Państwo polskie jako system

Państwo niewątpliwie można uznać za system. Jego zarządzanie powinno, więc być systemowe. Niestety rządzenie polskim państwem odbywa się w sposób zupełnie sprzeczny z 11 ogólnymi prawami podejścia do rzeczywistości, które mają zastosowanie w teorii systemów, stworzonej przez austriackiego filozofa i biologa Ludwiga von Bertalanffy’ego. Postarałem się dobrać przykłady, które ukazują zasadność praw teorii systemów oraz przykłady ich łamania, co powoduję zaburzenie działania całego systemu naszego kraju. Kilka z działań rządzących przyporządkowanych jednemu z praw równie dobrze może dotyczyć także innych.

1. Współczesne i przyszłe problemy są często efektem poprzednich rozwiązań.

Problemy w służbie zdrowia lub szkolnictwa są między innymi efektem nieskuteczności rozwiązań przyjętych przez rząd Buzka w reformach szkolnictwa i służby zdrowia. Polityka "grubej kreski" Mazowieckiego, nie rozliczenie  komunistycznych zbrodni oraz nie przeprowadzenie lustracji również powoduję wiele problemów i patologii państwa polskiego do dnia dzisiejszego.

2. Dla każdego działania znajdzie się przeciwdziałanie.

Jeśli rząd podnosi akcyzę na paliwo musi liczyć się z tym, że obywatele będą sprowadzać paliwo zza wschodniej granicy. Jeśli państwo podnosi koszty pracy, więcej pracowników pracuję na czarno. Jeśli zwiększy podatki spadnie konsumpcja.

3. Krótkotrwałe polepszenia często prowadzą do długotrwałych problemów i trudności.

Dzisiaj rzeczywiście żyję się lepiej, niż kilka lat temu, jednak czy ta poprawa nie jest na kredyt, który niedługo będziemy musieli spłacać, co spowoduję długotrwałe problemy? Czy gwałtowny wzrost zadłużenia państwa nie spowoduje w przyszłości konieczności dużych cięć wydatków, czyli sytuacji której doświadczają obecnie Grecy?

4. Rozwiązanie może być gorsze niż sam problem.

Utworzenie gimnazjów miało być rozwiązaniem problemu niskiej jakości edukacji uczniów z małych miejscowości, jednak okazało się gorsze, niż sam problem, ponieważ wszystkie problemy młodych ludzi zostały skumulowane w jednym miejscu, w najtrudniejszym dla młodzieży wieku.

5. Łatwe rozwiązanie może w ogóle nie być rozwiązaniem.

Zabranie części pieniędzy ze składek do OFE wcale nie rozwiązało problemu zadłużenia państwa. Po prostu inaczej zaksięgowano to samo zadłużenie, tak by nie wliczało się ono do długu. Jednak te pieniądze i tak kiedyś trzeba będzie oddać.

6. Szybkie rozwiązanie, generowane na poziomie symptomów (objawów) danego problemu, często generuje nowe problemy.

Podniesienie stawek podatku VAT, czy akcyzy, by rozwiązać problem braku pieniędzy w budżecie państwa, spowoduję nowe problemy, takie jak wzrost cen, co z kolei spowoduję dalsze ubożenie społeczeństwa oraz spadek konsumpcji, jednego z głównych motorów naszego wzrostu PKB, czyli może wcale nie wpłynąć na zwiększenie wpływów do budżetu państwa, może nastąpić coś odwrotnego, co wyjaśnia krzywa Laffera.

7. Przyczyna i skutek niekoniecznie muszą być ze sobą bezpośrednio związane w czasie i przestrzeni (często działania wdrożone tu i teraz pojawiają się jako efekt daleko i późno).

Zmniejszenie składki rentowej przez rząd PiS- u paradoksalnie wpłynęło na utrzymanie wzrostu PKB w czasach pierwszej fali kryzysu. Zostało więcej pieniędzy w kieszeni obywatelki, co spowodowało utrzymanie konsumpcji na wysokim poziomie. Paradoksalnie działanie podjęte przez PiS pomogło rządowi PO.

8. Działania, które przyniosą najlepsze efekty, na pierwszy rzut oka wcale nie są takie oczywiste.

W Polsce wiele działań podejmuję się pod wpływem jakieś tragicznej lub nagłej sytuacji. Jednak zmiany stosuję się w pośpiechu, co utrudnia dokładną analizę problemu oraz zauważenie jego złożoności. Zamknięcie stadionów dla kibiców na kilka spotkań nie zlikwidowało problemu chuligaństwa. Pomysł zakazu zakrywania twarzy, też na pewno go nie rozwiąże. Zdelegalizowanie dopalaczy, też nie spowodowało nagłego rozwiązania problemu używania środków psychoaktywnych przez młodzież.

9. Mały koszt i duża efektywność rozwiązań nie mogą być przedmiotem wzajemnej wymiany.

Nieraz potrzeba trudnych decyzji, niosących duże koszty społeczne, by osiągnąć zadowalające rezultaty. Propozycja zwiększenia wieku emerytalnego dla służb mundurowych, tylko dla nowozatrudnionych funkcjonariuszy na pewno nie przyniesie dużych korzyści, jednak nie niesie za sobą również dużych kosztów dla tej grupy społecznej. Gdyby podniesiono wiek emerytalny wszystkich pracowników służb mundurowych efekt byłby większy.

10. Całość problemu jest często większa niż prosta agregacja (sumowanie) jego elementów.

Problem bezrobocia wśród absolwentów studiów, nie wynika tylko z faktu, że w jednym czasie dużo osób ukończyła studia. Problemem jest o wiele głębszy i sięga zarówno problemów szkolnictwa wyższego oraz zawodowego, wychowania, podejścia do życia młodych ludzi, dostępności niektórych zawodów, zmniejszeniu aktywnych form wspierania bezrobocia, światowego kryzysu itd.

11. Zawsze należy rozpatrywać cały metasystem (problem, przedsiębiorstwo, organizacja, gospodarka) złożony z systemu i jego otoczenia.

Samo podniesienie wieku emerytalnego, nic nie da, jeśli nie zostaną zlikwidowane przywileje emerytalne niektórych grup społecznych. Ponadto podniesienie wieku emerytalnego jeszcze pogorszy i tak trudną sytuację młodych ludzi na rynku pracy. Samo podniesienie podatków nic nie da, jeśli nie zostaną zmniejszone koszty funkcjonowania państwa. Podobnie samo wprowadzenie becikowego i ulgi prorodzinnej nie wpłynęło na nagły wzrost przyrostu naturalnego w Polsce.