"Alegoria Zwycięstwa nad złem", Matia Preti, konkatedra pw. św. Jana Chrzciciela w Valletcie (link: domena publiczna)
Konkatedra pw. św. Jana Chrzciciela w Valletcie jest zabytkiem sztuki barokowej epoki kontrreformacji, który ze względu na bogactwo ideowo artystyczne należy do dzieł najwyższej klasy artystycznej, a przy tym jest typowych barokowych jednolitym dziełem (Gesamtkunstwerk), w którym architektura, wystrój rzeźbiarski i malarstwo poświęcone jest jednej i tej samej typowej dla baroku idei: "omnia ad maiorem Dei gloriam".
Jednym z najcenniejszych składników wystroju tej świątyni są malowidła ścienne słynnego malarza Matia Pretiego - członka zakonu Joannitów. Jego malowidła ścienne, powstałe w latach 1661 - 1666 poświęcone są chwale i dziejom patrona zakonu św. Jana Chrzciciela. Cykl zaczyna sie od malowidła w absydzie, miejscu gdzie znajduje sie najważniejsza cześć świątyni, to jest ołtarz Mszy św.. Jest to chwały św. Jana przed Trójcą Świętą oraz kilkanaście malowideł przedawniających Jego żywot, w tym scena jego męczeństwa. Uzupełnieniem tej wysokiej wartości malowideł iluzjonistycznych w absydzie i na sklepieniu nawy głównej jest malowidło w lunecie, po stronie zachodniej, przedstawiające "Alegoria Zwycięstwa nad złem". Jest to dużych rozmiarów kompozycja, w której środkowej części przedstawiono postać kobieca w hełmie i zbroi w mieczem gorejącym w jednej ręce aw drugiej ze sztandarem Zakonu Maltańskiego. To wizerunek alegorii zwycięstwa nawiązujący do typowych alegorycznych przestawień antycznej bogini Ateny Minerwy. Mamy tu do czynienia z pewna cecha sztuki barokowej , a mianowicie z jej antykizują, czyli wykorzystaniu motywów pogańskich do wyrażenia wartości religijnych, jak w tym przypadku zwycięstwa nad złem, które tu zostało zobrazowane leżącymi pod stopami bogini pokonanych Turków - wtedy największych wrogów chrześcijaństwa. Oprócz tego wątku alegorycznego przedstawiono tu scenę historyczna, zapewne odnosząca sie go słynnego oblężenia Malty prze Muzułmanów w 1565 roku. Widzimy tu mury obronne z strzelającymi armatami a poniżej ciała okrutnie zabitych rycerzy maltańskich, a jednego z nich przedstawiono z ucięta głowa. A nad tym wszystkim unoszą się anioły i putta z gałązkami palmowymi - symbolami męczeństwa.
Aby nadać bardziej rzeczywistego i historycznego charakteru tej sceny artysta umieścił n dole po bokach dwa wizerunki portretowe Wielkiego mistrza Rafaela Cotonera i jego brata również Wielkiego mistrza Nicolasa Cotonera. Tego pierwszego ukazał jako miłosiernego rycerza maltańskiego przynoszącego choremu strawę a ten drugi został pokazany z gestem wskazującym na obraz przedstawiający galerę maltańską opatrzą flagą zakonu. Miało to służyć podkreśleniu roli rycerzy maltańskich jako opiekunów chorych i ubogich oraz morskich obrońców chrześcijaństwa. O tym, że mam tu wizerunki portretowe owych mistrzów świadczą , co prawda słabo widoczne, ich imiona wypisane na banderolach unoszonych przez anioły na niebie, co ma podkreślać chwałę tych postaci. Tożsamość owych postaci pokazują putta unoszące sie na niebie, z wizerunkiem kapelusza Wielkiego Mistrza i kwiatów bawełny - moty w herbu Cotonerów . Przedstawienie tych postaci nie jest siła rzeczy przypadkiem, bo ma to związek z pracą i udziałem w życiu rycerzy maltańskich twórcy tego malowidła Matia Pretiego.
To właśnie Wielki Mistrz Rafael Cotoner zgodził sie i to uroczyście na propozycje wykonania malowideł w konkatedrze przez Matia Pretiego. Zasłynął też z udzielania pomocy Republice Weneckiej w bitwie morskiej z Turkami podczas oblężenia Kandi (tzw. wojny kandyjskie Wenecji z Turkami), dlatego Preti przedstawił go na tle okrętów maltańskich. Pomnik nagrobny Rafaela Cotonera znajduje sie w konkatedrze pw. św. Jana Chrzciciela w Valletcie.
Nicolas Cotoner był Wielkim mistrzem Zakonu w latach 1663- 1680. Miał też swoje zasługi w walce z Turkami, rozbudował i umocnił mury obronne Valletty, lecz został tu przedstawiony jako czyniący miłosierdzie wobec chorego, co jest nawiązaniem do faktu ufundowania przez niego w 1674 roku na Malcie szkołę anatomii i medycyny (jako dodatek do szpitala Sacra Infermeria w Valletcie).
Malowidło Matia Pretiego "Alegoria zwycięstwa nad złem" zamyka bogaty w treści religijne i artystyczne cykl malowideł iluzjonistycznych konkatedry, którego tematem jest chwała męczeństwa św. Jana Chrzciciela.
To dzieło na swój sposób gloryfikuje ideę walki Kościoła z Islamem i też jest manifestacją wiary, że męczeństwo i ofiara z życia , w tym przypadku ze strony Zakonu Maltańskiego, jest siłą prowadząca do zwycięstwa nad złem. Zarazem jest to obraz Kościoła walczącego na Ziemi i triumfującego w Niebie ("Eccelsia triumphans et militans) - co odpowiada doktrynie epoki kontrreformacji.
Komentarze
Pokaż komentarze