NIK o pracy rządu w zakresie ochrony przeciwpowodziowej

 

 

W okresie do 1997 r. nie opraco­wano i nie przyjęto przez rząd koncep­cji ochrony przeciwpowodziowej i wie­loletniego - na okres 25-30 lat - kom­pleksowego programu zabezpieczenia przeciwpowodzio­wego kraju ani żad­nych rocznych planów gospodarki wod­nej w tym zakresie...

 

Tyle można wstępnie powiedzieć na temat prac rządu przed powodzią z 1997 roku. Ponieważ była to powódź tysiąclecia, czyli najwyższe znane stany wystąpiena rzek, to tym bardziej należy uwzględnić stany najwyższe wód przy projektowaniu nowych inwestycji. Jest to wysokość korony wałów przeciwpowodziowych, wysokości obiektów związanych z przekraczaniem rzek. To również dokumentacja strefy zalewowej, w której należy ograniczyć inwestowanie. Powodzie z 1997 roku wykazały, że nie koryto główne jest źródłem zagrożenia. Zagrożeniem jest niewydolność całej struktury sieci dróg wodnych – zarówno naturalnych cieków jak i sieci rowów odprowadzających nadmiar wody z terenów zurbanizowanych oraz pól uprawnych.

Ilość wody opadowej w ciągu krótkiego czasu spowodowała przekroczenie drożności całej sieci mającej za zadanie przejąć spływ wody. Spowodowało to liczne spiętrzenia wody w miejscach, które nie były na to przygotowane.

Zapraszam do przeczytania kolejnej, trzeciej części artykułu Ryszarda Majewicza na temat oceny zapezpieczeń przeciwpowodziowych.

 

 

 

Ryszard Majewicz, Sylwia Szeląg

 

Przegląd wniosków po powodzi 1997 r.

w dorzeczu Odry i ocena ich realizacji *

 

Artykuł stanowi próbę analizy i oceny licznych wniosków, jakie ukazały się po powodzi 1997 r. oraz działalności różnych instytucji w dorzeczu Odry. Poruszono też problematykę powodziową w ujęciu his­torycznym i wskazano - co z tego wyni­ka dla nas współcześnie. Oceniono, które działania: bierne i czynne przyniosły naj­większe efekty. Wskazano - które z nich mogą być najbardziej efektywne w przypad­ku wystąpienia podobnych powodzi w przy­szłości.

 

część perwsza :

http://dobrezycie.salon24.pl/434713,o-wsparcie-dla-powodzian

część druga :

http://dobrezycie.salon24.pl/435216,oddajcie-rzekom-ich-przestrzen

 

ciąg dalszy artykułu :

 

Szacuje się, że w Polsce powierzch­nia terenów zagrożonych powodzią obej­muje ok. 7% terytorium kraju. Wielka Woda zaskoczyła wszystkich. Określo­no ją fachowo „powodzią opadowo-rozlewną” czy jak kto woli „opadowo-nawalną”. W lipcu 1997 r., w przeciągu praktycznie kilku dni, godzin, chwil zo­stały przekroczone nie tylko wszyst­kie dotychczasowe maksima abso­lutne, ale i śmiałe wyobrażenia o za­grożeniu i niebezpieczeństwie. Istnie­jący system obwałowań, kanałów, polderów i budowli sterujących nie był w stanie przyjąć wód o takim prawdopodobieństwie wystąpienia. Wielkość fali górnej Odry, nawet bez udziału Nysy Kłodzkiej, przekroczyła przepustowość systemu ochrony przeciwpowodziowej odcinka Brzeg-Wrocław-Ścinawa. Roz­poczęto analizy i wyciąganie wniosków. „(...) Mądry Polak po wodzie? - Polski rynek wydawniczy zalała masa książek i opracowań na temat powodzi. W ciągu jednego miesiąca po powodzi usłysza­łem więcej terminów „z branży” niż przez całe swoje życie” (R. Majewicz, 1997 r.).

Swoją funkcję skrupulatnie spełnili pracownicy NIK, którzy w 1998 r. spo­rządzili szczegółowy raport o wyni­kach kontroli stanu zabezpieczenia przeciwpowodziowego kraju z okre­su 1994-1998 oraz przebiegu działań ratowniczych w czasie powodzi 1997 r.

 

Fakty i wnioski mówią same za sie­bie:

·       W okresie do 1997 r. nie opraco­wano i nie przyjęto przez rząd koncep­cji ochrony przeciwpowodziowej i wie­loletniego - na okres 25-30 lat - kom­pleksowego programu zabezpieczenia przeciwpowodzio­wego kraju ani żad­nych rocznych planów gospodarki wod­nej w tym zakresie.

·       Nakłady inwestycyjne na gospo­darkę wodną mające bezpośredni wpływ na stan zabezpieczenia prze­ciwpowodziowego kraju systema­tycz­nie zmniejszały się w porównaniu do produktu krajowego brutto i nakładów inwestycyjnych w gospodarce narodo­wej. Systematycznie zmniejszał się za­kres robót obejmujących budowę obiek­tów i urządzeń chroniących przed po­wodzią, także ograniczony do minimum zakres remontów i modernizacji powo­dował szybką dekapitalizację. Wsku­tek tego oraz z uwagi na bardzo ograni­czone środki finansowe przeznaczone na realizację zadań ochronnych, stan zabezpieczenia przeciwpowodziowego ulegał w ostatnich latach stałemu pogor­szeniu. Dodatkowo, przy niedoborze środków finansowych na ochronę prze­ciwpowodziową, w większości skontro­lowanych województw zmniej­szył się również nadzór i gotowość do akcji prze­ciwpowodziowej, a przez to stopniowe likwidowanie etatów dla tzw. strażników wałowych czy strażników rzecznych.

·       Do 1996 r. program retencji tylko w niewielkim zakresie był realizo­wany.

·       Zarówno budowa zbiorników, jak i obwałowań okazała się niewystar­cza­jąca w stosunku do potrzeb.

·       Wykazano nienależyte utrzyma­nie obszaru położonego między wałem przeciwpowodziowym a korytem rzeki, co nie zapewniało swobodnego spływu wód wezbraniowych ze względu na ros­nące drzewa i krzewy oraz wzniesione budynki i budowle, jak też dzikie lub le­galne ogrody działkowe. Skutkowało to wzrostem zagrożenia powodziowego.

·       Wykazano zaniedbania w likwida­cji skutków powodzi z lat 1993-1996 oraz z lat wcześniejszych na rzekach i potokach oraz budowlach wodnych, co spowodowało narastanie zaległości i pogłębianie rozmiaru szkód powodzio­wych powstających w wyniku kolejnych powodzi.

·       Rozproszenie gospodarki wodnej pomiędzy resorty ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa oraz rolnictwa i gospodarki żywnościowej, a częściowo także urzędy gmin oraz niewprowadzenie zlewniowego syste­mu zarządzania gospodarką wodną utrudniało skoordynowanie podejmo­wanych przedsięwzięć i obniżało efek­tywność wydatkowanych środków fi­nansowych.

 

 

 

 Fot 5. Odra we Wrocławiu. Stopień wodny Opatowice. Obro­na prawobrzeżnego wału, poniżej stopnia - oraz - Fot. 6. To samo miejsce po remoncie i podwyższeniu wału

  

·       Wnioski ko­misji wynikające z dwukrotnych w każdym roku prze­glądów technicz­nych stanu budo­wli i urządzeń słu­żących ochronie przeciwpowodzio­wej nie były w pełni realizowane.

·       Wykazano uchybienia i nie­domogi oraz nie­rzetelności w za­kresie programo­wania i organi­zacji i koordynacji działań ratowniczych, porządkowo-ochronnych oraz edukacyjnych.

·       Obowiązujące normy prawne, re­gulujące obowiązki i kompetencje or­ganów państwowych odpowiedzialnych w czasie zagrożeń klęskami żywioło­wymi i katastrofami były rozproszone i stwarzały możliwość różnej ich inter­pretacji.

·       Ochrona przeciwpowodziowa nie posiadała rangi odpowiedniej do jej gos­podarczego i społecznego znaczenia.

·       Wcześniejsze programy i projekty ochrony przed powodzią (ogólna liczba wszystkich programów - ok. 200) doliny Odry określały najistotniejsze inwesty­cje i roboty wymagające realizacji do za­bezpieczenia przed skutkami powodzi w dorzeczu górnej Odry. Należały do nich m.in.: budowa zbiornika Racibórz, rozbudowa urządzeń przeciwpowodzio­wych węzła Kędzierzyn-Koźle, uporząd­kowanie międzywala na całym odcinku Odry, realizacja robót na kanale ulgi w Opolu, opracowanie analizy wykorzy­stania polderów w ochronie przeciwpo­wodziowej woj. opolskiego. Zadania po­wyższe nie zostały zrealizowane do po­wodzi 1997 r.

Jak zauważył M. Miłkowski - NIK we wnioskach zasugerowała również, pod adresem rządu RP: „rozważenie utwo­rzenia Generalnej Dyrekcji Gospodarki Wodnej, jako administracji gospodarki wodnej w skali kraju i jednostki wiodą­cej nad regionalnymi i okręgowymi dy­rekcjami gospodarki wodnej”.

 

 

------------------------

 

* Artykuł zamówiony przez Redakcję Czasopisma "Gospodarka Wodna" i zamieszczony w n-rze 7/2004.

 

cdn...

 

Bibliografia

  1.     S. BARTOSIEWICZ: Problemy związane z ochroną od powodzi oraz wnioski i propo­zycje. m.n.p. Wrocław, 05.02.2002.

 

  2.     S. BARTOSIEWICZ: Problemy dotyczące warunków przepływów wód wezbraniowych w przekrojach mostów i przepustów. Kudowa Zdrój, 2001.

  3.     S. BARTOSIEWICZ: Ekologiczne aspekty ochrony przeciwpowodziowej. Referat z kon­ferencji. Warszawa 12.04.1998.

  4.     K. BIAŁOBŁOCKI: Powódź 1997 r. z mojej perspektywy. „Bezpieczna Odra" Nr 2, Wroc­ław 1998 r.

  5.     J. BIELECKI, S. ZIĘBA: Kompetencje i obo­wiązki administracji publicznej w zakresie gospodarki wodno-ściekowej - Seminarium DMWilT Urzędu Marszałkowskiego Woje­wództwa Dolno­śląskie­go, RZGW we Wroc­ławiu, IOŚ Oddział we Wrocławiu, Wrocław, 29.09.1999.

  6.     J. BIEŃ, M. GŁADYSZ: Uszkodzenia kolejo­wych obiektów inżynierskich w wyniku powo­dzi. Powódź '97 - Konferencja naukowo-techniczna Koleje-Drogi-Mosty Referaty Proble­mowe, Wisła, 21 -23.10.1998.

  7.     J. BILISZCZUK: Uszkodzenia obiektów mos­towych i wynikające z nich wnioski dla pro­jekto­wania. Powódź'97 - Konferencja nauko-wo-techniczna Koleje-Drogi-Mosty Referaty Problemo­we, Wisła, 21 -23.10.1998.

  8.     A. DUBICKI: Zagrożenie powodziowe w do­linie Odry. „Bezpieczna Odra" Nr 4, 5, Wroc­ław, grudzień 1999.

  9.     Generalna strategia ochrony przed powodzią dorzecza górnej i środkowej Odry po wielkiej powo­dzi lipcowej 1997 r. IMGW o/Wrocław, 1998.

10.     W.JANKOWSKI: Czy można pogodzić ochronę przyrody z ochroną przeciwpodziową? „Ekolo­giczne metody zapobiegania po-wodziom" FOiNK Wrocław, 1997.

11.      R. KOSIERB, S. BARTOSIEWICZ: Rola obiektów hydrotechnicznych w ochronie prze­ciwpowo­dziowej. Lądek Zdrój, 2001.

12.      R. KOSIERB: Wpływ zagospodarowania prze­strzennego na wielkość strat powodziowych.

13.      R. KOSIERB - wystąpienie na l Kolokwium Odrzańskim Fundacji Michael Otto, Słubice, 9.05.2001.

14.      A. L. KOWAL i in.: Wpływ na infrastrukturę zaopatrzenia w wodę i ochronę wód wielkiej powodzi 1997 r. oraz powodzi 1998 r. w do­rzeczu górnej i środkowej Odry. Monografia, Wrocław 2000.

15.      M. MACIEJEWSKI: Klęski żywiołowe w Pol­sce - stopień zagrożenia i aspekty prawne. IMGW Kraków.

16.      R. MAJEWICZ: Forum Ekologiczne - Zielona Planeta Wrocław 07/08.1997.

17.      R. MAJEWICZ - głos w dyskusji Sym­pozjum „Hydrotechnika Hl'2000", Ustroń 19-21.09.2000.

18.      R. MAJEWICZ: Ocena stanu technicznego urządzeń hydrotechnicznych na rzece Odrze. Inż. pr. dyplom, pod kier. dr. inż. M. Mokwy, Akademia Rolnicza we Wrocławiu, 1990.

19.      R. MAJEWICZ: Wybrane problemy sterowa­nia przepływem wód przez wrocławski węzeł wodny. Magist. pr. dyplom, pod kier. dr. inż.M. Mokwy, Akademia Rolnicza we Wrocła­wiu, 1991.

20.      R. MAJEWICZ: Tworzenie, administracja i eksploatacja infrastruktury hydrotechnicznej rzeki Odry i jej dorzecza - rys historyczny. Materiały II Sympozjum „Zabytki hydrotechniki w Polsce", Centralne Muzeum Morskie, Gdańsk 1997.

21.      W. MAKOWSKI: Czy katastrofy powodzio­wej w 1997 r. można było uniknąć? Materiały III Sympozjum „Zabytki hydrotechniki w Pol­sce", 18.09.1999 r., Centralne Muzeum Mor­skie, Gdańsk 2001.

22.      J. MESRŚMID, J. REIDINGER, M. ŚULISTA: Povodne. Co delat a jak minimalizovat śkody? Informacje a rady pro obcany, Ministerstwo źivotniho prosffedi, Ćeska asocice pojiśtoven, Praha 1998.

23.      M. MIŁKOWSKI: O pilnej potrzebie powołania resortu gospodarki wodnej. M.n.p., Wrocław, 17.07.1998.

24.      M. MIŁKOWSKI: Reminiscencje, refleksje, polemiki popowodziowe. M.n.p., Wrocław, 19.06.1998.

25.      W. MIODUSZEWSKI: Woda jako czynnik za­grożenia w krajobrazie rolniczym. Konferen­cja Nauko­wo-Techniczna „Zagrożenie klęska­mi żywiołowymi", Bielsko-Biała 1998.

26.      MKOO IV Grupa Robocza „Powódź". Wspól­na analiza przebiegu powodzi na rzece Odrze w 1997 r. „Wstępny raport uzupełniający". Warszawa 1998.

27.      Monografia powodzi lipiec 1997 r. - Dorze­cze Odry. Pod red.: A. Dubicki, H. Słota, J. Zieliński, IMGW Warszawa, 1999.

28.      Z. NACHLIK: Mosty na ciekach górskich -krytyczne uwagi o obowiązujących przepi­sach projektowania hydraulicznego. Po­wódź'97 - Konferencja naukowo-techniczna Koleje-Drogi-Mosty Referaty Problemowe, Wisła, 21-23.10.1998.

29.      A. NALBERCZYŃSKI: Sprawozdanie z dzia­łalności RZGW we Wrocławiu w 1992 r., II Ple­narne Posiedzenie Tymczasowej Rady Gos­podarki Wodnej Dorzecza Górnej i Środkowej Odry, Wrocław, 17.02.1993.

30.      S. SZELĄG: Gospodarowanie wodą w zbior­nikach Otmuchów i Nysa na przykładzie po­wodzi 1997. Magist. pr. dyplom, pod kier. prof. H. Słoty, Politechnika Krakowska, gru­dzień 1997.

31.      S. SZELĄG: Wykorzystanie systemu GIS do wyznaczania i analizy stref zalewowych. Pr. dyplom., Studium Podyplomowe GIS, Po­litechnika Wrocławska, Wrocław, styczeń 2002.

32.      R. KOSIERB, S. SZELĄG: Zadania RZGW we Wrocławiu w zakresie ochrony przed po­wodzią w świetle zapisów ustawy Prawo wod­ne. Wrocław, marzec 2002.

33.      NIK - Raport OŚiBud. - Informacja o wy­nikach kontroli stanu zabezpieczenia prze­ciwpowodzio­wego kraju oraz przebiegu dzia­łań ratowniczych w czasie powodzi na tere­nach południowej i zachodniej Polski w lipcu 1997.

34.      NIK - Wystąpienie pokontrolne do ODGW we Wrocławiu, Warszawa, 14.01.1998.

35.      Ochrona przed powodzią. Krajowe szkolenie, red. R. Egier, Jurata, maj 1999.

36.      Ochrona środowiska województwa wrocław­skiego. Uchwała nr II/XXIX/98 w sprawie oceny administracji rządowej w zakresie ochro­ny środowiska w 1997 r. Materiały z XXIX Se­sji Sejmiku Samorządowego we Wrocławiu, str. Nr 6, Wrocław, 23.03.1998.

37.      K. PARYLAK: Zachowanie się konstrukcji hydrotechnicznych w czasie przejścia fali po­wodziowej w 1997 r. w dorzeczu Odry. Re­ferat na sesji Konstrukcji Hydrotechnicznych Komitetu Inżynierii Lądowej i Wodnej, War­szawa 1998.

38.      Pismo RZGW Wrocław do Kancelarii Sejmi­ku Wojewódzkiego - odpowiedź na pismo z dn. 17.04.2000 r. dot. stanowiska gospodar­ki wodnej RZGW na Dolnym Śląsku, Wroc­ław, 06.2000.

39.      Powódź w dorzeczu Odry w 1997 r. Mię­dzynarodowa Komisja Odry przed Zanie­czyszczeniem, Wrocław, 1999.

40.      Program dla Odry. Płaszczyzny współdzia­łania. MOŚZNiL, Wrocław, 29.03.1999.

41.      Program dla Odry 2006. MOŚZNiL, Kancela­ria Prezesa Rady Ministrów - Biuro Terenowe we Wrocławiu, Wrocław, 6.07.1999.

42.      Program polsko-holenderskiej współpracy in­stytucjonalnej. Matra, nr 2 (styczeń/luty 1998).

43.      Protokół z narady w sprawie „Koncepcji ideo­wej ochrony przeciwpowodziowej m. Nysa oraz doliny rzeki Nysy Kłodzkiej z uwzględ­nieniem m. Lewina Brzeskiego", ODGW we Wrocławiu, 23.06.1998.

44.      Raport końcowy LEM l 1992-1995 r., Pro­gram Lokalnego Kierowania Ochroną Środo­wiska (LEM). Wnioski ze zdobytych doświad-- czeń, Kraków, czerwiec 1996.

45.      Raport Wojewódzkiego Komitetu Przeciwpo­wodziowego we Wrocławiu z akcji przeciw­powodziowej - lipiec 1997 r. Wrocław, paź­dziernik 1997.

46.      Raport z Odbudowy (stan na 31.12.2000 t.).Materiały informacyjne. Warszawa styczeń 2001.

47.      H. SŁOTA: Zarządzanie gospodarką wodną w Polsce. IMGW Kraków, 31.07.2000.

48.      Sprawozdanie z akcji przeciwpowodziowej wo­jewódzkiego Komitetu Przeciwpowodziowego we Wrocławiu w okresie 9.07.-12.08.1997 r. przyjęte na posiedzeniu WKP dn. 01.12.1997 r. -Wnioski, Wrocław, grudzień 1997.

49.      Ustawa Prawo wodne z dn. 18.17.2001 r. (nowelizacja), Dz U nr 115, 11.10.2001.

50.      Wnioski z obrad ogólnokrajowego Sympo­zjum „Hydrotechnika 111'2000°. Program zabezpie­czeń przeciwpowodziowych. Materiały konferencyjne, Ustroń, 19-21.09.2000.

51.      Wojewoda Wrocławski - Studium Zagospoda­rowania Przestrzennego Województwa Wroc­ław­skiego - Aneks powodziowy, Wrocław luty 1998.

 

 

 

 

Inne artykuły tego Autora na moim blogu :

http://dobrezycie.salon24.pl/432610,powodz

 

 

450 840, 21.07.2012