Brygida Grysiak o AI w mediach: Etyka dziennikarska w dobie algorytmów

„Gdzie kończy się prawda, zaczyna się technologia; gdzie kończy się technologia, musi pozostać człowiek”.

Architekci prawdy w epoce cyfrowych halucynacji

 Żyjemy w czasach, w których rzeczywistość zaczyna przypominać gęstą mgłę, przez którą coraz trudniej dostrzec kontury faktów. Kiedy Brygida Grysiak, dziennikarka z wieloletnim doświadczeniem i zastępczyni redaktora naczelnego TVN24, mówi w podcaście „Naczelni o AI”: „W tym zakresie jedziemy na ścianę”, nie jest to jedynie efektowna metafora. To diagnoza stanu naszej cywilizacji, która w zachwycie nad nowym narzędziem — sztuczną inteligencją — zdaje się zapominać o fundamencie, na którym zbudowano nowoczesne społeczeństwo: o prawdzie jako obiektywnej wartości.

Sztuczna Inteligencja: Czy w wyścigu o prawdę właśnie uderzamy w ścianę?

Perspektywa socjologiczna: Atomizacja i „Samotność 2.0”

 Z perspektywy socjologicznej, ekspansja AI w mediach nie dzieje się w próżni. Następuje ona w momencie najgłębszego kryzysu zaufania społecznego od dekad. Społeczeństwo, które Grysiak określa mianem „zmęczonego”, szuka w mediach już nie tylko informacji, ale często potwierdzenia własnych lęków lub — co gorsza — ucieczki od nich. Zjawisko „Samotności 2.0”, o którym wspomina reportaż Katarzyny Lazzeri, pokazuje mroczną stronę medalu: dzieci i dorośli, szukający pocieszenia w rozmowach z chatbotami, zaczynają tracić zdolność do weryfikacji tego, co ludzkie, a co jedynie wygenerowane.

 Logicznie z obecnych trendów, prawdopodobieństwo, że jako społeczeństwo zatracimy umiejętność odróżniania syntezy od autentyczności, drastycznie rośnie z każdą „ożywioną” fotografią czy głosem zmarłej poetki. To proces, który w socjologii określa się mianem erozji kapitału społecznego. Jeśli nie możemy zgodzić się co do faktów — jak zauważa przywoływany w rozmowie Marty Baron — nie możemy zbudować wspólnoty. Bez wspólnoty zaś, demokracja staje się jedynie pustą procedurą, zarządzaną przez algorytmy optymalizujące „klikalność”, a nie dobro wspólne.

Aksjomaty moralne i biblijne: „Prawda was wyzwoli”

 W warstwie aksjologicznej dotykamy tu problemu niemal teologicznego. Biblijna zasada „Prawda was wyzwoli” w dobie AI nabiera nowego, dramatycznego znaczenia. Jeśli informacja staje się produktem „tanim, szybkim i łatwym”, to przestaje ona wyzwalać, a zaczyna zniewalać w bańkach informacyjnych. Grysiak słusznie zauważa, że 15% dziennikarzy używających AI jako źródła to statystyka „przerażająca”. Dlaczego? Ponieważ dziennikarstwo w swoim rdzeniu jest świadectwem. AI nie może być świadkiem. Nie ma sumienia, nie czuje bólu ofiar na Bliskim Wschodzie, nie ponosi odpowiedzialności moralnej za słowo, które może wzniecić nienawiść.

 Moralny imperatyw, którym kieruje się redakcja TVN24 — zasada, że na końcu każdego procesu musi być człowiek — to próba ocalenia sacrum w świecie profanum technologii. To walka o to, by słowo nie stało się „fabularyzacją”, czyli eleganckim kłamstwem. W kontekście etyki dziennikarskiej, każda decyzja o użyciu AI do „ożywienia” zdjęć z akt procesowych czy generowania głosu anonimowego informatora, jest stąpaniem po cienkiej linii. Grysiak stawia tu „obfitą kropkę”: dziennikarstwo to nie rozrywka. To służba prawdzie, która wymaga żmudnej, ludzkiej pracy, a nie jednego kliknięcia.

Kontekst demokratyczny: Godność pracy i odpowiedzialność biznesu

 Patrząc przez pryzmat socjaldemokratycznych wartości, nie sposób pominąć kwestii odpowiedzialności wielkich korporacji technologicznych. AI „żeruje” na pracy tysięcy dziennikarzy, twórców i myślicieli, nie oferując w zamian nic poza efektywnością kosztową. Redakcje, które decydują się na „pójście na skróty”, de facto dewaluują zawód dziennikarza, sprowadzając go do roli „promptera” — operatora maszyny. 

 Wspomniany w rozmowie przykład Piotra Zworskiego, którego głos został zsyntetyzowany za jego zgodą i na zasadach redakcyjnych, jest ciekawym kompromisem. To model, w którym technologia służy człowiekowi, a nie go zastępuje. Jednak w szerszym spektrum kulturowym, pęd ku „szybciej i taniej” w portalach horyzontalnych buduje świat, w którym jakość staje się elitarna. To zagrożenie dla egalitaryzmu informacyjnego: bogaci będą mieli dostęp do rzetelnych, sprawdzonych treści, podczas gdy reszta społeczeństwa będzie karmiona „paszą informacyjną” wygenerowaną przez algorytmy.

Psychologia społeczna: Pułapka wygody

 Psychologia społeczna uczy nas, że człowiek z natury dąży do minimalizacji wysiłku poznawczego. AI idealnie wpisuje się w ten mechanizm. Łatwiej jest obejrzeć atrakcyjny, „ożywiony” filmik na TikToku, niż przeczytać długi raport śledczy. Jednak ta wygoda ma swoją cenę — jest nią nasze bezpieczeństwo cyfrowe. Deepfake wizerunku Moniki Olejnik to tylko wierzchołek góry lodowej. To test naszej czujności.

 Grysiak zauważa, że młodzi dziennikarze, choć „zaprzyjaźnieni z AI”, paradoksalnie rozumieją potrzebę powrotu do „staromodnych” zasad. To sygnał nadziei. Być może właśnie nasycenie fałszem wywoła w nas głód autentyczności. Logika oparta na dotychczasowych reakcjach odbiorców podczas kryzysów (jak wojna na Bliskim Wschodzie) sugeruje, że w sytuacjach granicznych instynktownie szukamy „bezpiecznej przystani” — marek medialnych, które biorą na siebie odpowiedzialność za każde wypowiedziane słowo.

Odpowiedzialność decyzji: My przy sterach

 Każda redakcja, każdy naczelny i każdy użytkownik stoi dziś przed wyborem. Czy pozwolimy, aby AI stało się „nowym bogiem”, czy pozostanie ono jedynie sprawnym asystentem? Decyzja TVN24, aby używać AI do transkrypcji (skracając 6 godzin pracy do 10 minut), ale zabronić jej pisania tekstów, to wyraz roztropności. To uznanie, że technologia może zdjąć z nas ciężar rutyny, ale nie może zdjąć z nas ciężaru myślenia.

 Odpowiedzialność za bezpieczeństwo cyfrowe naszych dzieci, za higienę informacyjną i wreszcie za samą definicję tego, co uważamy za prawdę, spoczywa na nas. Nie możemy „zejść z tej drogi”, nawet jeśli portale horyzontalne będą nas wyprzedzać w liczbie odsłon. Bo w ostatecznym rozrachunku, to nie liczba kliknięć, ale siła zaufania decyduje o przetrwaniu zawodu dziennikarza.

Jako reporterzy nie jesteśmy jedynie pasywnymi obserwatorami technologii. Jesteśmy jej strażnikami. Rozmowa Brygidy Grysiak z Marcinem Zaborskim to nie tylko branżowe rozważania o nowych narzędziach — to manifest humanizmu w świecie zdominowanym przez krzem. Jeśli „jedziemy na ścianę”, to jedynym sposobem, aby uniknąć zderzenia, jest gwałtowne hamowanie w obszarze automatyzacji procesów decyzyjnych. Musimy odzyskać kontrolę nad narracją. Dziennikarstwo „jakościowe” nie jest przeżytkiem; w epoce AI staje się ono aktem buntu przeciwko bylejakości. To jedyna droga, aby za pięć lat dziennikarski świat wciąż był miejscem, w którym chcemy i — co ważniejsze — potrafimy żyć.

^{| Sztuczna Inteligencja | Etyka Dziennikarska | Dezinformacja | Media 2026 | Brygida Grysiak | TVN24 | Prawda w Internecie | Psychologia Mediów |}

_{Oprac. 7/4/2026,
redaktor Gniadek}

_{Fot. ilust. informatecdigital.com - Hogyan készítsünk algoritmust a semmiből: Minden, amit tudnod kell}

_{!!! Nota: Materiał opracowano ze starannością przy użyciu językowego narzędzia generatywnego modelu w oparciu o dostarczone dane, choć może zawierać niezamierzone błędy.}