Księdzu Sowie ku wzmocnieniu argumentacji

"Biskup Sufragan Wileński Rządzący Diecezją Wileńską i Kawaler WW JJ XX Dziekanom, Wizytatorom Zgromadzeń, Prowincjałom Zakonów, i wszystkim Przełożonym Kościołów. 1. Nowa Odezwa JW Ministra wewnętrznych interesów z dnia 26 oktobra roku tego względem Kazań zniewala mnie do przypomnienia Duchowieństwu zaleceń ode mnie w dniu 1 Decembra r.p. I 27 Januaryi r.t. wydanych: ażeby Kazania przechodziły przez ustanowioną cenzurę, ażeby w nich była wykładana czysta nauka Religii, w prostocie i pokorze chrześcijańskiej bez obrażania władz, bez przymówek komukolwiek, bez wyciągania materii politycznych; i ażeby nie komukolwiek bez braku były pozwalane Kazalnice, lecz Kapłanom mającym dostateczną znajomość Pisma Świętego i innych przedmiotów teologicznych, zaleconym z obyczajów, i zdrowych pryncypiów. – Skąd prawidła dla Przełożonych Kościołów: ażeby niepozwalali i niedopuszczali mówić Kazań Klerykom, jako niedojrzałym w naukach, Kapłanom niedobrej sławy i wolnego sposobu myślenia, Kapłanom nie mającym aprobaty na słuchanie spowiedzi, Kapłanom przybyłym z obcych stron i miejsc nieznanym ze zdolności i obyczajów. – Wizytatorów zaś Zgromadzeń i Prowincjałów Zakonnych wzywam: aby oprócz należnego czuwania nad zachowaniem wyżej wspomnianych przepisów względem Kazań i nauk Kościelnych, podali mnie niezwłocznie listę przeznaczonych Kaznodziejów w każdym domu i Klasztorze, z wyrażeniem ich imion, nazwisk, lat wieku, i poświęcenia na Kapłaństwo, miejsca Studiów ich, łącząc zdania o upodobaniach i obyczajach. 2. Z drugiej odezwy tegoż Pana Ministra, o nieużywaniu Kantyczek po Kościołach już oglądanej, widzę potrzebę dodania jeszcze tej przestrogi, że vet rządowego zakazu nie byłby osiągnionym, gdyby i bez Kantyczek, z Ksiąg innych lub z pamięci były śpiewane takie pieśni, i czynione takie upomnienia, dla jakich zabroniono Kantyczek. – Dlatego czuwać należy przełożonym, aby takie śpiewy i modły w Kościołach odtąd nie brzmiały. 1-2 Roztropność nauczy jak myśli i słowa obrażające opuścić w Różańcach, Godzinkach, Koronkach, Litaniach, nie opuszczając ani psując całości samych tych pobożnych i wiekami uświęconych modlitw. – Niebaczność zaś sprawić może, że za jeden i drugi niewolny wyraz zostawiony w używaniu, spadnie zakaz i na same nabożne książki będące dziś w ręku naszych. – Celem odwrócenia tych skutków dawno już wziąłem sobie za powinność wypuszczać takie miejsca z ksiąg nabożnych do cenzury duchownej podawanych.. – Ale są drukarnie nam niepodległe, które dla zysku przebijają te księgi bez braku i w bieg puszczają. – Niechże Kapłani zastępują miejsce Cenzorów i dają przestrogi ludowi o roztropnim używaniu ksiąg, choćby skądinąd i najpobożniejszych. Niech zaś nikt nie mniema, że cokolwiek jest z Kantyczek, pod zakaz podpada. Cechą zakazanych, jakośmy już ostrzegli w piśmie dnia 29 oktobra r.t. Względem Kantyczek, jest niskość myśli, śmieszność, i obrażanie doskonałego rymowania; używanymi być mogą jakimi są np. pieśni na Boże Narodzenie, na Zmartwychstanie Pańskie, na Boże Ciało, i wiele innych tchnących prostotą i pobożnością, i razem będących zabytkiem głębokiej starożytności. – 3. Mówiąc tu o pismach Kościelnych wypada z rzeczy nadmienić: żeby w Procesjach odprawianych z Najświętszym Sakramentem, nie były śpiewane żadne hymny o świętych, lecz o Świętym Świętych jakie są: Jesu dulcis, Rex Christe, Boże w dobroci, Straszliwego majestatu Panie, Do Ciebie Panie pokornie wołamy, Niebo, ziemia, świat i morze, U drzwi Twoich stoję Panie, Z wysokich Niebios na ołtarz zniżony, Twoja cześć chwała, Idzie, idzie Bóg prawdziwy, itp. – – Przez te albowiem zwraca się uwaga ludu do czci obecnego Boga, przez inne zaś od tego celu myśl się odwraca. Jest inny czas na śpiewanie świętym, a w procesjach śpiewamy Panu, i święci nam niechaj pomagają. – Gdzieżby więc temu przeciwny był zwyczaj, nieznacznie i bez obrażania ludzi opuszczać, a wprowadzać stosowniejszy jaki tu zalecam. WW J XX Dziekani zostawiwszy u siebie jeden egzemplarz niniejszej odezwy, drugi posłać mają drogą zwyczajną, do wszystkich Kościołów świeckich i Zakonnych swego wydziału nie wyłączając Kościołów Zakonnic dla kolejnego przeczytania i przekopiowania, z ambon tych przestrog nie ogłaszać, jako samym Duchownym służących. --- " I tak sobie myślę, że to rozumienie rozdziału kościoła od państwa ma swoje przyczyny... Są mądrzy ludzie, którzy je dogłębnie szanują. Z szacunkiem dla Księdza i jego Mistrzów.