6 obserwujących
10 notek
28k odsłon
2331 odsłon

Podziemna „Łódź Podwodna” nadawała do końca wojny

Piotr Rodowicz, wnuk Stanisława Rodowicza, w piwnicy domu przy ul. Fortecznej 4 w Warszawie, w której w czasie wojny znajdowała się radiostacja. Fot. YouTube/ MPW (screen)
Piotr Rodowicz, wnuk Stanisława Rodowicza, w piwnicy domu przy ul. Fortecznej 4 w Warszawie, w której w czasie wojny znajdowała się radiostacja. Fot. YouTube/ MPW (screen)
Wykop Skomentuj13

Stanisław Rodowicz zaczytywał się w kryminałach Edgara Wallace’a, pełnych domów z tajemnymi przejściami, przesuwanymi ścianami, ukrytymi pomieszczeniami… Jesienią 1939 roku jego teściowa narzekała: „Wokół szaleją Niemcy, a ten czyta sensacyjne bajeczki”. A dla niego to była inspiracja. Dlaczego nie stworzyć czegoś takiego w okupowanej Warszawie dla konspiracyjnej radiostacji? I wydrążył podziemne piętro z niewidocznym wejściem, którego Niemcy nie umieli namierzyć i skąd w czasie Powstania Warszawskiego pisał raporty do „Biuletynu Informacyjnego”. 

– Mój ojciec miał szalone zdolności manualne, potrafił zrobić z drutu dosłownie wszystko – wspominała już jako dorosła osoba Wanda Rodowicz. Jej tata miał dobre wzorce, bowiem starsze pokolenie Rodowiczów przejawiało zamiłowania techniczne. Inżynierami po Politechnice w Karlsruhe byli: ojciec, po którym dostał imię Stanisław, i stryj Kazimierz (jego synem był por. Jan Rodowicz ps. „Anoda”, żołnierz AK i Delegatury Sił Zbrojnych).

Stanisław senior był m.in. doradcą technicznym w ministerstwach II RP oraz prezesem Stowarzyszenia Techników Polskich. Należał do inicjatorów budowy linii kolejowej na Półwyspie Helskim. A co równie ważne dla tej historii – był oficerem i uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku, szefując sekcji kolejowej dowództwa WP. I właśnie dzięki temu mógł zbudować skromną willę w uliczce biegnącej do Cytadeli na powstającym Żoliborzu Oficerskim. Dom przy Fortecznej 4 miał jednak pecha – w 1923 roku doszło do eksplozji w prochowni na Cytadeli (podejrzewano zamach komunistyczny), a wybuch dosięgnął też willi Rodowiczów.

Młodsze pokolenie – Stanisław junior wraz z braćmi Kazimierzem i Władysławem – odbudowało dom. Lecz nie do końca i na krótko: w 1939 r. częściowo burzy go ponownie niemieckie bombardowanie Cytadeli. Rodzina przenosi się więc do sąsiedniego domu na Forteczną 6, do szeregowca opuszczonego przez rodzinę pułkownika Rogowskiego. A Stanisław czyta Wallace’a…

Coś wspólnego z Enigmą

Podczas wojny obronnej bracia byli oficerami łączności. Zaraz po upadku Modlina, na początku października, nawiązali kontakt z Centrum Wyszkolenia Łączności w Zegrzu i włączyli się do ruchu oporu w organizacji wojskowej Służba Zwycięstwu Polsce, przemianowanej potem na Związek Walki Zbrojnej. „Złożyliśmy przysięgę. Ta skromna uroczystość odbyła się w kuchni domu przy Fortecznej 4” - napisał Władysław Rodowicz w artykule, który ukazał się w czasopiśmie „Kombatant”.

W ruinach swego domu tworzyli stację, która zaczęła nasłuch już w grudniu 1939 r. Sprzęt dostarczono im z warszawskiej fabryki „Ava”, gdzie przed wojną produkowano aparaty odbiorczo-nadawcze dla wojska i tej samej, w której powstawały duplikaty Enigmy, dzięki czemu złamano jej kod. Mieli też trzyczłonową radiostację bateryjną, zmontowaną w 1938 roku dla „obozu startowego największego ówcześnie na świecie balonu stratosferycznego”. Część urządzeń przemycono do Warszawy z Budapesztu.

Rodzinna willa była raczej trudna do konspiracji – wraz z domem naprzeciwko tworzyły skrzydła zamykające ulicę, stały do niej prostopadle, trochę wystając poza ciąg pozostałych domów budowanych w rzędach. Były na widoku. Radiotelegrafiści, którzy na początku gnieździli się w jednym ze zniszczonych pokoi, nie byli więc bezpieczni. Na przełomie 1939 i 1940 roku Stanisław wraz ze szwagrem Michałem Nałęcz-Dobrowolskim stworzyli plany ukrycia radiostacji.

„Stanisław zamierzał zatem wybudować odpowiedni schron między fundamentami klatki schodowej zniszczonego domu przy Fortecznej 4. Projekt konstrukcji i lokalizacji uzyskał aprobatę płk. Stefana Roweckiego - Grota, komendanta głównego Związku Walki Zbrojnej. Komenda Główna ZWZ miała pokryć ewentualne wydatki związane z realizacją przedsięwzięcia. W kwietniu 1940 roku, kiedy udało się zdobyć środek transportu – mały wózek zrobiony z dwóch kół samochodowych – można było rozpocząć prace. Całymi dniami czteroosobowe ekipy, kucając lub leżąc, na trzy zmiany wykopywały ziemię spod fundamentów. W nocy rozwożono ją wózkiem i równomiernie rozsypywano w sześciusetmetrowym ogrodzie, który szybko podniósł się o pół metra” – opisywał budowę stacji Marcin Ludwicki w książce „Niezatapialni i Łódź podwodna”.

Plan przedwojennego filmowca

Wiadrami wytaszczono w sumie więcej niż 30 metrów sześciennych ziemi, pogłębiając piwnicę o ponad trzy metry. A właściwie budując drugi poziom piwniczny, z tajnym przejściem pod ostatnim stopniem schodów. Tak, jak zaplanował Stanisław, wykorzystując całą swoją wiedzę techniczną i umiejętności, dzięki którym przed wojną tworzył filmy naukowe we własnej wytwórni.

Żeby tam się dostać, trzeba było zejść do sutereny, gdzie urządzono wędzarnię, by utrudniała wykrycie radiostacji. Następnie trzeba było wyjąć dolny, gruby, drewniany stopień schodów – choć nic nie zdradzało, że można to zrobić. Pod nim, we wgłębieniu betonu, zamontowano rurę wodną z kranem. Gdy się kurek odkręciło, lała się po prostu woda. Taki kamuflaż.

Wykop Skomentuj13
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura