Zdrowa opalenizna

Nie wiem jak u was, ale u mnie słonko ładnie przyświeciło dziś. Wiosnę czuć w powietrzu. Może niedługo będzie można iść do pracy tylko w swetrze. A potem przyjdzie lato i letnia opalenizna… Rozmarzyłem się. Dziś o zdrowej opaleniźnie.

Rudzi nie mogą się opalić i prędzej „spalą” się niż ładnie się opalą. W porównaniu do ciemnoskórych (niekoniecznie Murzynów) i tych, którzy łatwo się opalają, ludzie o bardzo jasnej karnacji (rudowłosi) są aż 500-krotnie bardziej narażeni na rozwój nowotworu skóry. Zdolność do opalenia się chroni nas niezależnie od podstawowej karnacji. Po części odpowiada za to melanina, pigment sprawiający, że komórki staja się ciemne. Melanina chroni przed promieniowaniem UV (ultrafioletowe) i pobudza procesy naprawy uszkodzonego przez słońce DNA. Jednak opalenizna sama w sobie daje ochronę porównywalną jedynie z filtrem słonecznym SPF 2-4. Zwiększając opaleniznę niekoniecznie zwiększasz ochronę, poza tym wystawiasz się na promieniowanie UV.

Kluczowym punktem jest tu białko – receptor melanokortinowy (MC1R). Badania epidemiologiczne stwierdziły, że u ponad 80% jasnoskórych i rudych ten receptor występuje w formie uszkodzonej – niezdolnej do przekazywania sygnałów. Dla porównania mniej niż 20% badanych ciemnowłosych posiadało taką wersję (mutację) receptora i tylko 4% latwoopalających się. Brak sprawnego receptora jest przyczyną niezdolności do wzbudzania opalenizny i równie ważnej naprawy DNA. W celach terapeutycznych w wielu laboratoriach pracuje się nad substancjami będącymi analogami hormonu pobudzającego opaleniznę. Celem jest substancja dająca lepszą ochronę przed słońcem ludziom o jasnej karnacji. Ochrona przed słońcem jest także ważna dla ludzi po przeszczepie organów, u których przyjmowane leki, przyczyniają się do para-nowotworowych zmian skórnych wywołanych promieniowaniem słonecznym. Analogi MSH nie będą  jednak działać, gdy receptor jest uszkodzony. Dlatego pracuje się także nad substancjami aktywującymi „szlak opalania” bez udziału MC1R. Na uniwersytecie w Kentucky udało się pobudzić komórki skóry do produkcji melaniny u transgenicznych „rudych” myszy (posiadają defektywne receptory – tak jak rudzi ludzie), smarując skórę wyciągiem z pewnej herbaty. Substancja aktywna jest znana i trwają prace nad jej wykorzystaniem jako lek.   

DNA chronione przed uszkodzeniami i mutacjami wywołanymi przez UV potrafi także uruchomić procesy samo-naprawy i opaleniznę. Substancje uwalniane w skutek uszkodzeń DNA indukują nie tylko opalanie i naprawę, ale zwiększają w komórkach skóry obronę przeciwnowotworową (białko p53)

Pozostają jednak problemy. Podawanie substancji udających hormon skórny prowadzi do zwiększonego wzrostu melanocytów (komórek produkujących melaninę) w sposób podobny do wzrostu nowotworu. Takie substancje podawane dożylnie wywołują u badanych  nudności i wymioty. Jest też kwestia społeczna: czy ludzie o jasnej karnacji przyciemnią swoją skórę by chronić się przed nowotworami?  Chyba warto, gdyż w ciągu ostatnich 40 lat częstość zachorowań na czerniaka wzrosła trzykrotnie.

(Źródło: Winkelgren, Science, vol. 315, 2007)