26 obserwujących
1885 notek
465k odsłon
654 odsłony

Wernyhora fikcja czy prawda?

Wykop Skomentuj1

Wernyhora fikcja czy prawda?


 


Film Andrzeja Wajdy „Wesele” a w nim Wernyhora pod postacią Piłsudskiego: „Sława panie Włodzimierzu (…) ja z rozkazem (…) daje waści złoty róg”.


 "Wesele" Wyspiańskiego zaraz po napisaniu przyjęte zostało przez recenzentów jako utwór patriotyczny, będący kontynuacją twórczości romantycznej. Odnajdywano to w nasyceniu dramatu treściami patriotycznymi. Elementem łączącym dwie epoki był Wernyhora, któremu przypisywano wielkie cechy przywódcze, których to, zgodnie z poglądami ówczesnych recenzentów, nie posiadali wodzowie Powstań Polskich. Wernyhora to ten, który może poprowadzić Polskę do niepodległości. Popełnia on jednak błąd, zbytnio ufa ludziom XX wieku (Gospodarzowi i Jaśkowi), którzy sprowadzają sprawę polską na manowce.




Gdy w 1594 roku Nalewajko po stłumieniu buntu oddał się dobrowolnie wraz z Łabodą i Mazepą w ręce hetmana Żółkiewskiego, obiecującego im darowanie życia, ten niepomny danego słowa, kazał ich ściąć. Gdy także ataman Pawluk uczynił to samo po stłumieniu buntu w 1635 roku, wierząc danemu słowu tym razem przez Koniecpolskiego, został osądzony i poćwiartowany. Powstanie, które wybuchło w okresie Konfederacji Barskiej, miało moc dużo większą, gdyż za kosami chłopskimi stały pieniądze i bagnety przemożnej Katarzyny II (przez Rosjan zwana wielką).

Atamani kozaccy puszczając w niepamięć słowa Bohdana Chmielnickiego, który na łożu śmierci podobno powiedział : " zawiniłem przed Bogiem i przed Wami, oddając kozaczyznę w opiekę cara Aleksego; lepszy by był sprzymierzeńcem Bisurmaniec Carogrodzki, albo Tatar perokopski jak Moskwa. Wracajcie do Lachów i trzymajcie z nimi" (M.Czajkowski "Wernyhora wieszcz ukraiński"), poszli przeciw Rzeczplitej. Katarzyna czując interes w podsycaniu nienawiści Kozaków do Polski, przesyłała nie tylko obietnice, pieniądze i popów podżegaczy, ale także olbrzymią ilość noży święconych do zabijania "Lachów i Żydów". Przyłożyła także rękę do rzezi humańskie j- obietnicami dla Gonta, krwawego bohatera tej tragedii, który zdradzając wojewodę Potockiego, wycinając w pień ludność Humania, nie oszczędził także rodziny, zabijając nawet dwóch swoich synów, bo matką ich była Polka. Lecz i Wernyhora, pamiętajmy, gdy dowiedział się, że jego brat i matka mają przyłączyć się do hajdamaczyzny, także ich zabił.

W tych czasach, gdy Polacy (wg Czajkowskiego) Braneckiego vel Branieckiego, podobno potomka tatarskiego, do spółki z Rosjanami zwalczali patriotyczny obóz Konfederatów Barskich, a chłopstwo ukraińskie podburzane przez Katarzynę, zabijało wszystkich Żydów i Polaków bez wyjątku - przyszło żyć i działać Wernyhorze. Postaci zagadkowej, owianej legendą, sugerującą niebywałe czyny, których miał dokonać. Sylwetkę Wernyhory przedstawia Czajkowski w swojej powieści "Wernyhora wieszcz ukraiński".

Jest to jedna z pierwszych prac historycznych, dotycząca samego Wernyhory. Michał Czajkowski wyrósł był w tradycjach kozackich, gdyż w domu przechowywano pamięć o pokrewieństwie z Brzuchowieckim, hetmanem kozackim, a trzech stryjów Czajkowskiego służyło w chorągwiach kozackich. I chociaż już za młodu nie mógł zżyć się z ruchem narodowym, patriotycznym młodzieży i bardziej związany był z tradycjami szlachecko-kozackimi niż czysto polskimi, to jednak brał udział w Powstaniu 1831 roku, a potem związany był z polską emigracją i jako dyplomata odegrał olbrzymią rolę dla polskich interesów na Wschodzie. Powieść "Wernyhora wieszcz ukraiński" ma ambicje książki historycznej, oddającej realia tamtych lat. Jak poważnie była traktowana ta powieść świadczy kłótnia Giżyckiego o niektóre fakty zawarte w utworze Czajkowskiego. Praca polemiczna Giżyckiego pod tytułem "Status causae o zabójstwie J.W. Giżyckiego" miała wskazać na błąd historyczny, jaki popełnił Sadyk-Pasza.


Michał Czajkowski przyjął islam i jako Mehmed Sadyk Effendi, działał dla sprawy polskiej i bałkańskiej. Podczas wojny krymskiej zorganizował formację kozaków sułtańskich, którymi dowodził w czasie kampanii w1854. Mimo, że badania historyczne, jakich dokonał Czajkowski, na pewno ustępują wiedzy dzisiejszych historyków, to jednak powieść "Wernyhora wieszcz ukraiński" ma ten atut, że wydarzenia zawarte w utworze działy się w bliskiej przeszłości od napisanej książki i można poznać stosunek emocjonalny jej uczestników, od których czerpiąc informacje Czajkowski mógł stworzyć swoje dzieło. W książce przytacza krótką biografię Dudara, z której wynika, że pochodził z Makiedan (Mawdory), wioski należącej do Hołowińskich. Początkowo trzymał tylko z Kozakami, nawet był wysłany do Putywla dla podburzania chłopów przeciw panom, ale przybywszy na Ukrainę zmienił zamiary. Przez większość życia mieszkał w futorze, niedaleko Młynów Korsumskich, "bywał u wszystkich panów", w przyjaźni żył z Michałem Głębockim, Wojskim Owruckim.

Wykop Skomentuj1
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura