jak to w Hyde Parku.
To, że wiele potencjalnych tytułów tego bloga brzmiało lepiej w wersji oryginalnej odzwierciedla podobny trend w tytułach filmów. Tytuł to kwintesencja filmu – musi być na tyle chwytliwy, żeby przyciągnąć uwagę, musi podsumowywać w dwóch słowach treść i charakter filmu, najlepiej też, żeby był zgrabny stylistycznie. W przypadku tłumaczenia również jak najbliższy oryginałowi – i z tym chyba są największe problemy.
Najnowszym przykładem zupełnie nieudanego tłumaczenia tytułu jest nowy film Sofii Coppoli – w wersji orginalnej „Somewhere”, w polskich kinach „Somehwere. Między miejscami”, co oczywiście jest bezpośrednim nawiązaniem do wcześniejszego filmu Coppoli, w Polsce pod tytułem „Między słowami” (w oryginale „Lost in Translation”). I o ile tłumaczenie tego pierwszego tytułu uważam za całkiem udane i pasujące do całego filmu, o tyle to drugie bardzo mnie zirytowało. Dlaczego tłumacz/dystrybutor dodaje bezpośrednie nawiązanie do wcześniejszego filmu reżyserki, skoro ona sama tego nie robi w oryginalnej wersji? Bo przecież mogłaby w bardzo prosty sposób odnieść się do swojego poprzedniego dzieła – choćby dodając „Lost in somewhere”. Coppola jednak się na to nie zdecydowała i – mimo, że film faktycznie w dużej mierze przypomina czy może nawet nieudolnie kalkuje „Między słowami” – nie widzę żadnego powodu, dla którego miałby zrobić to ktokolwiek w Polsce.
W podobny sposób, czyli przez dodanie polskiego słowa do oryginalnego tytułu, zostały potraktowane dwa inne świetne filmy – „Potiche” i „Happy-Go-Lucky”. Tytuł filmu Francois Ozone’a „Potiche” oznacza bibelot, coś, co stoi na komodzie bezużytecznie – ma tylko ładnie wyglądać. W bezpośredni sposób tytuł nawiązuje do roli żony w filmie Ozone’a, w polskim tłumaczeniu nie ma miejsca na domysły, tytuł stwierdza: „Potiche. Żona doskonała”. Czy dystrybutor nie powinien się na coś zdecydować? Albo zostać przy wersji oryginalnej (moim zdaniem zupełnie bez sensu – ilu Polaków zna znaczenie tego francuskiego słowa?) albo oddać sens tytułu w naszym języku. Analogicznie w „Happy-go-lucky” Mike’a Leigha, w którym po polsku dodano końcówkę „..czyli co nas uszczęśliwia”. Albo jedno albo drugie, dlaczego i to i to?
Czasem zdarza się też, że dystrybutor decyduje się pozostać przy oryginalnym tytule filmu – czasem dość niezrozumiała decyzja, bo niby dlaczego skoro tłumaczymy cały film, pomijamy tytuł? Można sobie wyobrazić zażenowanie starszych ludzi kupujących bilety w kasie kina i dukających trudne angielskie nazwy. Tradycją ostatnio stało się pomijanie tytułów w tłumaczeniu filmów Jima Jarmuscha – najnowsze „The Limits of Control” (nazwa tak prosta, że aż się prosi, żeby ją przetłumaczyć, nie ma żadnej gry słów ani zwrotu typowo angielskiego) czy wcześniejsze „Broken Flowers” (ale już analogiczne „Los Abrazos Rotos” Almodovara zostało przetłumaczone jako „Przerwane objęcia”, a przecież słowa „broken” po angielsku i „roto” po hiszpańsku są właściwie synonimami o wielu znaczeniach, często trudno przekładalnych na polski. Dziwi więc, że raz się to słowo tłumaczy, a innym razem nie). Klasyką stał się tytuł filmu pozostawiony w wersji oryginalnej, czyli „American Beauty” Sama Mendesa i teraz dość trudno sobie wyobrazić, żeby mówić o „Amerykańskim pięknie”. Ale jak się głębiej nad tym zastanowić, to właściwie dlaczego nie? I zupełnie już dla mnie niezrozumiała decyzja o pozostawieniu oryginalnej wersji tytułu komedii z Cameron Diaz i Kate Winslet – „Holiday”. Ten prosty i zwyczajny tytuł aż krzyczy, żeby powiedzieć o nim zwyczajnie „Wakacje”.
Z drugiej strony czasem tytuły są tak nieudolnie tłumaczone, że może lepiej, żeby nie były tłumaczone w ogóle. Nie mogę się zdecydować czy bardziej nie znoszę tłumaczenia jednego z moich ulubionych filmów „My Blueberry Nights” Kar Wai Wonga jako „Jagodowa miłość” (Skąd ta miłość? Przecież w oryginale nie ma nawet cienia miłości, jest tylko noc!) czy niedawnego filmu Woody’ego Allena „Whatever works” jako „Co nas kręci, co nas podnieca”. Ten pierwszy bardziej mnie irtytuje, ale ten drugi uważam za tak nieudolny, że aż śmieszny. Ani nie oddaje sensu oryginału, ani ducha filmu ani nie brzmi zgrabnie po polsku – jest zdecydowanie za długi! Inne przykłady zaskakująco i moim zdaniem niezbyt udanie przetłumaczonych tytułów, to między innymi „Smak życia” (w oryginale „L’auberge espagnole” czyli dosłownie hiszpańska oberża) i jeszcze gorszy „Smak życia 2″ (w oryginale „Les Poupees russes”), „Tajemnica Brokeback Mountain” (skąd dystrybutor wytrzasnął słowo „tajemnica”, skoro w oryginale jest tylko nazwa geograficzna?), „Spotkanie” (po angielsku „The Visitor” czyli gość) i wreszcie, last but not least, „Z piątku na sobotę” (belgijski film z angielskim tytułem „Any Way the Wind Blows” – jak autor doszedł od wiatru do weekendu pozostanie chyba jego sekretem). Przykłady nieudolnego tłumaczenia tytułów można mnożyć i mimo, że zdaję sobie sprawę jak trudno czasem znaleźć dobry odpowiednik polski wydaje mi się, że czasem można było to zrobić lepiej.
Z drugiej strony w tytułach polskich są też prawdziwe perełki. W tym przypadku nie mam wątpliwości któremu tytułowi przyznaję niekwestionowane zwycięstwo – „Jeszcze dalej niż Północ” Dany’ego Boona. Oryginalny tytuł „Bienvenue chez les Ch’tis” jest kompletnie niezrozumiały dla przeciętnego widza w Polsce, bo odnosi się do lokalnej stereotypowej nazwy mieszkańców Północy Francji – wokół stereotypów kręci się zresztą cały film. To, co wydawałoby się zupełnie nieprzetłumaczalne na polski zostało bardzo zgrabnie ujęte w rodzimym języku. Brawa dla tłumacza.
Wnioski z tych rozważań płyną dwa. Po pierwsze, tytuł ma ogromne znaczenie, od niego sporo zależy. Przecież to tytuł tak naprawdę ma przyciągnąć widzów do kina, to tytuł ma sprawić, że zapamiętamy film, o którym gdzieś słyszeliśmy czy czytaliśmy i wybierzemy się do kina, kiedy się w nim pojawi. Nie zawsze trzeba dodawać dramatyczne „tajemnice” czy „miłość”, skoro tego dramatyzmu nie było w oryginale; nie zawsze też najlepszym wyborem jest pozostawienie tytułu filmu bez tłumaczenia – już i tak zbyt wiele anglicyzmów w codziennej polszczuźnie. Po drugie, tłumaczenie tytułów filmowych to ciężki kawałek chleba. Zresztą jak tłumaczenie całych filmów, ale o tym już innym razem.
Filmografia dla zainteresowanych (polecam szczególnie punkty 2, 3,4, 6, 8, 10, 11, 12, 14, 15 i 17)
1. Somewhere / Somewhere. Między miejscami (http://www.imdb.com/title/tt1421051/)
2. Lost in Translation / Między słowami (http://www.imdb.com/title/tt0335266/)
3. Potiche / Potiche. Żona doskonała (http://www.imdb.com/title/tt1521848/)
4. Happy-Go-Lucky / Happy-go-lucky, czyli co nas uszczęśliwia (http://www.imdb.com/title/tt1045670/)
5. The Limits of Control / The Limits of Control (http://www.imdb.com/title/tt1135092/)
6. Broken Flowers / Broken Flowers (http://www.imdb.com/title/tt0412019/)
7. Los Abrazos Rotos / Przerwane objęcia (http://www.imdb.com/title/tt0913425/)
8. American Beauty / American Beauty (http://www.imdb.com/title/tt0169547/)
9. The Holiday / Holiday (http://www.imdb.com/title/tt0457939/)
10. My Blueberry Nights / Jagodowa Miłość (http://www.imdb.com/title/tt0765120/)
11. Whatever Works / Co nas kręci, co nas podnieca (http://www.imdb.com/title/tt1178663/)
12. L’auberge espagnole / Smak życia (http://www.imdb.com/title/tt0283900/)
13. Les poupees russes / Smak życia 2 (http://www.imdb.com/title/tt0409184/)
14. Brokeback Mountain / Tajemnica Brokeback Mountain (http://www.imdb.com/title/tt0388795/)
15. The Visitor / Spotkanie (http://www.imdb.com/title/tt0857191/)
16. Any Way the Wind Blows / Z piątku na sobotę http://www.imdb.com/title/tt0331175/
Komentarze
Pokaż komentarze (1)