Pikantne fakty i podglądactwo

Koleżanka obiecała odwiedzać mój blog pod warunkiem publikacji pikantnych tekstów. Dziś krótko i o intymnej stronie zycia okrzemek.

Czy wiecie co to okrzemki? To mikroskopijne jednokomórkowe algi (glony). Występują wszędzie, gdzie jest dość wody. Tworzą plankton w morzach, występują w jeziorach, rosną na wilgotnych kamieniach i gałęziach, a nawet na śniegu. Charakterystyczną cechą okrzemek jest ich bogato rzeźbiona ściana komórkowa. Zdjęcie poniżej prezentuje różnorodność kształtów i wielkości. Są ludzie, których hobby jest zbieranie okrzemków i przygotowywanie preparatów mikroskopowych, jak ten tu.

ściana komórkowa okrzemek (frustula) zbudowana jest z krzemu. To dzięki tym organizmom powstał diatomit - ziemia okrzemkowa. Miliony lat odkładania się niepoliczalnych pancerzyków na dnie morza. Ten minerał wykorzystał pan Alfred Nobel, by zmniejszyć wrażliwość nitrogliceryny na wstrząsy. Tak powstał dynamit... Ale nie o tym miałem pisać.  

Krzemianowa skorupka zbudowana jest z dwóch pasujących do siebie części. Często porównuje się ją do szalki Petriego i tak jak w szalce mniejszy element (hypotheca) pasuje do większego (epitheca). Aby ułatwić zrozumienie przyjrzyjcie sie kolejnemu rysunkowi (poniżej). Komórka "macierzysta" okrzemka dzieląc się daruje komórkom potomnym epithekę (na rysunku: A) lub hypothekę (rys: B). Potomna komórka musi odbudować teraz brakującą część pancerza. I zawsze dobudowuje mniejszą. Po pewnym czasie, komórki potomne podzielą się i znów dojdzie do podziału frustuli i odbudowania mniejszego brakującego elementu. Kolejne pokolenia będą mniejsze (rys: C i D) niż komórka "początkowa". Używając matematycznego języka, gdyby takie podziały zachodziły w nieskończoność, rozmiar komórki dążyłby do zera, aż gatunek zaginąłby.

Dlaczego tak się nie dzieje? W pewnym momencie mała komórka okrzemka  zamiast podzielić się w zwyczajny sposób (mitotycznie, podział na dwie), dzieli się mejotycznie (podział na cztery) - powstają gamety (plemniki i jajeczka). Połączenie obu gamet pozwala utworzyć dużą zygotę, która otoczy sie krzemionkowym pancerzem, dając nowy początek. Rozmnażanie płciowe pozwala okrzemkom wymieszać i odświeżyć geny, czego nie da sie zrobić w czasie zwykłych podziałów.

Okrzemki są fascynującym, mało poznanym światem samym w sobie. Są na świecie firmy i przedsięwzięcia uczelniane zmierzające do wykorzystania ich krzemowego trójwymiarowego pancerzyka (elektronika) oraz produkowanych przez nie tłuszczy na skalę przemysłową (żywienie).