MALINA

MALINA.

Logline: Mińsk, lato 1941. Po zamknięciu getta 80 tysięcy ludzi dostaje 5 dni na przeprowadzkę za druty. Nastoletni stolarz buduje kryjówki zwane malinami - 30 cm pod podłogą, za fałszywą ścianą szafy, w piwniczce poza domem. Na początku działają, bo Niemcy ich nie znają. Potem każda malina staje się pułapką. Musisz zachować ciszę słysząc jak mordują tych, którzy zostali na zewnątrz żeby zamaskować wejście.

Zero patosu, zero muzyki bohaterskiej. Kamera cały czas nisko, na poziomie podłogi, dywanu, szpary. Dźwięk jako główny wróg - skrzypienie deski, kaszel, szczekanie psa, opukiwanie ścian. 

Świat:

Mińsk przed wojną - trzecie miasto w ZSRR pod względem liczby Żydów. 100 tys w 300 tys mieście. Herb w czterech językach: białoruskim, rosyjskim, jidysz i polskim.

22 czerwca 1941 miasto żyje dwoma wydarzeniami: otwarciem Jeziora Komsomolskiego i spektaklem MCHATu "The School for Scandal" w Domu Armii Czerwonej. W południe na scenę wchodzi żołnierz i mówi że Niemcy przekroczyli granicę. Nikt nie ucieka. Ewakuują tylko aktyw partyjny.

28 czerwca Niemcy wchodzą. Po paru dniach obwieszczenia: przesiedlenie do rejonu Kołchozowa, Świsłocza, Respublikańska, Szorana, Mebielna, Pierekopska, cmentarz żydowski, Zasławska. Tylko dwie bramy: Opańskiego i Ostrowskiego. Getto otoczone pięcioma rzędami drutu, zbudowane żydowskimi rękami i za żydowskie pieniądze, jak mur w Warszawie. Zakaz filmowania. 228 takich miejsc na Białorusi. To jest największe.  

Bohaterowie

1. JANKIEL (17 lat) - stolarz. Buduje maliny. Jego wynalazek: wejście nad paleniskiem kuchennym, ścieżka wydrążona z domu do piwniczki poza domem. Wierzy że technika uratuje.

2. RÓŻA (68 lat) - jego babka. Rola: ta która zostaje na zewnątrz maliny by zamaskować wejście. Rozlewa brudną wodę, kładzie dywan. Świadomie poświęca życie.

3. ILJA MUSZKIN - przewodniczący Judenratu, były wysoki dygnitarz sowiecki. Musi zebrać kontrybucje: najpierw 2 mln rubli, 200 kg srebra, 10 kg złota, potem 50 kg złota i srebra. Wierzy że da się dogadać. Paranoja biurokracji: każda lista ludzi zdolnych do pracy to wyrok śmierci na mężczyzn w wieku poborowym.

4. HERSZ SMOLAR - komunista, członek Komitetu Rewolucyjnego w 1920, później KPZR, KPZB, PZPR. Organizuje ruch oporu z Feldmanem i Okuniem. Jego dylemat będzie epilogiem filmu - po wyjściu z getta zostaje komisarzem sowieckich partyzantów w Puszczy Nalibockiej. To wprowadza moralną szarość, która napędza paranoję: kto jest katem, kto ofiarą, gdy okupantów jest dwóch.

Faza 1 - Niewidzialność: Niemcy nie znają malin. Udaje się. Jankiel ukrywa 12 osób w szczelinie 30 cm. Wszyscy wstrzymują oddech 8 godzin.

Faza 2 - Nauka wroga: Niemcy zaczynają używać psów, opukiwać ściany, wrzucać zapalone butelki z benzyną, granaty. Każda malina która została odkryta uczy ich jak szukać następnej.

Faza 3 - Zdrada od wewnątrz: Malina może pomieścić max 3 dni. Po tym czasie trzeba wyjść po wodę. Ktoś kto wyszedł widział wejście do cudzej maliny. Czy doniesie za bochenek chleba? W getcie krąży plotka że Białorusini zrobią pogrom - wskazują na to niemieckie dokumenty z lipca i sierpnia 1941. Każdy sąsiad może być zagrożeniem.

Kluczowa scena: Rodzina w malinie, szczelnie zamkniętej. Na zewnątrz zostaje babka. Słyszą jej głos, potem strzał. Nie mogą krzyknąć, stuknąć, poruszyć się. Cisza jest bronią i torturą.

Struktura 3-aktowa

AKT I: 5 DNI (20-25 lipca 1941)

Od teatru do przeprowadzki. Jankiel z rodziną dostaje pokój na Szoranej, 20 osób w jednym pokoju. Buduje pierwszą malinę w 80-stopowej izbie. Muszkin zbiera złoto. Smolar mówi: nie płaćcie, uciekajcie do lasu. Ludzie mówią: pamiętamy Niemców z 1918, byli kulturalni.

AKT II: KONTRYBUCJE I OBŁAWY (1941-1942)

Dwie wielkie obławy. Po pierwszej pojawia się słowo malina - ze slangu złodziejskiego przed wojną. Hebr. melina, jid. meluna, kennel. Jankiel staje się najbardziej poszukiwanym stolarzem getta. Każda rodzina chce u niego malinę. Judenrat żąda listy adresów malin "dla bezpieczeństwa". Jankiel odmawia. Muszkin zostaje rozstrzelany. To punkt zwrotny - koniec iluzji dogadania się.

Środkowa sekwencja: Obława na żywo. Kamera nigdy nie wychodzi z maliny. Widzimy tylko nogi niemieckich butów przez szparę, słyszymy psa, potem benzynę lejącą się po deskach. 40 minut czasu ekranowego w ciemności.

AKT III: LIKWIDACJA (21 października 1943 - lipiec 1944)

Oficjalnie getto zlikwidowane 21 października 1943. Ale kilku ocalałych zostaje w malinie w budynku który dziś jest Warsztatem Historycznym Leonida Lewina. 9 miesięcy pod ziemią, do wyzwolenia 3 lipca 1944. Jedzą resztki, nie mogą wyjść bo na górze nadal mieszkają kolaboranci.  

Ostatni obraz: Jankiel wychodzi. Miasto jest zrujnowane. Idzie do Puszczy Nalibockiej szukać Smolara. Dowiaduje się o Nalibokach - 129 Polaków zamordowanych przez sowieckich partyzantów. Paranoja nie kończy się z Niemcami.

Zakończenie:

Napis na czarnym tle: Na herbie Mińska już nie ma napisu w jidysz.