Szpargały
Świat przedwojenny przeobraża się na naszych oczach w legendę, dla jednych przetkaną światłem i barwą, dla innych – wrażliwych na propagandę – pełną cieni. Edward hrabia Raczyński, 1991
17 obserwujących
230 notek
56k odsłon
  143   0

Emitenci listów zastawnych na ziemiach polskich (1770 – 2020) (4)

Zapraszam Szanownych Czytaczy w każdy pierwszy poniedziałek miesiąca na podróż w czasie, związaną z historią, ekonomią, architekturą i szeroko rozumianym pięknem. Rzecz dotyczy listów zastawnych, od 1770 r. do współczesności - interesującego narzędzia finansowania działalności gospodarczej. Dzisiaj odcinek czwarty.

Poprzedni odcinek tu.


Banki państwowe jako emitenci listów zastawnych na przykładzie Państwowego Banku Rolnego

   Państwowy Bank Rolny był jedną z trzech wielkich państwowych instytucji kredytowych II Rzeczypospolitej. Utworzony zastał na mocy dekretu Naczelnika Państwa z 5 lutego 1919 r. jako Polski Bank Rolny z kapitałem 25 mln mkp. Ustawą z 10 czerwca 1921 r. zmieniono jego nazwę na Państwowy Bank Rolny. Również wtedy określono wysokość kapitału zakładowego Banku na 200 mln mkp jako bezprocentową, niewycofywalną dotację Skarbu Państwa oraz 5 mln mkp jako zasiłek na wydatki organizacyjne w pierwszym roku działalności, płatny także przez Skarb Państwa.

   Twórcami pomysłu utworzenia Banku był Zdzisław i Seweryn Ludkiewicz, bracia po-chodzący z Poniewieża na Litwie. Pierwszy był ministrem reform rolnych w rządzie Władysława Grabskiego, drugi został prezesem Banku po zamachu majowym. Prezes Banku był mianowany na przeciąg 5 lat przez prezydenta Rzeczypospolitej na podstawie uchwały Rady Ministrów, powziętej na wniosek ministra skarbu i ministra reform rolnych. Rada Nadzorcza składająca się z prezesa Banku, jako prezesa Rady i z dziewięciu członków, których powoływał na trzy lata minister skarbu, w tym trzech w porozumieniu z ministrem reform rolnych, trzech w porozumieniu z ministrem rolnictwa. Dyrekcja była mianowana przez ministra reform rolnych na wniosek prezesa Banku.

   Zadaniem Banku było zaopatrywanie drobnego i średniego rolnictwa w kredyt krótkoterminowy, kredyt długoterminowy w listach zastawnych na kupno gruntu i inwestycje oraz z kredyt melioracyjny w obligacjach. Bank zasilał kredytem stowarzyszenia spółdzielcze, związki samorządowe i gminne kasy oszczędnościowo-pożyczkowe. Zarządzał również funduszami budżetowymi państwa przeznaczonymi dla rolnictwa. Od 1925 r. udzielał długoterminowych pożyczek w listach zastawnych i obligacjach melioracyjnych (nominowanych w „złotych w złocie”). Ponadto wykonywał normalne czynności bankowe, przyjmując depozyty i prowadząc rachunki czekowe.

   Bank odgrywał niewielką rolę w pierwszych latach istnienia ze względu na deprecjację kapitału w skutek inflacji. Dokapitalizowanie Banku w wyniku reform Władysława Grabskiego spowodowało wzrost jego znaczenia. Kapitał Banku wzrósł do 130 mln zł w 1928 r., by ulec redukcji do 100 mln w 1934 r.

   W 1932 r. w skład Rady Nadzorczej Banku wchodzili: Seweryn Ludkiewicz (prezes), Antoni Anusz, Witold Broniewski, Edward Ciborowski, inż. Stefan Królikowski, Wiktor Leśniewski, Juliusz Poniatowski, dr Władysław Paskiewicz, i Wacław Fabierkiewicz.

   Dyrekcję tworzyli Wacław Staniszewski, Józef Borowski, Teofil Narbutt i Stanisław Ridel.

   W maju 1933 r. Bank współuczestniczył w zakładaniu Banku Akceptacyjnego SA. W 1938 roku PBR był ponadto akcjonariuszem:

- Chłodni i Składów Portowych w Gdyni, sp. z o.o. (82,3%),

- Krajowego Towarzystwa Melioracyjnego SA w Warszawie (64,5%),

- Małopolskiego Towarzystwa Melioracyjnego sp. z o.o. we Lwowie (51%),

- Międzynarodowego Towarzystwa Osadniczego SA w Warszawie (50%) i

- Towarzystwa Zakładów Żyrardowskich SA w Warszawie (64,1%).

   Bank miał oddziały w Grudziądzu przy ul. Sienkiewicza 18, w Katowicach przy ul. Szkolnej 6, w Kielcach przy ul. Sienkiewicza 57, w Krakowie przy pl. Szczepańskim 8, w Lublinie przy ul. Kapucyńskiej 1, we Lwowie przy ul. Piłsudskiego 25, w Łucku przy ul. Piłsudskiego 24, w Pińsku przy ul. Kościuszki 2, w Poznaniu przy ul. Dąbrowskiego 12, w Wilnie przy ul. Wielka Pohulanka 24 i agenturę w Gdyni.

   Siedziba Banku mieściła się początkowo przy ul. Traugutta, od 1928 r. zaś w specjalnie wzniesionym gmachu przy ul. Nowogrodzkiej 50.

   Kapitał zakładowy Banku w kolejnych latach kształtował się następująco: 1919 r. – 25 mln mkp; 1921 r. – 200 mln mkp; 1924 r. – 3,1 mln zł; 1928 r. – 130 mln zł; 1934 r. – 100 mln zł. 50% czystego zysku rocznego przeznaczano a fundusz rezerwowy, a reszta przeznaczana była na specjalne rezerwy Banku albo na specjalne fundusze Ministerstwa Reform Rolnych.

   Prezesami Banku byli: w latach 1921–1924 Franciszek Stefczyk, do 1925 r. Tomasz Wilkoński, do 1927 r. Franciszek Bujak, do 1932 r. oraz w latach 1933–1938 Seweryn Ludkiewicz, następnie w latach 1932–1933 oraz w 1938 r. Kazimierz Stamirowski (p.o.), a w latach 1938–1939 Maurycy Jaroszyński.

   Podczas II wojny światowej PBR działał pod niemiecką kontrolą na terenie Generalnej Guberni. Po wojnie przez krótki czas finansował w imieniu skarbu państwa inwestycje rozwojowe wsi. 1 sierpnia 1950 r. na podstawie rozporządzenia ministra finansów z 14 lipca tego roku postawiony został w stan likwidacji. Jego funkcje i majątek przejął Bank Rolny.

Lubię to! Skomentuj Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Gospodarka