109 obserwujących
614 notek
1276k odsłon
6369 odsłon

Dziedzictwo i tradycje Freie Stadt Danzig

Wykop Skomentuj52

"Zurück zum Reich" 

(postulat gdańskich Niemców w latach 1920- 1939 )

28 czerwca 1919 roku w wielkiej sali lustrzanej pałacu Ludwika XIV w Wersalu został podpisany traktat, który określił mapę polityczną Europy po pierwszej wojnie światowej. Traktat ten częściowo wyznaczał granice Rzeczpospolitej Polskiej, która w listopadzie 1918 roku odzyskała niepodległość po 123 latach zaborów. Podczas negocjacji, trwających od 18 stycznia 1919 r., przedstawiciele Polski przedstawili postulaty w kwestii granic, powołując się na argumenty historyczne, kulturowe, gospodarcze i geopolityczne. Punktem wyjścia były linie graniczne z 1772 roku, skorygowane nieco i przesunięte na zachód.

Istotny spór dotyczył granicy polsko-niemieckiej, co do której postulaty polska delegacja przedstawiła 28 lutego 1919 roku. Obejmowały one, wg Mariana Seydy, eksperta ds. politycznych przy polskiej delegacji: Poznańskie, cały Górny Śląsk, z pewnymi uzupełnieniami na Śląsku Średnim, Prusy Zachodnie włącznie z Gdańskiem oraz z sąsiednimi powiatami Pomeranii, jako też południową część Prus Wschodnich, czyli Warmię i Mazury; północna część tej prowincji miała być albo połączona z Polską na prawach autonomicznych, albo przekształcona w organizm odrębny państwowy, niezależny od Rzeszy Niemieckiej, a związany stosownymi konwencjami z państwem polskim.

Wszystkie polskie ugrupowania polityczne , z wyjątkiem Komunistycznej Partii Polski, traktowały dostęp do morza jako rękojmię rzeczywistej niepodległości, warunek przetrwania polskiego państwa i utrzymania należnego mu miejsca w Europie.

Rzeczpospolita Polska miała historyczne i etniczne prawa do Pomorza. Ale jedynym portem, który byłby w stanie realizować potrzeby polskiego handlu zagranicznego był Gdańsk, a w tym mieście i jego okolicach zdecydowanie przeważała ludność niemiecka. Przewaga ludności niemieckiej nie wynikała tylko z polityki zaborczej – geneza sięga epoki średniowiecza, kiedy Gdańsk był miastem hanzeatyckim. Informacje o planach przekazania Polakom Pomorza Zachodniego (w nomenklaturze niemieckiej – prowincji Prusy Zachodnie) płynęły z Paryża już podczas trwania negocjacji, wywołując u niemieckiej ludności wzburzenie i irytację, znajdujące swój wyraz w wielotysięcznych manifestacjach w centrum Gdańska.

22 stycznia 1919 roku delegacja Stanów Zjednoczonych na konferencję pokojową upubliczniła tzw. "Tentative Report", przedstawiający propozycję powojennych granic Europy. Część dotycząca Polski kończyła się konkluzją, że Pomorze i Gdańsk powinny przypaść Rzeczpospolitej, gdyż "w wypadku Polski są to interesy życiowe, natomiast w wypadku Niemiec, pozostawiając na boku pruskie senty-menty, są one zupełnie drugorzędne".

Na wyniku końcowym tych negocjacji w sprawie granicy polsko-niemieckiej zaważył spór między Francją a Wielka Brytanią.

Wytyczeniem granicy polsko-niemieckiej, miała zająć się komisja terytorialna Jules’a Cambona, który dążąc do osłabienia Niemiec, przygotował korzystny dla Polski projekt granicy zachodniej i północnej. Jednak polskie postulaty terytorialne od samego początku spotykały się z niechęcią brytyjskiego premiera Davida Lloyda George’a. Relacjonując przebieg tych negocjacji Stanisław Kozicki wskazywał, że: delegacja polska broniła z wielkim wysiłkiem granic zaproponowanych przez Dmowskiego. Jednakowoż zwyciężyły tendencje nierobienia zbyt wielkiej krzywdy Niemcom, reprezentowane głównie przez premiera W. Brytanii, Lloyd Georg’a i niektórych doradców prez. Wilsona.

Energiczne protesty niemieckie, z zapałem wspierane przez brytyjskiego premiera Lloyda George’a spowodowały, że ostateczne decyzje mocarstw zakładały przyznanie Polsce Wielkopolski i części Pomorza, przeprowadzenie plebiscytów na Górnym Śląsku oraz na Warmii i Mazurach i ustanowienie Gdańska Wolnym Miastem pod zarządem Ligi Narodów.

Mimo iż te decyzje nie w pełni odzwierciedlały postulaty zgłoszone przez polską delegację 28 lutego 1919 r., stanowiły jednak wielkie osiągnięcie, oznaczały bowiem przyznanie polskiemu państwu terytorialnego dostępu do Morza Bałtyckiego. Roman Dmowski uznał to ex post za największe dzieło swojego życia. Natomiast drugi sygnatariusz Traktu Wersalskiego, Ignacy Paderewski, głęboko rozczarowany, przewidywał, że „Wolne Miasto Gdańsk" będzie de facto miastem niemieckim.

Powzięte w 1919 roku na paryskiej konferencji pokojowej rozstrzygnięcia terytorialne stworzyły duże problemy. Jednym z nich było oderwanie od Niemiec Prus Wschodnich. Konieczne stało się uregulowanie sprawy niemieckiej komunikacji przez polskie terytorium państwowe. Warunki komunikacji niemieckiej przez polskie terytorium uregulowała szczegółowo podpisana w kwietniu 1921 r. konwencja paryska. Ta umowa trójstronna między Polską, Niemcami i Wolnym Miastem Gdańskiem, ratyfikowana w 1922 r. i stosowana do 1939 r., ustanowiła kolejowy „tranzyt uprzywilejowany” miedzy Prusami Wschodnimi a terytorium Rzeszy. Ruch tranzytowy drogowy podlegał prawu polskiemu, co było konsekwencją polskiej suwerenności nad terytorium tranzytowym. Za przewóz towarów pobierano opłaty, z których dochód stanowił istotną cześć polskiego budżetu.  

Wykop Skomentuj52
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura