Żyjemy w kraju niegramatycznym. Nie ma tu pewnych reguł, my sami nie znamy jego zasad, bo ich często po prostu nie ma. Brak gramatyki daje nam jednak coś fundamentalnego: musimy się skupić na jej tworzeniu. To zaś oznacza, że potrzebujemy polityki i potrzebujemy realnych różnic. Post-polityka istnieć może tylko tam, gdzie o gramatykę już nikt się nie spiera.
Byłam niedawno na wykładzie w Londynie na wydziale filozofii jednej z bardzo prestiżowych uczelni. Sala nabita niemiłosiernie. Dwóch wykładowców, żadne sławy, ot, professional philosophers. Na widowni 40% osób powyżej siedemdziesiątki, 20% osób kolo czterdziestki, reszta 'starzy studenci'.
Zaczynają opowiadać, jak to tradycyjny, nowoczesny światopogląd nauczył nas, że czeka nas ziemia obiecana nowej nauki. W krótkich słowach wyłożono, na czym polegała nowoczesna (modern) wiara w postęp, po czym zastanawiali się, dlaczego w Anglii od wojny żaden filozof nie zastanawiał się nad sensem życia. (faktem jest ze to marginalne, a filozofia bryt. zdominowana była całkowicie przez analitykę.) Po czym rozważali, czym jest religia i czy sekularyzacja faktycznie zachodzi czy nie (jeden z prowadzących mówił ze tak, drugi ze nie). Znaczna część problemów istotnie zajmująca; co się jednak stało? Z wykładu zrobiła się rozmowa z widownią, na zasadzie 'hej, wiecie, ja myślę, ze nie chodzi w życiu tylko o shopping. Naprawdę, bo przecież jest jeszcze (...) " Lub: "Mówimy religia, religia to coś zbiorowego zawsze? Przecież kobiety potrafią czcić w samotności" Przy tym to były często osoby bardzo dorosłe, powołujące się na Heideggera czy Lyotarda, tylko ze w ramach jakiegoś chwytliwego cytatu. Każdy dodawał swoje trzy grosze mówiac np. "no, a ja uważam, ze miłość tak, ważna, ale przecież można się spełniać samemu, bóg tez jest sam". I to mówili studenci prestiżowej szkoły i p r o f e s u r a! Wniosek - jeśli jakikolwiek - był taki, ze życie jest może z sensem, a może bez, i może ma elementy przyrodzone (prawo naturalne), może nie, może my je determinujemy (scjentyzm+sekularyzacja), ale nawet jeśli w to wierzymy, to to też wiara. Obecni na Sali profesorowie musieli dawno przestać wierzyć w jakąkolwiek moc filozofii; posługiwali się językiem zupełnie jej pozbawionym, jakby zawstydzeni jego nieprzydatnością. Niemożność rozmowy na taki temat językiem metafizyki czy filozofii zepchnęła ją na poziom trudno akceptowalny; zbiorowość tego quasi naukowego banału trudno było uwierzyć. Ale wspólnego języka symboli już nie ma; nikt go nie produkuje, religia go nie dostarcza, wspólność sama w sobie jest kategorią egzotyczną i niepożądaną.
Po co opowiadam tę historię? Otóż mam wrażenie, że zarówno scena, jak i mój z nią problem są dość symptomatyczne. Dużo się mówi, zwłaszcza w zakresie nauk humanistycznych, o postyzmie, czyli o post-wszystkim. Post-kolonializm, post-polityka. Ale jednak ściana obcości, która pojawia się w bezpośredniej konfrontacji z ludźmi zanurzonymi w autentycznym ideowym post-świecie (choć też dyskusyjne, na ile realnie nastąpił jakiś ‘koniec’ a na ile jest to specyfika rozwoju humanistyki XXwieku) pozwala zobaczyć, jak daleko nam do post-świata. Jak daleko do rozmycia ideowego i jak bardzo organiczna jest potrzeba realności sporów. I chodzi tu nie o zaściankowość, lecz o realną potrzebę programów politycznych obejmujących wiele sfer życia; Polska nie ma systemów, które mogłyby zastąpić działanie polityczne i jeszcze długo nie będzie ich miała. Tam gdzie Brytyjczyk może powiedzieć, że opcje prawica-lewica nie mają sensu, bo chodzi wyłącznie o wydajność danego systemu (edukacji, opieki zdrowotnej, etc), w Polsce wiele sfer trzeba dopiero ugramatycznić, a zatem wspólnie zgodzić się na przyjęcie jakichś zasad, wg których rozpisze się następne projekty. Zanim zaczniemy ekscytować się przynależnością do post-świata zastanówmy się, czy mamy jakiekolwiek powody, by się tam znaleźć.
Komentarze
Pokaż komentarze (1)