Dolnośląskie paradoksy

Kilka tekstów dotyczących tego samego tematu ukazało się dzisiaj w Salonie, w tym jeden mądry , inny naiwny . Oba odnosiły się do doniesień Frankfurter Allgemeine Zeitung , jakoby Niemcy nie zamierzali "rezygnować ze starań w sprawie zwrotu przez Polskę niemieckich dóbr kultury, pozostających w dyspozycji naszego kraju".

Na początku warto zastanowić nad wiarygodnością tego newsa. Kogo cytuje gazeta niemiecka? Ano, "anonimowego przedstawiciela gabinetu Angeli Merkel". Super, jako anonimowy przedstawiciel gabinetu Jarosława Kaczyńskiego domagam się zwrotu Łużyc.

Załóżmy jednak, że tkwi w tym ziarno prawdy. Jeśli prawdą jest, że "że Niemcy pozostawione na terenach utraconych po Drugiej Wojnie Światowej dzieła sztuki traktują jako swoją własność, która w Polsce znajduje się wbrew prawu", to zgodnie z taką logiką powinniśmy oddać zbiory... Ossolineum. Niewtajemniczonym wyjaśniam, że w 1944 r. III Rzesza traktowała zbiory lwowskiej instytucji ufundowanej na początku XIX w. przez hr. Józefa Maksymiliana Ossolińskiego jako własność III Rzeszy i właśnie dlatego podjęli hitlerowcy akcję wywiezienia tysięcy starych druków, rękopisów, obrazów, grafik i bezcennych medali w głąb Niemiec. Postanowiono ukryć je w owczarni na terenie niewielkiej wioski Zagrodno (niem. Adelin) k. Złotoryi. Tam miały bezpiecznie przeleżeć do końca wojny. Z pewnością żadnemu Niemcowi nie mieściło się wówczas w głowie, że Śląsk dołączy - jako "wiecznie piastowskie Ziemie Odzyskane" - do Polski. W dużej mierze właśnie dzięki tej sztuczce historii mamy dzisiaj we Wrocławiu Zakład Narodowy im. Ossolińskich i Muzeum im. Książąt Lubomirskich.

Na tym jednak nie kończą się możliwe paradoksy, jeśli poważnie traktować doniesienia Frankfurter Allgemeine Zeitung. Zbiory numizmatyczne i sfragistyczne Śląskiego Muzeum Rzemiosł i Starożytności, liczące ponad 40 tysięcy obiektów, zostały ewakuowane podczas II wojny światowej do jednej z dolnośląskich miejscowości. Umieszczono je w okazalym palacu otoczonym fosą. Jednak wiosną 1945 r. wkroczyli tu Rosjanie, którzy podobno (w dużym stopniu musimy się tu opierać na domysłach) zabrali sobie najcenniejsze, a więc złote, monety i medale, a resztę... wrzucili po pijanemu do fosy. Fosę oczyszczano w latach sześćdziesiątych, jendak wydobytego z dna mułu nawet nie przeszlamowano, rozwożąc go tylko po okolicznych polach. Czy trzeba dodawać, że były w nim i wspomniane monety? Na tychże polach, już od czterdziestu lat z gorą, okoliczna ludność znajduje numizmaty.

W tym roku jeden ze znalazców miał pecha - został namierzony przez grupę archeologów monitorujących aukcje internetowe. Niestety, nie potraktował poważnie prośby o zwrócenie zabytków i do akcji wkroczyła policja, która przejęła nielegalnie posiadany zbiór , w tym monety antyczne, a także medale srebrne z XVI-XIX w. Niedlugo później ruszyli w teren archeolodzy z Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ), Muzeum Narodowego w Warszawie i Ossolineum we Wrocławiu. W wyniku ich badań udało się znaleźć jeszcze cztery monety, w tym dwa denary rzymskie (jeden z nich może być nowożytną fantazją opartą na antycznych motywach); dwie pozostałe monety są w nienajlepszym stanie i wymagają konserwacji.

Pojawia się pytanie, czy - jeśli poważnie traktować artykuł z niemieckiej prasy - moglibyśmy sobie podarować dywagacje, gdzie powinny się znaleźć odkryte monety i od razu przesłać je do Berlina? A warto tu zaznaczyć, że już na dniach ruszają badania archeologiczne na pl. Wolności we Wrocławiu, w miejscu gdzie znajdowały się jeszcze przed wojną zbiory Śląskiego Muzeum Rzemiosł i Starożytności. Niemcy sami wysadzili ten budynek w 1945 r. Nie wiadomo, co mogło się jeszcze kryć wtedy w jego piwnicach... Czy także te znaleziska mielibyśmy wysyłać w paczkach do Berilna?