WIELKI PIĄTEK. RADOMSKO

WIELKI PIĄTEK. RADOMSKO

Tagline: Uwolnili 57 ludzi. Potem musieli patrzeć, jak ich sądzą w kinie.

Logline: Noc z Wielkiego Piątku na Wielką Sobotę, 19-20 kwietnia 1946 roku. Prawie 170 żołnierzy KWP wchodzi do Radomska, żeby odbić więźniów z aresztu przy magistracie. Akcja się udaje. A potem zaczyna się polowanie, pokazowy proces w kinie Wolność i 12 wyroków śmierci.

17 kwietnia do 10 maja 1946 roku

Miejsce: lasy pod Radomskiem, Radomsko, Piotrków Trybunalski, Łódź

O czym to jest naprawdę

To nie jest film o tym, czy się udało. Udało się.

To jest film o cenie udanej akcji. O tym, że w 1946 roku największym zwycięstwem KWP było uwolnienie ludzi, a największą klęską to, że UB już następnego dnia wiedziało, kogo szukać.

Nie pytamy, kto strzelił pierwszy. Pytamy, kto wrócił do lasu, a kto został w mieście i rano już był na liście.

Świat

Radomsko, wiosna 1946. Wojna z Niemcami skończona rok temu, ale w mieście dalej jest wojna. UB w budynku przy magistracie, areszt w tym samym budynku. MO na posterunku. Po drugiej stronie las, w lesie KWP.

Miasto małe, wszyscy się znają. Żołnierz KWP, który w nocy wchodzi do Radomska, w dzień kupował tam chleb. Ubecy, których rozbraja, znali jego matkę.

W lesie zimno, wilgotno, błoto. W mieście Wielki Piątek, ludzie idą do kościoła, a w kinie Wolność wyświetlają film. Za dwa tygodnie w tym samym kinie będzie sąd.

Bohaterowie, wszyscy historyczni

Jan Rogulka, ps. Grot, 32 lata, dowódca akcji

Porucznik, spokojny, twardy. Nie gada dużo. Warszyc daje mu rozkaz, on go wykonuje. W noc akcji dowodzi całością, prawie 170 ludźmi. Wie, że jak się uda, UB zrobi wszystko, żeby go dopaść. Nie ucieka po akcji do lasu na długo. Zostaje w okolicy, bo myśli, że go nie znajdą.

Henryk Glapiński, ps. Klinga

Dowódca drugiego oddziału. Jego ludzie mają uderzyć na UB i osłaniać odwrót. Najbardziej bojowy, pierwszy wchodzi, ostatni wychodzi.

Władysław Kuśmierczyk, ps. Longinus

Dowódca trzeciego oddziału. Młodszy, impulsywny, wierzy, że ta akcja coś zmieni. Po akcji pierwszy zaczyna rozumieć, że nie zmieniła nic, tylko przyśpieszyła represje.

Józef Koniarski

Żołnierz z oddziału Rogulki. Nie brał bezpośredniego udziału w ataku na areszt, ale był w Radomsku tej nocy. Dla UB to wystarczy. W procesie będzie skazany na śmierć razem z innymi.

Stanisław Czajka, 16 lat

Najmłodszy. Ma nieukończone 17 lat. W akcie oskarżenia zostanie wyłączony, bo postępowanie doraźne wobec niego jest niedopuszczalne. Przeżyje, bo jest za młody na śmierć. W filmie to on jest oczami widza. Patrzy, jak jego starsi koledzy idą na śmierć, a on zostaje.

Stanisław Sojczyński, ps. Warszyc, 36 lat

Komendant KWP. Nie wchodzi do Radomska tej nocy. Jest w lesie, wydaje rozkaz, czeka na meldunek. W filmie pojawia się na początku i na końcu. Na początku jako ten, który decyduje: idziemy. Na końcu jako ten, który już wie, że po tej akcji będzie wrogiem numer jeden.

Zygmunt Łęski, ps. Doman, 22 lata, łącznik

Współpracownik szefa łączności KWP. Przynosi rozkaz od Warszyca do Rogulki. W kwietniu zostanie aresztowany w tej samej fali co Rogulka, ale nie trafi do procesu w kinie. Jego sprawa pójdzie do Łodzi, do wielkiego procesu kierownictwa. Dostanie 15 lat. W filmie to on jest łącznikiem między lasem a miastem, między akcją a sztabem.

Henryk Brzózka, ps. Niutek, 24 lata, łącznik i technik prasowy sztabu

W kwietniu 1946 roku aresztowany przez UB. W filmie znika na dwa dni przed akcją. Nikt nie wie, gdzie jest. Wraca, ale już inny. Nie mówimy wprost, że już współpracuje. Pokazujemy tylko, że po jego powrocie UB za szybko znajduje ślady. To jest nasienie zdrady, która w czerwcu doprowadzi do aresztowania Warszyca. W tym filmie Brzózka jeszcze nie zdradził Warszyca, ale już zaczął.

Struktura

AKT 1: 17-19 kwietnia. Rozkaz.

Las, odprawa. Warszyc: w areszcie w Radomsku siedzi kilkudziesięciu naszych. Jak ich nie wyciągniemy teraz, UB ich wykończy albo wywiezie. Rogulka zbiera oddziały: Grot, Klinga, Longinus. Łęski przynosi mapę aresztu, rozkład posterunków UB, godziny zmiany warty.

W mieście: Czajka odwiedza matkę, mówi, że idzie do lasu na święta. Koniarski spotyka się z dziewczyną, obiecuje, że wróci na Wielkanoc.

W tle: Brzózka znika. UB go aresztowało. Nikt o tym nie wie.

Napięcie: czy zdążą przed świętami, czy UB już wie.

AKT 2: Noc 19-20 kwietnia. Akcja. 55 minut filmu, prawie w czasie rzeczywistym.

22:00. Oddziały wchodzą do miasta z trzech stron. Ciemno, Wielki Piątek, puste ulice.

22:40. Uderzenie na areszt przy magistracie. Krótkie strzały, granaty, rozbrajanie straży. Rogulka osobiście otwiera cele.

23:10. Uwolnieni więźniowie, ponad 50 ludzi, w bieliźnie, boso, w szoku. Trzeba ich wyprowadzić, dać im ubrania, podzielić na grupy, wyprowadzić do lasu.

23:30. Klinga blokuje UB. Strzelanina na ulicach. Longinus osłania odwrót, traci dwóch ludzi.

00:15. Odwrót. Kolumna więźniów i żołnierzy wychodzi z miasta do lasu. Za nimi syreny, pierwsze patrole UB.

00:45. Las. Cisza. Ktoś liczy: ilu nas, ilu uwolnionych, kogo brakuje. Sukces. Uwolnili 57 ludzi.

Ostatnia scena aktu: Rogulka patrzy na Radomsko z lasu. Miasto śpi. On wie, że rano zacznie się polowanie.

AKT 3: 20 kwietnia - 10 maja. Kino.

Rano po akcji: UB, KBW, milicja przeczesują okolice. Aresztowania. Rogulka zatrzymany 20 kwietnia w Piotrkowie. Koniarski w Radomsku. Czajka w lesie.

30 kwietnia: akt oskarżenia wobec 17 żołnierzy KWP, sporządzony przez wiceprokuratora sądu doraźnego KBW. 17 nazwisk.

7 maja: proces w kinie Wolność. Sala kina zamieniona w salę sądową. Na widowni ubecy, rodziny, gapie. Nie przesłuchano świadków, nie dopuszczono do głosu obrońców. Sąd błyskawicznie wydał wyrok. 12 wyroków śmierci, 5 wyroków długoletniego więzienia.

Noc z 9 na 10 maja: wyroki wykonano. Ciała ukryte w bunkrze koło Bąkowej Góry.

Finał: Czajka wychodzi z kina. Jest wolny, bo jest za młody na śmierć. Idzie pustą ulicą Radomska. W tle słychać dzwony kościelne, Wielkanoc już dawno minęła.

Epilog, napisy: 27 czerwca 1946 roku UB aresztuje Warszyca w Częstochowie po zdradzie Brzózki. W grudniu 1946 roku w Łodzi Łęski dostanie 15 lat. Warszyc zostanie rozstrzelany 19 lutego 1947 roku.

Kamera z ręki w nocy akcji, długie ujęcia w lesie i w kinie. Bez muzyki heroicznej. Dźwięk: kroki na bruku, oddech, zamek w drzwiach celi, krzesła w kinie, stukot maszyny do pisania w akcie oskarżenia.

To nie jest film o bohaterach bez strachu. To jest film o ludziach, którzy wiedzą, że wygrywają bitwę i przegrywają wojnę. Rogulka nie jest Rambo. Jest dowódcą, który po udanej akcji nie świętuje, tylko liczy, ilu jego ludzi UB znajdzie rano.

Poprzednie treatmenty były o zamachu na Cukiermana, o wyroku, którego nikt nie podpisał. Ten jest o akcji otwartej, o ataku, który wszyscy widzieli. Tam pytanie brzmiało: kto napisał wyrok. Tu pytanie brzmi: co robisz po zwycięstwie, kiedy wiesz, że za zwycięstwo zapłacisz życiem.

Nota historyczna na koniec filmu

Akcja na Radomsko 19-20 kwietnia 1946 roku to fakt. Proces 17 w kinie Wolność 7 maja 1946 roku to fakt. Wyroki śmierci i egzekucje w nocy z 9 na 10 maja to fakt.

Postacie Rogulki, Glapińskiego, Kuśmierczyka, Koniarskiego, Czajki, Warszyca, Łęskiego i Brzózki to postacie historyczne. Dialogi i sceny prywatne są fikcją, wymyśloną na potrzeby filmu, żeby pokazać, co mogli czuć, a nie co dokładnie powiedzieli.