Articulus I: Utrum universalia habeant esse proprium
(Czy uniwersalia posiadają własne istnienie)
Objectiones
Obiectio 1.
Wydaje się, że uniwersalia mają własne istnienie, ponieważ — jak twierdzi Plato — to, co ogólne, jest bardziej realne niż to, co jednostkowe. Zatem uniwersalia istnieją same przez się.
Obiectio 2.
Ponadto, jeśli uniwersalia nie istnieją, nie byłoby możliwe poznanie ogólne ani nauka, które zakładają przedmioty ogólne. Zatem uniwersalia muszą istnieć.
Obiectio 3.
Dalej, jeśli wiele rzeczy jest „człowiekiem”, to musi istnieć coś jednego, co jest wspólne wszystkim. To wspólne musi istnieć realnie.
Sed contra
Przeciw temu stoi stanowisko Thomas Aquinas, który twierdzi, że:
to, co ogólne, istnieje w intelekcie, a nie jako byt samoistny¹.
Respondeo dicendum quod
Należy powiedzieć, że uniwersalia nie posiadają własnego aktu istnienia (esse proprium).
Ponieważ:
istnienie (esse) jest aktem (actus essendi), który aktualizuje byt jednostkowy,
natomiast uniwersalne i jednostkowe należą do porządku istoty (essentia),
dlatego to, co ogólne, nie jest sposobem istnienia, lecz sposobem ujmowania tego, co istnieje.
Zatem:
uniwersalia nie istnieją jak rzeczy, lecz są realne jako wzorce powtarzalności operacji poznawczych i komunikacyjnych.
Ich realność nie polega na:
posiadaniu własnego aktu istnienia,
lecz na:
stabilności i powtarzalności w wielu aktach uchwycenia.
Ad objectiones
Ad 1.
Platon przypisuje ideom bytowość samoistną, jednak prowadzi to do reifikacji ogólności. Ogólność nie wymaga odrębnego bytu, lecz wyjaśnienia sposobu jej obecności w tym, co istnieje.
Ad 2.
Poznanie ogólne nie wymaga istnienia uniwersaliów jako bytów, lecz wymaga powtarzalności operacji poznawczych, które stabilizują znaczenie.
Ad 3.
To, co wspólne, nie musi istnieć jako jedno coś, lecz jako powtarzalność sposobu ujmowania wielu jednostek.
Articulus II: Utrum universalia participent esse
(Czy uniwersalia uczestniczą w istnieniu)
Objectiones
Obiectio 1.
Wydaje się, że tak, ponieważ wszystko, co jest realne, uczestniczy w istnieniu.
Obiectio 2.
Jeśli uniwersalia są realne, to muszą mieć jakiś udział w akcie istnienia.
Sed contra
Przeciw temu stoi zasada, że:
esse aktualizuje to, co jest czymś (ens), a nie wzorce ujmowania tego czegoś.
Respondeo dicendum quod
Należy powiedzieć, że uniwersalia nie uczestniczą w istnieniu w sposób właściwy bytowi (ens).
Ponieważ:
esse aktualizuje to, co jest czymś określonym,
natomiast uniwersalia nie są „czymś”, lecz relacją powtarzalności,
dlatego:
uniwersalia nie mają udziału w esse jako akt, lecz ujawniają się w tym, co zostało już zaktualizowane przez esse.
Ad objectiones
Ad 1.
Uniwersalia są realne, ale nie jako byty — ich realność jest operacyjna, nie ontologiczna w sensie substancjalnym.
Ad 2.
Ich „udział” w istnieniu polega jedynie na tym, że pojawiają się w obrębie tego, co istnieje — nie mają jednak własnego aktu istnienia.
Articulus III: Utrum universalia sint necessaria ad cognitionem entis
(Czy uniwersalia są konieczne dla poznania bytu)
Objectiones
Obiectio 1.
Poznanie może dotyczyć jednostek bez potrzeby ogólności.
Obiectio 2.
Uniwersalia są jedynie konstrukcjami językowymi, więc nie są konieczne.
Sed contra
Według Aristotle:
poznanie naukowe dotyczy tego, co ogólne².
Respondeo dicendum quod
Należy powiedzieć, że uniwersalia są konieczne, ale nie jako byty, lecz jako:
warunki rozpoznawalności tego, co istnieje.
Ponieważ:
poznanie wymaga powtarzalności,
powtarzalność wymaga stabilizacji,
stabilizacja daje efekt ogólności,
dlatego:
uniwersalia są niezbędne jako struktury operacyjne poznania.
Ad objectiones
Ad 1.
Poznanie jednostkowe bez ogólności nie jest możliwe jako poznanie rozpoznawcze.
Ad 2.
Choć uniwersalia nie są bytami, nie są też czysto arbitralne — wynikają z realnych wzorców powtarzalności.
Conclusio generalis
Universalia non sunt entia, sed modi cognoscendi entia per repetitionem operationum.
Uniwersalia nie istnieją przez akt — istnieją jako powtarzalność sposobów ujmowania tego, co istnieje.
Esse daje „że jest”, essentia daje „co jest”, a universale daje „znowu to samo”.
Przypisy
Thomas Aquinas, Summa Theologiae.
Aristotle, Metafizyka.
Komentarze
Pokaż komentarze