5 obserwujących
69 notek
69k odsłon
382 odsłony

Jastrzębski i inni. Sabotaż w Parowozowni Głównej II klasy PKP w Kędzierzynie w latach 19

Wykop Skomentuj2


 

 

 

Jastrzębski i inni. Sabotaż w Parowozowni Głównej II klasy PKP

w Kędzierzynie w latach 1945 – 1949 według dokumentów Urzędu Bezpieczeństwa

 

            W końcu lat czterdziestych XX w. w polskiej literaturze prawniczej definiowano sabotaż jako „dezorganizowanie pracy przez umyślne uchylanie się od niej, albo świadome i wadliwe jej wykonywanie. Z reguły odbywa się to poprzez uszkadzanie, niszczenie środków produkcji lub ukryte działania, których celem jest zakłócanie realizacji określonego planu. Czyny sabotażowe cechowała duża rozpiętość – od pracy szybkiej, ale słabo wydajnej, do celowo powolnej”[1].

            W Polsce „Ludowej” bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej sabotaż był dość częstą formą sprzeciwu obywateli przeciwko siłowemu instalowaniu prosowieckiego, komunistycznego reżimu. Stosowany przez organizacje niepodległościowe, powoływane ad hoc grupy dywersyjne czy też pojedyncze osoby, zaczął zanikać po roku 1956, gdy po dojściu do władzy W. Gomułki, Polacy swe niezadowolenie zaczęli wyrażać raczej za pomocą akcji strajkowych[2].

            Pierwszym powojennym aktem prawnym służącym zwalczaniu sabotażu był dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 30 października 1944 r. O ochronie Państwa [3] , gdzie głównie w art. 5 ujęto interesujące nas kwestie[4].

            Po zakończeniu działań wojennych, w obliczu jednak konieczności zwalczania oddziałów podziemia niepodległościowego i jednostek Ukraińskiej Powstańczej Armii[5], wydano 16 listopada 1945 r. dekret O przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa[6], w którym przestępstwa sabotażu dotyczył przede wszystkim art. 2, konstrukcji swej wzorowany na rozwiązaniach zastosowanych w dekrecie z roku 1944. Podobnie sabotaż zdefiniowano w dekrecie z 13 czerwca 1946 r. także zatytułowanym O przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa [7]. Dekret ten nazywano powszechnie „małym kodeksem karnym”(m.k.k.). Sprawy sabotażu regulowały przepisy art. 3[8], art. 20 (działanie przeciwko reformie rolnej), art. 21 (uchylanie się od powszechnego obowiązku świadczeń rzeczowych) oraz w art. 39 (zakłócanie produkcji w zakładach państwowych, samorządowych lub zarządzanych przez państwo lub samorząd).

            W okresie  nieco późniejszym, wykraczającym już poza ramy czasowe niniejszego opracowania, kwestie związane z sabotażem regulowała także Konstytucja PRL z dnia 22 lipca 1952 r., która w art. 77 ust. 2[9] zawierała przestrogę o karaniu tego typu przestępstw „z całą surowością prawa”.  

            Instytucjami zwalczającymi m. in. sabotaż były początkowo (od 1944 r.) urzędy podlegające Wydziałowi I Resortowi Bezpieczeństwa Publicznego PKWN (zwalczanie elementów antypaństwowych w przemyśle państwowym, zwalczanie dezorganizacji transportu samochodowego, kolejowego, drogowego, rzecznego, morskiego, powietrznego i łączności)[10]. Od 1 stycznia 1945 r. sprawy walki z sabotażem weszły w zakres kompetencji utworzonego tego dnia Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i jego ekspozytur terenowych. Rozbudowa „pionu ekonomicznego” MBP nastąpiła w 1949 r. i w jego ramach istniejące dotychczas w zakładach przemysłowych referaty ochrony przekształcono w ekspozytury Urzędu Bezpieczeństwa, mające zwalczać sabotaż w newralgicznych punktach gospodarki narodowej, w tym w Polskich Kolejach Państwowych (PKP). Jedną z takich ekspozytur była ta, która prowadziła niżej opisane działania przeciwko sabotażystom z Parowozowni Głównej II klasy w Kędzierzynie. W latach późniejszych organizacja instytucji zwalczających sabotaż podlegała dalszym zmianom.  

            Podejmując refleksję na temat zakreślony w tytule niniejszego przedłożenia pamiętać należy, że 4 listopada 1944 r. do 20 lipca 1949 r. koleje polskie były zmilitaryzowane na mocy dekretu z dnia 4 listopada 1944 r. O militaryzacji Polskich Kolei Państwowych – Dz. U. 1944 nr 11, poz. 55. Oznaczało to w pierwszym okresie poddanie kolejnictwa w Polsce władzom radzieckim, co skutkowało m. in. przeprowadzanymi przez armię sowiecką zmianami szerokości torów na użytek transportów wojskowych. Zarząd nad kolejami został przekazany polskiemu Ministerstwu Komunikacji faktycznie dopiero 15 sierpnia 1945 r.[11] Fakty te miały niewątpliwie duży wpływ na natężenie działań ochronnych przed aktami sabotażu w PKP.  

 

***

„Na plenarnym posiedzeniu Powiatowej Rady Narodowej w Koźlu, które odbyło się 25 marca 1948 r. w sali posiedzeń Starostwa Powiatowego, po wyczerpaniu porządku obrad, przewodniczący klubu radnych Polskiej Partii Robotniczej tow. Ciach, uzasadniwszy konieczność oczyszczenia naszego życia społecznego, a przede wszystkim Rad Narodowych z elementów WRN-owskich[12], wniósł projekt wykluczenia z Rady trzech członków, którzy w ciągu trzechletniej działalności wykazali dostatecznie swoją prawicową, a więc szkodliwą z punktu widzenia Demokracji Ludowej, działalność. Wniosek Rada zatwierdziła jednogłośnie”[13]. Usuniętymi byli[14]: Konstanty Jastrzębski[15], wkrótce wykluczony także z Gminnej Rady Narodowej w Kędzierzynie za „działalność wybitnie prawicową”, Heliodor Pruchnicki[16] oraz Stefan Semaniuk[17], którzy także „wykazali działalność prawicową, co z punktu widzenia obecnej rzeczywistości jest szkodliwe”. Wszyscy oni byli funkcyjnymi pracownikami Parowozowni Głównej II kl. w Kędzierzynie, Jastrzębski był jej naczelnikiem.

Wykop Skomentuj2
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura