Nowe spojrzenie na relacje polsko-niemieckie

Dzień po dniu, dwa różne środowiska zorganizowały wydarzenia mające na celu bliższe przyjrzenie się relacjom polsko-niemieckim. W wyniku obydwóch nie brak pytań i kontrowersji.

9 października w siedzibie Instytutu Sobieskiego odbyła się dyskusja wokół książki „Pakt Ribbentrop-Beck” autorstwa Piotra Zychowicza. Dziennikarz związany z „Rzeczpospolitą”, „Uważam Rze” i „Uważam Rze Historia” snuje alternatywne scenariusze wokół głównej tezy, jakoby przedwojenne ustępstwa wobec Hitlera, a de facto sojusz z hitlerowskimi Niemcami, byłyby dla Polski korzystniejsze, niż efekty honorowego podjęcia walki przeciwko III Rzeszy i Związkowi Sowieckiemu równocześnie. W debacie oprócz autora, uczestniczyli historycy Witold Waszczykowski, Przemysław Żurawski vel Grajewski oraz Marek Kornat. Zychowicz przez współrozmówców był oskarżany o niefrasobliwe podejście do istniejącej już w temacie przedwojennych rozgrywek europejskich dyplomatów bibliografii, pisanie książki pod tezę i nieuzasadnioną w skali krytykę pod adresem ówczesnego ministra spraw zagranicznych RP Józefa Becka.

Idąc na spotkanie, zadawałem sobie pytanie o moralne uzasadnienie tworzenia takich alternatyw. W świetle naszej wiedzy o zbrodniach dokonanych przez faszystowski totalitaryzm, próby przekonywania nas do wymiernych korzyści płynących z paktowania z Hitlerem, nawet jeśli jest to tylko i wyłącznie pewne ćwiczenie intelektualne, budzą moje wielkie wątpliwości. Tego wątku nie zabrakło podczas dyskusji. Wnioski? Jeśli przyjmiemy, że u podstaw historii, jako nauki, leży zadawanie pytań, ukazanie się książki Zychowicza postrzegać należy nie tylko jako uprawnione, ale wręcz jako potrzebne. Świadczy o tym frekwencja i zaangażowanie osób zgromadzonych w warszawskiej siedzibie Instytutu Sobieskiego. A to tylko jedno z wielu spotkań, do jakich dochodzi na kanwie wydania „Paktu Ribbentrop – Beck”.

10 października w kinie Muranów odbył się premierowy pokaz filmu „Noc w Galerii”. Jest to wynik pracy Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej nad materiałem edukacyjnym dotyczącym stosunków polsko-niemieckich ukazanych szerzej niż li tylko przez pryzmat II Wojny Światowej. Punktem wyjścia do filmu była wystawa „Obok”, która w okresie polskiej prezydencji w UE prezentowała 1000 lat wspólnej historii obu państw. Wystawa w berlińskim muzeum Martin-Gropis-Bau była największym kulturalnym wydarzeniem towarzyszącym prezydencji. Film tak dużych aspiracji już nie ma. Zgodnie z intencją twórców, w niespełna 40 minut sprawni narratorzy (dobre role Michała Wójcika i Macieja „Maxa” Łubieńskiego znanych z licznych programów popularnonaukowych) podejmują wybrane tematy z niełatwej polsko-niemieckiej historii. Mamy więc i Wandę i Krzyżaków, polsko-niemieckie małżeństwa, te z miłości, jak i z rozsądku oraz sylwetki w swym życiu zahaczające zarówno o żywioł pruski, jak i polski, takie jak Wit Stwosz, czy Mikołaj Kopernik. Film bawi i w sposób przystępny podaje konkretną dawkę wiedzy, co nie oznacza, że jest to produkcja do końca udana.

Już w trakcie dyskusji po wyświetleniu filmu, prowadzący Jan Wróbel wraz z profesorem Henrykiem Samsonowiczem zwrócili uwagę na merytoryczne błędy, których usprawiedliwieniem nie może być założona lekka forma całego przedsięwzięcia. Wątpliwości mieli też historycy, nauczyciele i pedagodzy licznie zgromadzeni na premierze. W kuluarowych rozmowach przewijały się utyskiwania na zupełne pominięcie XX wieku. I nie tylko o II Wojnę Światową tu chodzi, ale także o Mur Berliński i rok 89, będący przełomem w historii obu narodów. Braki filmowej produkcji w pewnym stopniu uzupełnia materiał edukacyjny przygotowany przez Dom Spotkań z Historią.  Scenariusze lekcji autorstwa ekspertów są już materiałem pogłębionym i merytorycznie lepiej przygotowanym od scenariusza filmowego, co znacznie zwiększa wartość całego pakietu. Pozostaje nadzieja, że na premierze się nie skończy, a film, wsparty odpowiednim komentarzem oraz dodatkowymi ćwiczeniami, trafi do wielu szkół.

Obydwa spotkania swoje zadania spełniły, przekonując, że należy i warto rozmawiać o sąsiedzkich stosunkach Polski i Niemiec. Warto drążyć tematy, zarówno te lekkie, jak i najtrudniejsze. Warto pogłębiać swoją wiedzę na temat wspólnej historii. Książka Piotra Zychowicza dostępna jest w księgarniach, a film „Noc w galerii” wraz z materiałami edukacyjnymi można nieodpłatnie zobaczyć i pobrać na stronie nocwgalerii.pl.