PUNKT 13

Mokry bruk, afisze z proklamacją z 7 października i niemieccy żołnierze patrzący znad karabinów, oraz biurko z punktem 13 zakreślonym na czerwono pod pieczęcią Streng Geheim. Dokładnie ten moment, gdzie niepodległość jest już na murze, ale wciąż pod nadzorem przegranych.

PUNKT 13

Warszawa, 7 października 1918, godz. 23:07. Od dwóch dni Berlin i Wiedeń błagają Wilsona o pokój na podstawie jego 14 punktów. Rada Regencyjna ogłasza niepodległość Polski, powołując się właśnie na nie. Tłumy na ulicach. Problem w tym, że nikt w Warszawie nie widział oryginalnego tekstu odpowiedzi Niemiec.

Bohater: Stefan Halber, 28 lat, tłumacz w Departamencie Stanu Rady Regencyjnej. Jego zadanie - przetłumaczyć z angielskiego na polski notę niemiecką z 5 października i przemówienie Wilsona z 4 lipca, gdzie Wilson dodaje kluczowe zdanie: żadne kwestie niepodległości lub terytorium nie mogą być uregulowane bez zgody ludności.

Stefan dostaje trzy wersje tego samego dokumentu:

1. Wersja amerykańska: "niepodległe państwo polskie na terytoriach zamieszkanych przez ludność bezsprzecznie polską, z wolnym dostępem do morza" 2. Wersja niemiecka, która krąży po Warszawie: "państwo polskie z ziem polskich" - bez słowa o dostępie do morza. 3. Wersja francuska od emisariusza z Paryża, gdzie dopisano ołówkiem: "integralność zagwarantowana przez konwencję międzynarodową" - ale konwencja nie istnieje. 

Kto decyduje, co znaczy "bezsprzecznie polska"? Kto wytyczy dostęp do morza? Stefan rozumie, że punkt 13 to nie obietnica, to wyrok. To puste sformułowanie, w które każdy wpisze co chce. Alianci traktują je z rezerwą, bo koliduje z ich tajnymi traktatami. Niemcy je zaakceptowali, bo wiedzą, że mogą je potem podważyć jako niemożliwe do wykonania.

Tej nocy Stefan odkrywa w kancelarii Rady kopię noty z adnotacją szefa niemieckiej cenzury: "Lassen Sie sie ihre Unabhängigkeit ausrufen. Auf Basis eines Textes, den niemand garantiert." - "Niech ogłoszą swoją niepodległość. Na podstawie tekstu, którego nikt nie gwarantuje."

Rada ogłasza niepodległość opartą na dokumencie, który już jest martwy. A miasto świętuje.

Otwarcie filmu:

Atrament się rozmywał. Halber trzymał pod lampą dwa papiery. Na lewym - angielski maszynopis z Departamentu Stanu z pieczęcią orła. Na prawym - polski afisz, który już wisiał na Marszałkowskiej. W angielskim było "an independent Polish state should be erected". W polskim - "niepodległe państwo polskie zostanie stworzone". Powinno. Zostanie. Ktoś zmienił tryb warunkowy na dokonany. Za oknem tłum śpiewał "Jeszcze Polska nie zginęła". Halber zgasił lampę, bo zrozumiał, że jeśli zapyta, kto tłumaczył, jutro nie będzie już tłumacza.