"Chrzest Jezusa", ołtarz główny, konkatedra pw. św. Jana Chrzciciela, Valletta, fot. Marek Sikorski
Konkatedra św. Jana w Valletcie (St. John’s Co-Cathedral), główna świątynia Zakonu Joannitów na Malcie, jest jednym z najważniejszych dzieł sztuki barokowej doby kontrreformacji. Wzniesiona w drugiej połowie XVI wieku, swój obecny, niezwykle bogaty wystrój uzyskała przede wszystkim w XVII oraz na początku XVIII stulecia.
Jednym z centralnych elementów wyposażenia i dekoracji wnętrza świątyni jest ołtarz główny, w którym znajduje się monumentalna grupa rzeźbiarska przedstawiająca Chrzest Jezusa przez św. Jana Chrzciciela.
Historia powstania tej rzeźby jest złożona i stanowi interesujący przykład przerwanego procesu twórczego oraz późniejszej reinterpretacji projektu. W 1666 roku Zakon Maltański zamówił u wybitnego rzeźbiarza Melchiorre Cafà (1636–1667), pochodzącego z Malty, grupę rzeźbiarską ukazującą chrzest Chrystusa przez św. Jana Chrzciciela. Dzieło miało zostać wykonane w brązie i przeznaczone do głównego ołtarza nowo dekorowanej świątyni. Nagła śmierć Cafà w Rzymie, spowodowana wypadkiem w pracowni, uniemożliwiła realizację zamówienia, pozostawiając jedynie modele oraz rysunki koncepcyjne.
Kilkadziesiąt lat później projekt doczekał się realizacji. W 1703 roku wykonanie rzeźby powierzono Giuseppe Mazzuoliemu (1644–1725), włoskiemu rzeźbiarzowi z Volterry, jedynemu znanemu uczniowi Cafà. Mazzuoli, działający w kręgu rzymskiego baroku i pozostający pod silnym wpływem sztuki Gian Lorenza Berniniego, wykonał dzieło w marmurze.
Grupa rzeźbiarska ukazuje moment chrztu Jezusa w wodach Jordanu przez św. Jana Chrzciciela. Kompozycja opiera się na kontrastowym zestawieniu postaci: stojącego, niemal monumentalnego Chrystusa oraz dynamicznie pochylonego Jana Chrzciciela. Rzeźba charakteryzuje się silnym modelunkiem anatomicznym, głębokimi podcięciami draperii oraz wyraźnym napięciem ruchowym, typowym dla dojrzałego baroku.
Scena chrztu Jezusa ma istotne znaczenie teologiczne. Opisana jest w trzech Ewangeliach synoptycznych (Mk 1,9–11; Mt 3,13–17; Łk 3,21–22), natomiast Ewangelia św. Jana nie relacjonuje samego wydarzenia, lecz odnosi się do namaszczenia Jezusa i świadectwa Jana Chrzciciela (J 1,29–34).
Wszystkie nowotestamentowe przekazy dotyczące chrztu Jezusa podkreślają początek Jego publicznej i zbawczej misji jako Mesjasza namaszczonego Duchem Świętym. Wskazują również na źródło sakramentu chrztu, który w teologii chrześcijańskiej jest pierwszym i koniecznym do zbawienia sakramentem, oczyszczającym z grzechu pierworodnego i włączającym wiernych do wspólnoty Kościoła.
Biblijne opisy chrztu Jezusa mówią także o objawieniu się Trójcy Świętej, której wiara stanowi fundament chrześcijaństwa. Przedstawienie to jest jednocześnie wyrazem czci i kultu św. Jana Chrzciciela jako patrona Zakonu Joannitów.
Umieszczenie sceny chrztu w centrum głównego ołtarza konkatedry podkreśla zarówno jej wymiar dogmatyczny, jak i ścisły związek z patronem świątyni i Zakonu. Temu ideowemu programowi towarzyszą malowidła na sklepieniu, przedstawiające sceny z życia św. Jana Chrzciciela, w tym również chrzest Jezusa. W malarskich przedstawieniach Jan Chrzciciel udziela chrztu przy użyciu naczynia, natomiast w rzeźbie ołtarzowej wykorzystano muszlę – symbol pielgrzymki. Należy jednak zaznaczyć, że żaden przekaz biblijny nie opisuje sposobu udzielania chrztu w taki sposób.
„Chrzest Jezusa” autorstwa Giuseppe Mazzuoliego należy do najważniejszych dzieł rzeźby barokowej na Malcie. Rzeźba ta, wraz z malarską dekoracją wnętrza konkatedry oraz innymi elementami wystroju, tworzy spójny program ideowy, którego celem było silne oddziaływanie teologiczne na emocje wiernych, a także gloryfikacja potęgi Zakonu Joannitów. Program ten wyraża przede wszystkim ideę triumfu dobra nad złem, zwycięstwa nad śmiercią oraz obrony chrześcijaństwa wobec zagrożenia islamem, postrzeganego wówczas jako realne niebezpieczeństwo dla Malty i całego świata chrześcijańskiego.
Polecam moją stronę internetową o zabytkach i osobliwościach Valletty na Malcie: VALLETTA
Komentarze
Pokaż komentarze