Oto naród, który odzyskał własne państwo po ponad stu latach nieistnienia tylko po to, by natychmiast podjąć walkę o jego ocalenie przed najazdem bolszewickim. Wbrew wszelkim oczekiwaniom to państwo – II Rzeczpospolita – ocalało i zarazem osłoniło Europę przed podporządkowaniem krwawemu reżimowi. Niestety nie na długo – już kilkanaście lat po tych wydarzeniach inny totalitarny reżim zaczął szaleć na naszym kontynencie, za cel obierając również Polskę. Zacięta walka trwała dłużej, niż spodziewał się tego Hitler (a zapewne i wielu zachodnich polityków), jednak sowiecki cios w plecy dokończył dzieła...
O ile historia wojen jest skomplikowana, historia pokoju okazała się jeszcze bardziej złożona. Zdanie o „przegranym w obozie zwycięzców” jest tak często cytowane, że stało się banalne, nie godzi to jednak w jego prawdziwość. Chociaż Polacy jako pierwsi podjęli walkę z III Rzeszą, a Polska ucierpiała w tej wojnie stosunkowo najbardziej, zamiast zwycięskiej defilady, naszych żołnierzy czekały obozowe baraki, których, zamiast niemieckich, strzegli już sowieccy wartownicy.
Ponad 60 lat później – wczoraj – siedziałem w sali Filharmonii (spalonej przez Niemców w 1939 roku i odbudowanej w roku powstania Pałacu Kultury i Nauki im. Józefa Stalina) i słuchałem słów ministra spraw zagranicznych Radosława Sikorskiego, mówiącego „powiedz mi, co sądzisz o pułkowniku Kuklińskim, a powiem ci, co sądzisz o PRL, powiem ci, kim jesteś”. Zastanowiłem się – co ja sądzę o słynnym szpiegu, który zdradził Ludowe Wojsko Polskie i Układ Warszawski? I, jak sugerują „Gry wojenne”, zapobiegł III wojnie światowej i nuklearnej zagładzie Polski.
Chociaż działalność szpiegowska pułkownika jest niezwykle ciekawa dla badacza dziejów wywiadu, to w jej moralnej ocenie akademickie rozważania, a nawet zdrowy rozsądek, niewiele pomogą. Ocena Kuklińskiego zależy w największej mierze od emocji – emocji, które każą mi pisać, że Ryszard Kukliński nie zdradził Polski, ale Układ Warszawski, które nie pozwalają mi solidaryzować się w opinii o nim z Czesławem Kiszczakiem, Wojciechem Jaruzelskim czy marszałkiem Kulikowem. Może dlatego właśnie film Jabłońskiego jest głównie emocjonalny, co w pierwszym odruchu uznałem za błąd reżysera. W gruncie rzeczy nie tak znowu wiele w „Grach” nowych informacji, więcej argumentów na rzecz prezentowanej tezy i uderzania w uczucia widza.
W „Grach wojennych” jest kilka scen robiących mocne wrażenie i nie mam tutaj na myśli grafiki rodem z komputerowych strzelanek, ale statyczne, dokumentalistyczne ujęcia. Wywiad z Kulikowem. który dowodził wojskami Układu Warszawskiego, wstrząsa, jeżeli się pomyśli, jaką potęgę miał kiedyś w ręku ten starszy pan. Dość poruszające – choć niewykluczone, że dzięki odpowiedniemu montażowi – jest identyczne, brzmiące niezwykle sztywno zapewnienie dawnych oficerów CIA, iż obaj synowie pułkownika Kuklińskiego zginęli w zwyczajnych wypadkach.
Trudno szpiega uznać za bohatera – ta profesja wymaga, by zarówno bohaterów, jak i zdrajców, skrzętnie ukrywać. W prawdziwym życiu niewielu jest Konradów Wallenrodów, za to znacznie więcej Kimów Philbych. Wśród znanych historii szpiegów nie ma chyba jednak takiego, który stałby się bohaterem dla narodu, który zdradził. A Ryszard Kukliński nie jest tutaj wyjątkiem od reguły – nie zdradził bowiem swojego narodu, czyli nas wszystkich. Natomiast zwiódł i mocno zaszkodził narzuconemu nam reżimowi, przyczyniając się zapewne do jego upadku w pięć lat po zaocznym wydaniu na pułkownika wyroku śmierci. Za to należy mu się miano bohatera.
Być może więcej dowiemy się pojutrze, gdy oprócz filmu, zobaczymy także wykradzione przed ćwierćwieczem dokumenty.
Komentarze
Pokaż komentarze (2)