Gdy maszyna mówi: „Jesteś wolny”. Czy AI to koniec pracy, jaką znamy?

„Kiedy maszyna zaczyna wykonywać pracę człowieka, nie tylko zabiera mu chleb, ale i odbiera mu lustro, w którym mógł przeglądać się jako twórca świata”.

Homo Futilis – człowiek zbędny w cieniu algorytmu

 W San Francisco i Londynie, sercach zachodniego kapitalizmu, przechodnie przecierają oczy ze zdumienia. Wielkie billboardy z hasłem „Przestańcie zatrudniać ludzi” uderzają w sam fundament naszej cywilizacji: etykę pracy. Choć akcja ma charakter prowokacji, trafia w czuły punkt zbiorowej podświadomości. Jak zauważa prof. Andrzej Zybertowicz w rozmowie z Rafałem Górskim, nie jest to tylko „chora kultura” marketingu, ale symptom głębszego przesilenia. Żyjemy w czasach hiperpluralizmu informacyjnego, gdzie tylko szok może przebić się przez szum. Jednak pod tą warstwą szoku kryje się realne pytanie: co zrobimy, gdy gospodarka przestanie nas potrzebować?

Bezrobocie technologiczne: Andrzej Zybertowicz o przyszłości, w której człowiek staje się zbędny.

Synergia wykluczenia

 Analizując sytuację przez pryzmat teorii Darona Acemoglu i Simona Johnsona, musimy dostrzec, że dzisiejsza automatyzacja nie jest odosobnionym procesem technologicznym. To potężna synergia z globalizacją, napędzana tą samą, niemal religijną chęcią cięcia kosztów. W tradycyjnym ujęciu ekonomicznym wierzyliśmy, że nowe technologie tworzą nowe miejsca pracy. Dziś prawdopodobieństwo, że ten mechanizm zadziała równie sprawnie, maleje. AI nie jest „nożem”, który leży bezczynnie, czekając na naszą rękę. To raczej autonomiczne środowisko, które zaczyna dyktować warunki.

Perspektywa moralna i społeczna

 Z perspektywy biblistycznej praca była „czynieniem sobie ziemi poddaną”, drogą do godności. Z punktu widzenia socjaldemokratycznego – fundamentem umowy społecznej. Co stanie się z tkanką społeczną, gdy miliony ludzi stracą tę kotwicę? John Gray w „Słomianych psach” ostrzega przed wizją populacji, której rola w produkcji spadnie do zera. To nie tylko problem portfela, to kryzys tożsamości. Jeśli człowiek zostanie sprowadzony do roli „pasywnego konsumenta” utrzymywanego przez cyfrowe dywidendy, ryzykujemy powstanie nowej kasty – Homo Futilis, człowieka zbędnego.

Odpowiedzialność władzy

 Gdyby prof. Zybertowicz zasiadł w fotelu doradcy premiera, jego diagnoza byłaby bezlitosna: AI nie może być traktowane jedynie jako narzędzie zysku korporacji. Państwo musi uznać technologię za infrastrukturę publiczną. Postulat powołania nadzwyczajnego komitetu ds. pracy i AI to nie biurokratyczna mrzonka, lecz konieczność operacyjna. Wprowadzenie dochodu podstawowego czy systemowych przekwalifikowań to tylko plastry na głęboką ranę. Prawdziwym wyzwaniem jest zapobieżenie „odwrotnemu alignmentowi” – sytuacji, w której to my, ludzie, dostosowujemy swoją psychikę i moralność do logiki algorytmów, by przetrwać.

Stoimy przed cyfrowym Rubikonem. Dowody na to, że tempo zmian technologicznych wyprzedza nasze zdolności adaptacyjne, są coraz trudniejsze do zignorowania. Jeśli przyjmiemy, że rozwój AI jest nieunikniony, musimy z równą determinacją domagać się „bezpieczników” społecznych. Nie możemy pozwolić, aby technologia, która miała nas wyzwolić z znoju, stała się narzędziem nowej, cyfrowej pańszczyzny. Odpowiedzialność za jutro nie spoczywa na kodzie źródłowym, ale na decyzjach politycznych i moralnych, które podejmujemy dzisiaj. Czy wybierzemy postęp służący człowiekowi, czy człowieczeństwo służące postępowi?

^{| AI | Sztuczna Inteligencja | Bezrobocie Technologiczne | Andrzej Zybertowicz | Etyka Pracy | Socjologia Cyfrowa |  Przyszłość Pracy |}

_{Oprac. 3/2/2026,
redaktor Gniadek}

_{Fot. ilust. YouTube: Instytut Spraw Obywatelskich}

_{<!> Nota: Materiał opracowano ze starannością przy użyciu językowego narzędzia generatywnego modelu w celach rozrywkowych w oparciu o dostarczone dane, choć może zawierać niezamierzone błędy np. językowe, graficzne.}