Zawisza Czarny: rycerz i dyplomata

Jeśli któraś z postaci polskiego średniowiecza może zostać uznana za szeroko pojętego "idola młodzieży", to z pewnością jest nią Zawisza Czarny - rycerz, dyplomata, postać o przysłowiowej prawości i uczciwości. Jeśli przyłożyć do średniowiecza współczesną miarę,, to dodatkowo jeszcze gwiazda sportów walki europejskiego formatu i bohater mediów.

Zawisza Czarny z Garbowa, herbu Sulima, urodził się ok. 1370 roku. Nigdy nie został pokonany w pojedynku, czy turnieju rycerskim, choć kilka razy brał udział w bitwach po przegranej stronie, dostając się do niewoli, czy wreszcie dając głowę w ostatniej swojej walce, pod zamkiem Gołębiec nad Dunajem w Serbii. Walczył po stronie księcia Witolda w katastrofalnej dla niego bitwie nad Worsklą w 1399 roku, gdzie bardzo się wyróżnił. Wziął udział w bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku, walczył w krucjatach Zygmunta Luksemburczyka w Bośni (po zdobyciu zamku Doboj miał mieć romans z córką króla bośniackiego, Stefana Twertka II, Dragą) i przeciw husytom (1420-1422), wreszcie w ostatniej kampanii tego władcy przeciw Turkom, gdzie zaginął w do końca nie wyjaśnionych okolicznościach, osłaniając odwrót armii chrześcijańskiej przez rzekę.

Jeśli chodzi o "karierę" turniejową, to jej ukoronowaniem było wielkie zwycięstwo w turnieju w Perpigan w Aragonii, gdzie pokonał ówczesną sławę rycerstwa zachodnioeuropejskiego, Jana z Aragonii.

Ale to nie bojowe przymioty zadecydowały o jego legendzie. Był przede wszystkim Zawisza wzorem moralnym dla wielu, odważny, zawsze uczciwy, żarliwie wierzący, nie stosujący w walce nieuczciwych sztuczek, rycerski i pełen osobistej kultury. Jego autorytet był tak wielki, że król Władysław Jagiełło wielokrotnie korzystał z jego usług w dyplomacji, darząc przy tym pełnym zaufaniem. Często posłował do cesarza Zygmunta Luksemburczyka, zaznaczył swoją obecność na soborze w Konstancji, ujmując się m.in. za zdradziecko tam spalonym Janem Husem. Bywał gościem na największych dworach, sam podejmował ucztami najmożniejszych. W polskiej kulturze stał się wręcz postacią przysłowiową - polegać na kimś "jak na Zawiszy" to darzyć kogoś najwyższym zaufaniem. Jest patronem katolickiego harcerstwa wchodzącego w skład Międzynarodowej Federacji Skautingu.

Postać Zawiszy stała się inspiracją dla wielu utworów literackich, takich jak O Zawiszy Czarnym Opowieść Karola Bunscha, Zawisza Czarny Stefana Kuczyńskiego, czy poematy Juliusza Słowackiego i Kazimierza Przerwy - Tetmajera o tym samym tytule.