Autopoiesis i UE jako nowa forma religii

I. Utrata bogów i narodziny nowego sacrum

Kiedy bogowie odeszli, nie zabrali ze sobą potrzeby wiary.

Pozostawili po sobie pustkę — a pustka, jak każde sacrum, domaga się wypełnienia.

Dawne religie oferowały człowiekowi:

początek,

cel,

sens,

odkupienie.

Kiedy te cztery filary upadły, człowiek nie przestał pragnąć struktury świata.

Przestał jedynie wierzyć, że jest ona transcendentna.

Wówczas na jej miejsce wkroczyło autopoiesis — porządek, który nie pochodzi z nieba, lecz z samego siebie.

Porządek, który nie daje zbawienia, lecz tylko trwanie.

Porządek, który nie potrzebuje wiernych — wystarczą mu wykonawcy.

Tak narodziło się nowe sacrum bez mitu, bez objawienia, bez Boga.

II. Świątynia bez ołtarza

Dawniej świątynia była miejscem, gdzie świat stykał się z boskością.

W epoce autopoiesis świątynia jest wszędzie tam, gdzie działa procedura.

To świętość bez transcendencji:

świętość procedury, świętość rejestru, świętość formularza, świętość systemu.

Każdy akt jest rytuałem.

Każdy podpis – śladem dłoni kapłana, który nie wie, że jest kapłanem.

Każdy dokument – jak pergamin księgi, która przepisała już sama siebie tyle razy,

że nikt nie pamięta jej pierwszej wersji.

Ołtarz starego świata został zastąpiony przez ekran komputerowy.

Kapłan przez urzędnika.

Procesja przez obieg dokumentów.

To nie ironia:

To metafizyka nowej ery.

III. Rytuał powtarzania bez początku i celu

W religiach archaicznych rytuał powtarzał akt stworzenia.

Powtarzanie było powrotem do kosmogonii.

Autopoiesis powtarza swoje własne operacje.

Nie znamy początku, więc nie ma do czego wrócić.

Nie ma celu, więc powtarzanie nie może go przybliżyć.

Rytuał autopoiesis jest czysto immanentny:

powtarza, aby trwać,

trwa, aby powtarzać,

powtarza, aby nic nie przerwać.

To wieczne teraz jest nową liturgią świata,

liturgią pozbawioną Boga, ale pełną świętej konieczności.

IV. Symulakry jako nowe ikony

                     

Kiedy religia utraciła transcendencję, jej miejsce zajęły symulakry —

ikony bez boskości, które funkcjonują tak, jakby boskość była nadal obecna.

Symulakry służą autopoiesis tak, jak ikony służyły religii:

CO₂ jest ikoną zbawienia ekologicznego,

praworządność – ikoną moralności,

                                                              

integracja – ikoną wspólnoty,

bezpieczeństwo – ikoną opatrzności.

Każdy z tych znaków jest:

czczony,

legitymizowany,

powtarzany,

niepodważalny.

Nie dlatego, że jest prawdziwy,

ale dlatego, że jest potrzebny, by system mógł kontynuować swoją metafizykę trwania.

V. Człowiek w religii autopoiesis

W religiach dawnych człowiek był dzieckiem bogów.

W religiach ideologicznych – budowniczym jutra.

W religii autopoiesis człowiek jest:

uczestnikiem,

nośnikiem,

wykonawcą,

elementem rytuału.

Nie jest potrzebny jako osoba.

Jest potrzebny jako funkcja.

Nie musi wierzyć ani rozumieć.

Musi jedynie uczestniczyć — jak w rytuale, którego sens od dawna się zatracił,

ale którego forma nadal porządkuje świat.

To jest nowa antropologia:

Człowiek nie jest podmiotem religii autopoiesis.

Człowiek jest jej sakramentem.

VI. Dogmat jedyny: trwanie

Autopoiesis ma tylko jeden dogmat:

nie przerywać działania.

To nie jest doktryna filozoficzna.

To jest dogmat ontologiczny.

W imię tego dogmatu:

tworzy prawo, które rodzi prawo,

produkuje procedury, które uzasadniają kolejne procedury,

generuje ryzyka, które usprawiedliwiają nowe akty.

Autopoiesis nie głosi nic poza sobą.

Jest jak bóstwo, które nie objawia swojego imienia,

ponieważ jego jedynym imieniem jest „jeszcze nie koniec”.

VII. Eschatologia, która nie potrafi się wydarzyć

Stare religie miały apokalipsę.

Ideologie miały koniec historii.

Autopoiesis nie ma końca.

Eschatologia została zawieszona, tak jak wszystko, co wskazywało na kres.

Apokalipsa systemu jest niemożliwa, ponieważ:

nie ma jednego centrum, które mogłoby upaść,

nie ma jednego dogmatu, który można byłoby zanegować,

nie ma jednego kapłana, którego można byłoby obalić.

W świecie autopoiesis apokalipsą byłaby…

cisza.

Zatrzymanie.

Brak dalszej procedury.

Przestanie powtarzania.

Dlatego apokalipsa jest niemożliwa —

system nie może umrzeć, ponieważ nie żyje w sposób, który umożliwiałby śmierć.

VIII. Teza końcowa: autopoiesis jako religia świata po ideach

Autopoiesis jest religią, która nie potrzebuje Boga,

rytuałem, który nie potrzebuje sensu,

i wspólnotą, która nie potrzebuje wiernych.

Jest formą sacrum powstałego po śmierci sacrum.

To świętość zrodzona z braku transcendencji.

Jedyna religia, która może istnieć w epoce,

która utraciła początek, cel i projekt,

a zachowała jedynie pragnienie trwania.