Zajmując się tematyką religii w USA trafiłem na wiele interesujących książek. Niektóre były odkrywcze ze względu na ilość ciekawostek, jakie się w nich znajdowały, inne z kolei zawierały wiele trafnych stwierdzeń, które pomogły mi ułożyć sobie w głowie pewne zagadnienia. Książka, którą dzisiaj zdecydowałem się przedstawić po części mieści się w obu tych kategoriach, jednak wartościowa jest przede wszystkim z uwagi na fakt, iż koncentruje się na bardzo wąskim wycinku historii ruchu fundamentalistycznego w USA, analizując jego początki. Dzięki temu książka bardzo dobrze i dokładnie obrazuje mechanizmy, które doprowadziły do pojawienia się samego fundamentalizmu. Ujęciu historycznemu towarzyszy szerszy wgląd w kulturę USA z końca wieku XIX i początku XX, co jest jej dodatkową zaletą.
Jest to pozycja na tyle interesująca, iż w roku 2006 doczekała się wznowienia po dwudziestu sześciu latach. Nie bez znaczenia oczywiście był tutaj fakt, iż to właśnie w latach '80 religijna prawica zaczęła odgrywać szczególną rolę w amerykańskiej polityce za sprawą Ronalda Reagana i ruchu Moralnej Większości, zaś wraz z początkiem administracji George'a W. Busha powróciła ona do życia politycznego w sposób wcześniej nienotowany. Dlatego też książka została uzupełniona w porównaniu z wcześniejszym wydaniem o kilka rozdziałów odnoszących się do czasów bardziej współczesnych niż dwudziestolecie międzywojenne.
Układ zawartości książki nie jest zaskakujący. Autor wychodzi od analizy zjawisk, które ugruntowały późniejszy fundamentalizm, czyli przede wszystkim od kryzysu wiary i działalności D.L. Moody'ego. W dalszej części wiele uwagi poświęca rewiwalistom, różnicom między millenarystami (premillenarystami i postmillenarystami) oraz roli baconizmu w postrzeganiu roli nauki w zderzeniu z religią, wykładnikiem którego była zwłaszcza wiara w zdrowy rozsądek.
Kolejne rozdziały analizują wiktoriańskie społeczeństwo, dokonującą się transformację kulturalną oraz kluczowe dla ruchu dzieło - The Fundamentals. Cześć trzecia jest głównie historyczna, jednak nie unika szerszej analizy światopoglądowej, analizując kluczowe dla fundamentalistów wydarzenia z lat 1917-1925, zwłaszcza doświadczenie światowej wojny, małpi proces oraz ogromne tąpnięcie światopoglądowe między liberałami i fundamentalistami, jakie było jego wynikiem.
Szczególnie ciekawe dla czytelnika mniej zafascynowanego historią okażą się dwa ostatnie rozdziały, poświęcone analizie fundamentalizmu jako fenomenu socjologicznego, politycznego, intelektualnego i specyficznego dla kultury amerykańskiej, a także porównaniu ruchu wczesnego fundamentalizmu z lat dwudziestych i współczesnego (do 2005 roku włącznie).
Podsumowując - książka George'a M. Marsdena stanowi świetne studium wczesnego fundamentalizmu, jedynym jej mankamentem jest dość zawiły momentami język i wyszukana stylistyka bynajmniej nie ułatwiające lektury. Mimo tego zdecydowanie polecam ją wszystkim zainteresowanym studiami nad fundamentalizmem oraz amerykańską kulturą.
Podobne:
- Barbara Victor: The Last Crusade, Religion and Politics of Misdirection
- Madeleine Albright: The Mighty and the Almighty
- Seymour M. Lipset: Wyjątkowość amerykańska - broń obosieczna
- Jimmy Carter: Nasze zagrożone wartości. Kryzys moralny Ameryki
- Marta Troszyńska: Polityka zagraniczna Stanów Zjednoczonych w latach 2000-2004
- Peter C. Whybrow: American Mania
- Kitty Kelley: Rodzina
- Sebastien Fath: Religia w Białym Domu
- Religia wyboru, wybór religii
Komentarze
Pokaż komentarze