ŚCIANA

Logline: Berlin 1898, Paryż 1897, Petersburg 1905. Trzy stolice wierzą w trzy różne spiski. Socjaliści, antysemici i carska policja są pewni, że to ktoś inny pociąga za sznurki. Młody polski kurier SDKPiL odkrywa, że wszystkie sznurki trzyma ten sam urząd - i że właśnie sam stworzył sobie wroga, którego nie potrafi kontrolować.

Bez muzyki heroicznej. Papier, atrament, podsłuchy, donosy. Wszyscy podsłuchują wszystkich.

BOHATEROWIE

1. MICHAŁ TRZASKA (24) - nasz POV. Zecer z Warszawy, SDKPiL. Idealista. Tłumaczy z niemieckiego broszury Róży Luksemburg na rosyjski i polski. Wierzy, że słowo jest silniejsze niż bomba. Zostaje wysłany do Petersburga jako łącznik.

2. RÓŻA LUKSEMBURG (27) - w Berlinie. Ostra, bezlitosna intelektualnie, ma 150 cm wzrostu i terroryzuje całą SPD. Pisze właśnie Reformę społeczną czy rewolucję? Przeciw Bernsteinowi. Jej kwestia: "Reformy są środkiem, rewolucja jest celem. Łatanie dziur, żeby uratować system, to daremna praca."

3. OJCIEC GIEORGIJ GAPON (34) - pop, charyzmatyczny przywódca robotników Petersburga. Oficjalnie święty człowiek, nieoficjalnie agent Ochrany. Sam już nie wie, kim jest. Wierzy, że kontroluje tłum, podczas gdy Ochrana wierzy, że kontroluje jego.

4. RATMISTRZ JEWŁAMPIJEW (45) - Ochrana, Wydział do Spraw Organizacji Wrogich Systemowi. Jego metoda: nie niszcz organizacji wrogich carowi - stwórz je sam. Finansuje związki robotnicze, drukuje ulotki antysemickie, organizuje małe pogromy, żeby zapobiec dużym. Archiwista paranoi.

5. JULES GUÉRIN (37) - Paryż. Szef Ligi Antysemickiej Francji, założonej w 1897. Uczeń Drumonta. Krzyczy: "Uwolnić Francuzów z jarzma Żydów, którzy mają banki, koleje, kredyt!" - i sprzedaje to jako socjalizm dla Francuzów. Jego Liga to prototyp wszystkich późniejszych ruchów "narodowego socjalizmu bez klas".

STRUKTURA - 3 CZASY, 1 MECHANIZM

Film prowadzony równolegle, montażem łączymy hasła.

PARYŻ 1897 - WYNALAZEK WROGA ZEWNĘTRZNEGO

Michał przyjeżdża z Warszawy do Paryża po czcionki. W kawiarni widzi wiec Ligi Antysemickiej. Ten sam język co u socjalistów: "ochrona rynku pracy", "wyzwolenie ludzi pracy", "wielki kapitał ma w ręku wszystkie elementy produkcji". Tylko zamiast "burżuazja" pada "Żydzi". Michał rozumie mechanizm: jeśli nie możesz dać ludziom rewolucji, dasz im winnego. Guérin dostaje tajemniczą kopertę z pieniędzmi - przelew z Petersburga. Ochrana testuje we Francji broń, którą później użyje u siebie.

BERLIN 1898-99 - WYNALAZEK WROGA WEWNĘTRZNEGO

Róża toczy wojnę na łamach Leipziger Volkszeitung. Bernstein mówi: kapitalizm da się zreformować, nie potrzeba krwi. Róża odpowiada: "Pytanie 'Reformy czy rewolucja?' to dla nas 'być albo nie być'". Michał jest jej tłumaczem, zakochany w jej umyśle. Ona mówi mu: "Michał, reformy to jest to, co robimy codziennie. Rewolucja to jest to, po co to robimy. Jeśli o tym zapomnisz, staniesz się lokajem systemu."

W tym samym czasie Jewłampijew w archiwum Ochrany czyta jej teksty i podkreśla: "Ta ma rację. To jest najniebezpieczniejsza."

PETERSBURG 1905 - WYNALAZEK KONTROLOWANEJ OPOZYCJI

Kulminacja. Jewłampijew wypuszcza Gapona. Gapon zakłada "Zebranie Rosyjskich Robotników Fabrycznych" - legalny, policyjny związek. Michał zostaje wysłany przez Różę, żeby go "przejąć dla socjaldemokracji" - nie wiedząc, że Gapon jest wtyką.

Michał pomaga pisać PETYCJĘ. To jest serce filmu. Scena nocnego pisania tekstu, który podałeś:

"Panie. My, pracownicy i mieszkańcy Petersburga, przychodzimy do ciebie, Panie oczekując prawdy i opieki. Staliśmy się żebrakami... Jesteśmy zredukowani do roli niewolników przez twoich urzędników... Zlikwiduj ścianę pomiędzy tobą a ludem i pozwól mu rządzić wraz z tobą..."

To nie jest tekst rewolucjonistów. To jest błaganie monarchistów. Michał płacze pisząc - bo rozumie, że ci ludzie nadal wierzą w dobrego cara.

Jewłampijew ma plan: pozwoli im dojść pod Pałac Zimowy, car przyjmie petycję, pokaże się jako ojciec narodu, a Gapon jako lojalny przywódca. Paranoja systemu: Ochrana chce wyreżyserować miłość ludu do cara.

Ale system traci kontrolę. 22 stycznia 1905. 140 tysięcy ludzi z ikonami i portretami cara idzie w milczeniu. Michał idzie w pierwszym rzędzie z Gaponem.

Na placu nie ma cara. Są kozacy.

Rozkaz pada bez rozkazu. Ktoś strzela pierwszy. "Krwawa niedziela". Ponad 1000 zabitych i rannych, kobiety, dzieci. Petycja tonie we krwi i błocie.

Ostatnia sekwencja:

• W Paryżu Guérin świętuje, bo "pokazał, jak się robi politykę tłumu". • W Berlinie Róża dostaje telegram z Petersburga i mówi: "Właśnie Bernstein przegrał. Teraz już nie ma reform. Jest tylko rewolucja." • W Petersburgu Jewłampijew pali akta Gapona w piecu. Gapon ucieka, za kilka miesięcy Ochrana go powiesi jako zdrajcę obu stron. • Michał klęczy na placu i zbiera kartki petycji z błota. Rozumie tytuł: ściana między carem a ludem nie została zlikwidowana. Ona została zbudowana z ciał.

Ostatni kadr: zbliżenie na rękopis Róży: "Pomiędzy reformami socjalnymi i rewolucją jest dla socjaldemokratów przestrzeń nieprzekraczalna."

Ciemny ekran. Słychać tylko maszynę do pisania Ochrany, która pisze kolejny donos na samą siebie.