Oto część szósta, ostatnia już, naszego odkrywania dworków Mazowsza!
13. Dworek Dembińskich w Przysusze (Muzeum Oskara Kolberga)
Przysuchaistniała już w końcu XV w., w rękach Dembińskichznalazła się zaś w XVIII w., kiedy to Urszula, żona kasztelana Antoniego Czermińskiego, po jego śmierci, drugi raz wyszła za mąż za Jana Dembińskiego. To właśnie Urszuli Dembińskiej Przysucha zawdzięcza swój rozwój – w mieście prężnie działał bowiem zakład zajmujący się przeróbką żelaza, który napędzał miejscową gospodarkę i przyciągał wyspecjalizowanych w różnych dziedzinach fachowców. Tym sposobem zamieszkał tu m.in. pochodzący z Niemiec znany twórca map oraz geolog, Juliusz Kolberg (był kierownikiem owych zakładów hutniczych). Jego syn, Oskar Kolberg, zdobył uznanie jako badacz folkloru naszych polskich ziem.
Przysuchę zasiedlało wówczas wiele różnych grup narodowościowych – poza Polakami najwięcej było Żydów(mieli własne sztetl, rynek oraz synagogę) oraz Niemców, skupiających się wokół dzielnicy Czermin.
Dworek postawiono w połowie XIX w. dla Juliusza Dembińskiego, potem kilka razy go rozbudowywano. Teraz jest to prostokątny budynek z charakterystycznym dla tego typu dworków piętrowym ryzalitem, który zaprojektowano od strony frontowej oraz ogrodowej. W późniejszych latach do lewego skrzydła dobudowano piętrową „kamieniczkę”.
Obecnie znajduje się tu Muzeum im. Oskara Kolberga, które posiada wiele pamiątek po ojcu naszej etnografii oraz zabytkowe przedmioty dawnego dworu. Czynne we wszystkie dni tygodnia, od rana do 15h.
14. Dwór Józefa Brandta w Orońsku
Sam kompleks dworski pochodzi z 1834 r. Zaprojektował go prawdopodobnie Franciszek M. Lancidla nowego nabywcy Orońska, Franciszka Ksawerego Christianiego. Christiani pełnił funkcję głównego zarządcy dróg i mostów w ówczesnej Polsce. Tak się złożyło, że akurat prowadzono prace nad budową traktu łączącego Warszawę z Krakowem i trasa ta przebiegała obok Radomiaprzez Orońsko. W ten sposób Christiani od razu zainteresował się tymi terenami i widząc w nich potencjał, kupił je i zaczął budowę folwarku. Po Christianim w Orońsku mieszkał Wojciech Kalinowski, a następnie Helena Pruszakowa.
Józef Brandt (1841-1915) był światowej sławy malarzem, specjalizującym się przede wszystkim w obrazach przedstawiających sceny batalistyczne. Wszedł on w posiadanie Orońska, żeniąc się w 1877 r. z Heleną Pruszakową, która dostała dwór w posagu. Przez wiele lat artysta prowadził tu Wolną Akademię Orońska, czyli letnie warsztaty, na które zapraszał swoich uczniów nie tylko z Polski, ale i z Niemiec (Orońsko było tylko letnią siedzibą malarza, który na stałe żył i pracował w Monachium). To tutaj powstały m.in. dzieła: „Kozak na koniu”, „Jarmark na Podolu”, „Odbicie jasyru”, „Wesele kozackie”, „Wyjazd z Wilanowa Jana Sobieskiego z Marysieńką” i wiele innych.
Niestety po II wojnie światowej dworek w Orońsku stał się miejscem, gdzie ulokowano pracowników lokalnych PGR-ów. Przełom nastąpił w 1965 r., kiedy rozpoczęły się zjazdy artystów, a zwłaszcza rzeźbiarzy, którzy inspirując się pięknem miejscowego krajobrazu, tworzyli i wystawiali w Orońsku niczym za dawnych lat, za Józefa Brandta. W 1985 r. oficjalnie już rozpoczęło swoją działalność w Orońsku Centrum Rzeźby Polskiej. Rzeźby eksponowane są w starej powozowni, oranżerii i kaplicy, a także w nowo wybudowanym na potrzeby galerii budynku. Oprócz tego, w dworku w Orońsku mieści się muzeum poświęcone Józefowi Brandtowi.
Lanci zaprojektował dworek na planie prostokąta, urozmaicając go 2-piętrową wieżyczką, tak że całość przypomina nieco renesansową, włoską willę z okolic Toskanii. Bardzo ciekawy jest zwłaszcza fronton dworku – wnęka w kształcie półkola, ograniczona 2 kolumnami, na których szczycie znajdują się 2 rzeźby, figury alegoryczne.
Pełną listę mazowieckich pałaców i dworków znajdziesz tutaj! Serdecznie zapraszamy!
Inne tematy w dziale Rozmaitości
