Skrajna prawica i ośmiornica...

Skrajna prawica w Polsce to złożone i wielowątkowe zjawisko, które w ostatnich latach przeszło głęboką transformację od rozproszonych, subkulturowych grup na marginesie do struktury politycznej z realną siłą przebicia i ambicjami przejęcia władzy, a najspektakularniejszym dowodem na jej siłę są wyniki wyborcze, gdyż w pierwszej turze wyborów prezydenckich w 2025 roku kandydaci Konfederacji – Sławomir Mentzen i Grzegorz Braun – zdobyli łącznie ponad 21% głosów, co oznacza, że co piąty wyborca poparł ugrupowanie o radykalnie prawicowym programie, a sukces ten umacnia pozycję Konfederacji jako trzeciej siły politycznej i zmusza główny nurt polityczny do przejmowania jej języka i narracji w walce o elektorat, co jest zjawiskiem określanym jako pełzająca rewolucja, pokazującym jak idee z marginesu przenikają do głównego nurtu debaty publicznej. Aktywność skrajnej prawicy można opisać za pomocą dwóch metafor: hierarchicznej piramidy, której szczyt stanowi Konfederacja jako parlamentarny reprezentant dążący do samodzielnych rządów i wprowadzenia ultra-prawicowego porządku, środek zaś to zaplecze intelektualne tworzone przez instytuty i think tanki dostarczające argumentów, takie jak polsko-węgierska sieć profesorów prawa powiązana z Akademią Środkowoeuropejską w Budapeszcie, której celem jest budowanie alternatywnej doktryny prawa wspierającej prawicowe rządy, w skład której wchodzą postacie związane z PiS i twórcy think tanku Ordo Iuris, a także Fundacja Instytut Sobieskiego, która poprzez analizy stara się wpływać na debatę publiczną, natomiast podstawę piramidy i rozległą sieć w kształcie ośmiornicy stanowią środowiskowe ruchy nacjonalistyczne, kiboli oraz zorganizowane grupy neonazistowskie, które działają często w podziemiu, ale tworzą gęstą sieć powiązań, przy czym środowiska kiboli są tradycyjnym zapleczem dla radykalnego nacjonalizmu, łącząc kulturę stadionową z tożsamością bogoojczyźnianą, a zorganizowani neonaziści działają w strukturach takich jak Club 28, czyli polski oddział międzynarodowej sieci Blood and Honour/Combat 18, który zrzesza kilkudziesięciu ekstremistów w całym kraju, organizując konspiracyjne koncerty i spotkania. Polska skrajna prawica jest głęboko zintegrowana z międzynarodowym ekosystemem, utrzymując bliskie kontakty w ramach neonazistowskiej międzynarodówki z podobnymi grupami z Niemiec, Francji, Włoch, Wielkiej Brytanii, Skandynawii, USA, Brazylii, Rosji, Ukrainy i państw bałtyckich, gdzie członkowie wspierają się nawzajem, odwiedzają i bywają na swoich ślubach, a także na płaszczyźnie politycznej, gdyż europosłowie Nowej Nadziei dołączyli do frakcji skrajnie prawicowej Alternatywy dla Niemiec w Parlamencie Europejskim, a Konfederacja jest częścią szerszej grupy Patriotów dla Europy zwołanej przez Viktora Orbána, przy czym liczne analizy wskazują również na zbieżność narracji Konfederacji z rosyjską propagandą, zwłaszcza w kwestii Ukrainy, co jest odczytywane jako element szerszej strategii Kremla polegającej na polaryzowaniu społeczeństw i tworzeniu podziałów. Jednym z kluczowych elementów programu skrajnej prawicy jest ostra antyukraińska retoryka, której źródła są złożone, gdyż polscy nacjonaliści eksploatują pamięć o zbrodniach Ukraińskiej Powstańczej Armii na Polakach podczas II wojny światowej, wykorzystując je do budowania wizerunku Ukrainy jako odwiecznego wroga, mimo że dzisiejsi Ukraińcy nie ponoszą bezpośredniej odpowiedzialności za te wydarzenia, a część komentatorów wskazuje, że podsycanie nienawiści do Ukraińców jest elementem rosyjskiej wojny informacyjnej mającej na celu osłabienie wsparcia Polski dla Ukrainy, do czego dochodzą bieżące zarzuty, takie jak brak wdzięczności za pomoc, gloryfikacja zbrodniarzy czy obciążanie polskiego systemu opieki zdrowotnej. Działalność neonazistowska, choć ścigana przez prawo, jest faktem, a najbardziej jaskrawym przykładem są obchody urodzin Adolfa Hitlera organizowane w Polsce, jak chociażby sprawa z 2017 roku, gdy w lesie koło Wodzisławia Śląskiego grupa neonazistów urządziła imprezę z okazji 128. urodzin Hitlera, gdzie uczestnicy ubrani w mundury SS i Wehrmachtu wznosili toasty za Adolfa Hitlera i naszą ojczyznę, ukochaną Polskę, a w lesie rozwiesili flagi ze swastykami i podpalili drewnianą swastykę, w związku z czym w styczniu 2025 roku sąd skazał organizatora tych obchodów na rok więzienia bez zawieszenia, a wcześniej prawomocne wyroki zapadły wobec pozostałych uczestników, a śledztwa wykazały, że podobne koncerty i imprezy neonazistowskie organizowano w latach 2016-2018 w Bielawie, Dzierżoniowie i Grodziszczu. Zgodnie z tezą postawioną w pytaniu, analitycy wskazują, że celem skrajnej prawicy nie jest jedynie zdobycie władzy w Polsce, ale uczestnictwo w globalnym projekcie mającym na celu demontaż liberalnej demokracji, gdyż ten transnarodowy ruch dąży do ustanowienia rządów autorytarnych i teokratycznych, których filarem byłby rzymski katolicyzm, stworzenia alternatywnego ładu światowego opartego na tradycjonalizmie i nacjonalizmie oraz wykorzystania religii i wartości narodowych do legitymizacji autorytarnych dążeń, a działania w Polsce, na Węgrzech czy Słowacji są postrzegane jako laboratoria nowego porządku, w których testuje się wytrzymałość demokratycznych instytucji, podsumowując, skrajna prawica w Polsce to dziś zjawisko o zasięgu ogólnokrajowym i międzynarodowym, łączące legalną działalność polityczną z nielegalnymi strukturami, nacjonalistyczną retorykę z neonazistowskimi praktykami, a lokalne ambicje z globalną wizją nowego, autorytarnego porządku.