C.O. 733

Logline: W marcu 1939 roku 3,5 miliona polskich Żydów wysyła rozpaczliwy telegram do Londynu, błagając o Palestynę. Dwa miesiące później telegram znika w archiwum Colonial Office. 82 lata później ktoś go znajduje i zaczyna rozumieć, dlaczego nigdy nie dotarł do Chamberlaina.

DWIE OSIE CZASU

Oś A - WARSZAWA / LONDYN, 15-18 MAJA 1939

Bohater zbiorowy, nie jeden człowiek.

W Warszawie:

Jakub Trockenheim - 34 lata, działacz Agudas Isroel, ortodoks. Emil Sommerstein - lider Syjonistów Ogólnych. W realu nienawidzą się ideologicznie. W marcu 1939 łączą siły po raz pierwszy i ostatni.

15 marca patrzą jak Niemcy wchodzą do Pragi. Tego samego dnia przeciek z Times of London: Brytyjczycy zamkną Palestynę na 15 tys. osób rocznie. Dla nich to wyrok. Wpadają na pomysł który jest upokarzający - błaganie imperium.

16-17 marca piszą telegram w biurze na Tłomackiem. Kłócą się o każde słowo. Ostatecznie:

"In the darkest and most tragic hours of history and life of Jewry three and a half million Jews in Poland appeal..."

Wysyłają. JTA w Warszawie nadaje skrót 19 marca. Potem cisza.

W Londynie:

Thomas Baxter - 28 lat, junior clerk w Colonial Office, idealista. Dostaje telegram z poczty dyplomatycznej. Ma go zarejestrować i przekazać do gabinetu premiera przed konferencją w St. James's Palace.

Ale w tym samym czasie jego szef Malcolm MacDonald dostaje rozkaz od Chamberlaina: żadnych więcej "komplikacji syjonistycznych". Trzeba uspokoić Arabów przed wojną z Hitlerem. Polityka appeasementu przenosi się z Monachium do Jerozolimy.

Telegram Trockenheima i Sommersteina ląduje w teczce z napisem "Palestine: Original Correspondence". Baxter dostaje polecenie: "File. No action." Odkłada go na półkę. Na tej półce leży już 6 milionów przyszłych ofiar.

W Nowym Jorku:

Arthur Hays Sulzberger - wydawca New York Timesa, Żyd reformowany, anty-syjonista. Uważa, że Żydzi powinni być Amerykanami wyznania mojżeszowego, a nie narodem. 17 maja wychodzi Biała Księga. 18 maja jego gazeta publikuje edytorial który przechodzi do historii: imigracja musi być "ściśle regulowana, aby uratować ojczyznę przed przeludnieniem".

W Londynie Chaim Weizmann czyta to rano i odwołuje spotkanie z Sulzbergerem. W liście nazwie go potem "cowardly Jew".

Paranoja polega na tym, że nikt nie jest potworem. Każdy racjonalizuje. Chamberlain - pokój. MacDonald - imperium. Sulzberger - asymilację. Baxter - karierę.

Oś B - KEW, 2021

Dr. Rachel Zipper - 40 lat, historyczka prawa z USA, szuka materiałów do książki. W National Archives w Kew zamawia pudło CO 733/391. W środku, między fakturami za wielbłądy a raportami o zamieszkach w Jaffie, znajduje cienki, pożółkły telegram. Nigdy nie był odtajniony, bo nigdy nie był tajny. Po prostu został zignorowany.

Zaczyna sprawdzać: czy ktoś o nim wiedział? Dzwoni do Yad Vashem - Prof. Michman: "Nie widziałem tego. Ale nie przeceniaj jednego telegramu." Do NYU - Prof. Engel: "Nie ma tego w literaturze." Do Holocaust Museum w Waszyngtonie - oni znajdują tylko depeszę JTA z 19 marca.

Im głębiej wchodzi, tym bardziej rozumie mechanizm: to nie był spisek, to była biurokracja. Najczystszy thriller - zbrodnia przez zaniechanie.

Ostatnia scena:

Rachel trzyma oryginał telegramu. Obok kładzie wydruk Białej Księgi z 17 maja 1939 - limit 75 000 certyfikatów na 5 lat - i edytorial NYT z 18 maja 1939. Trzy dokumenty. Dwa miesiące które zdecydowały o losie 3,5 miliona.

Cięcie do Warszawy, marzec 1939. Jakub i Emil wychodzą z poczty. Patrzą na siebie. Emil mówi: "Myślisz, że odpowie?" Jakub: "Anglicy zawsze odpowiadają."

Nigdy nie odpowiedzieli