Metafizyka → Ontologia → Semiotyka

Porządek fundowania sensu: metafizyka – ontologia – semiotyka.

Diagram przedstawia hierarchię zależności między poziomami refleksji: metafizyka funduje możliwość ontologii, ontologia porządkuje byt, a semiotyka opisuje formy ekspresji sensu w świecie. Odwrócenie tego porządku prowadzi do redukcji religii do systemu znaków.

1. Struktura diagramu (opis formalny)

Diagram ma postać pionowej kaskady lub trójstopniowej kolumny:

[ METAFIZYKA ]

        ↓

[ ONTOLOGIA ]

        ↓

[ SEMIOTYKA ]

Strzałki oznaczają fundowanie, nie redukcję.

2. Poziom I – METAFIZYKA

Akt, który umożliwia bycie

Status: pierwotny, nieredukowalny

Metafizyka odpowiada na pytanie:

dlaczego w ogóle jest sens, by coś było?

Charakterystyka:

nie opisuje struktur,

nie klasyfikuje bytów,

nie operuje znakami.

Jej kategoriami są:

akt (actus essendi),

dar,

Słowo,

transcendencja.

W religii:

„Na początku było Słowo”

nie jest tezą ontologiczną, lecz metafizyczną.

➡ Metafizyka nie jest systemem

➡ i nie jest autopojetyczna

3. Poziom II – ONTOLOGIA

Porządkowanie bytu, który już jest

Status: wtórny, fundowany

Ontologia odpowiada na pytanie:

jak coś jest?

Charakterystyka:

opisuje struktury bytu,

rozróżnia relacje,

operuje kategoriami.

Ontologia:

zakłada istnienie jako już dane,

nie potrafi wyjaśnić aktu istnienia,

porządkuje świat po fakcie.

W religii:

ontologia opisuje: świat, człowieka, relację, historię zbawienia,

ale nie wyjaśnia początku objawienia.

➡ Ontologia nie funduje metafizyki

➡ lecz z niej wyrasta

4. Poziom III – SEMIOTYKA

Formy ekspresji sensu w świecie

Status: trzeciorzędny, ekspresyjny

Semiotyka odpowiada na pytanie:

jak sens się komunikuje?

Charakterystyka:

bada znaki, symbole, rytuały,

opisuje instytucje i praktyki,

operuje w obrębie świata.

W religii:

sakrament,

rytuał,

tekst,

święto,

miejsce kultu.

Semiotyka:

nie produkuje sensu pierwotnego,

lecz wyraża sens już dany.

➡ Semiotyka jest najbardziej widzialna,

ale najmniej pierwotna.

5. Dlaczego ten porządek jest kluczowy

Jeśli zachowujemy ten porządek:

METAFIZYKA → ONTOLOGIA → SEMIOTYKA

to:

religia zachowuje transcendencję,

znak pozostaje otwarty,

sens nie ulega domknięciu systemowemu.

Jeśli go odwrócimy:

SEMIOTYKA → ONTOLOGIA → METAFIZYKA

to:

znak zaczyna produkować sens,

ontologia staje się konstruktem,

religia redukuje się do kultury.

To dokładnie mechanizm nowoczesnej redukcji religii.

6. Zastosowanie schematu 

Ten diagram:

spina całość: czas, przestrzeń, święto, miejsce, znak,

wyjaśnia, dlaczego religia jest nieautopojetyczna,

tłumaczy inflację sacrum jako problem semiotyczny,

uzasadnia metodologicznie wybór Eliadego przeciw autopoiesis.

Znak nie jest początkiem.

Byt nie jest początkiem.

Początkiem jest akt,

który dopiero pozwala,

by coś mogło znaczyć.