Punktem wyjścia jest oryginalny język, w który napisane zostały Ewangelie: w języku greckim, czy w języku jakim mówiono w Izraelu (hebrajski, aramejski, podobne do siebie jak włoski i francuski)
Dlaczego tak ważne jest ustalenie, jaki to był język? Otóż, jeżeli Ewangelie były na początku napisane w jakimś dialekcie semickim, to znaczy, że zostały zredagowane, kiedy rodzące się chrześcijaństwo ograniczało się do Palestyny i nie rozszerzyło się na terytoria Imperium, gdzie musiałyby posługiwać się językiem greckim (taki starożytny odpowiednik naszego dzisiejszego angielskiego) lub łacińskim, aby zostać zrozumianym.
Wiemy, że już około 50 r, kerygamat (wyznanie wiary) głoszony przez uczniów i apostołów (potwierdzają to listy Św. Pawła) przemierzał drogi cesarstwa. Zatem od tego czasu błędnym i szkodliwym byłoby pisanie dokumentów religii aspirującej do zasięgu międzynarodowego w jakimś języku lokalnym
Jeżeli oryginał Ewangelii jest rzeczywiście hebrajski lub aramejski, to, dlatego, że zostały one napisane natychmiast, między 30 a 50 r., lub nieco później. W każdym razie, dużo wcześniej niż stary Izrael został unicestwiony i zniknęli ostatni świadkowie tego co zostało opowiedziane w tych tekstach
Jeżeli datowanie Ewangelii jest tak wczesne, to przekazują one słowa i fakty, które mogły być zweryfikowane nie tylko przez przyjaciół, lecz również przez wielu wrogów, gotowych je dementować.
Prawdą jest, że chrześcijaństwo rodzi się, jako wewnętrzny prąd judaizmu. Zwłaszcza po odkryciu Qumran, wszyscy zgadzają się, że essenizm i chrześcijaństwo są braćmi tej samej matki, nawet jeśli ze znacznymi różnicami i bardzo odmiennymi dziejami. Ale właśnie tym, przy czym obstaje współczesna egzegeza jest „żydowskość” Jezusa i grona jego uczniów. Pozostając na płaszczyźnie czysto historycznej, Nazarejczyk był jednym z wędrownych rabbi, wędrownych proroków, tak licznych w tradycji Izraela. Z tego wynika, że Jego nauczanie było odbierane i przekazywane przez uczniów, jak to odbywało się w przypadku innych proroków czy to ze Starego, czy to z Nowego Testamentu, Talmudu lub Miszny i całej reszty literatury żydowskiej, która zanim została spisana przez długi czas istniała w formie przekazu ustnego.
Sentencje i nauczanie mistrzów powierzane były do metodycznego i kontrolowanego przekazywania, w czym wyróżniali się tannaim, specjaliści od memoryzacji, prawdziwe żywe biblioteki będące do dyspozycji uczniów. Tannaim mieli być jak „cysterny, które nie tracą ani jednej kropli wody”. Również wokół Jezusa ukształtowała się szkoła rabinacka (w środowisku żydowskim nie mogła się nie ukształtować) zarówno przed jak i po Jego śmierci. Wiemy, że przed męka posyłał uczniów, aby głosili – a przedmiotem głoszenia na pewno było Jego nauczanie wygłaszane z pamięci. Dla kogoś, kto wie, jak się sprawy miały, osobliwe są podejrzenia czy nawet przekonania, że wspólnota dowolnie manipulowała tekstami, gdy tym czasem wszystko wskazuje na to, że miała ścisłą strukturę, której celem było przechowywanie i przekazywanie „najbardziej własnych słów” rabbiego Jezusa.
Środowisko życiowe w którym rodzą się Ewangelie jest opisane w Dziejach Apostolskich: Nie przestawali też co dzień nauczać w świątyni i po domach i głosić Dobrą Nowinę o Jezusie Chrystusie (Dz 5,42). Przeciwieństwo zatem wspólnoty anarchicznej i fantazjującej.
Udowodniono również, że zdolności pamięciowe są o tyle bardziej rozwinięte, o ile bardziej uczeń jest niewykształcony:, kto korzysta często z książek, zwraca się do nich i ma do nich zaufanie, nie zmuszając się do uczenia na pamięć. Istnieje hipoteza,, że wybór apostołów, często niewykształconych, przez Jezusa odpowiadał nie tylko względom religijnym, wywyższenia prostaczków, ale potrzebie możności liczenia na dobrych „memoryzatorów”, dla wiernego przekazywania Jego nauki.
Należy zwrócić uwagę, że przed odkryciem grot Qumran, cała krytyka uważała, że Ewangelie zostały ukształtowane w środowisku greckim, w oderwaniu już od szkół rabinackich i Izraela. Ale opublikowanie biblioteki znad Morza Martwego (Qumran) potwierdziło w niedwuznaczny sposób, że proces kształtowania się Ewangelii odbywał się na ziemi i kulturze żydowskiej a nie hellenistycznej.
Wg znakomitej szkoły szwedzkiej (H. Riesenfeld) słownik grecki Nowego Testamentu jest skopiowany z „technicznego” słownika właśnie szkół rabinackich. Dotyczy to bardzo wielu terminów min.: „przyjmować i przekazywać naukę”. Dzieje Apostolskie mówią, że podstawowym zadaniem apostołów jest „posługa słowa”. Łukasz rozpoczyna swoją Ewangelię słowami, które dokładnie kopiują żydowska metodę ustnego przekazywania nauczania mistrzów „...opowiadanie o zdarzeniach, które się dokonały pośród nas, tak jak je przekazali ci, którzy od początku byli naocznymi świadkami i sługami słowa...” (1,2). Diakonia , służbę Słowu, które ma być przekazywane bez żadnej zmiany pod kontrolą przełożonych „szkoły rabbiego Jezusa” utworzonej przez Kolegium Apostołów spotykamy w działaniu np. w 15 rozdziale Dziejów Apostolskich. Rozdział ten poświęcony jest sprawozdaniu z „Soboru Jerozolimskiego” a jak udowodnili bibliści ze szwedzkiej szkoły, kopiuje on metodę akademii rabinackich lub ogólnych posiedzeń wspólnoty z Qumran: dyskusja nad jakąś kwestią doktryny, wymiana zdań między kwalifikowanymi świadkami, porównywanie opinii z tradycją przechowywaną w pamięci lub w krótkich notatkach, odwoływanie się do precedensów i do Tory, decyzja końcowa podjęta przez przełożonych.
Zauważono, że kryteria wierności były do tego stopnia surowo przestrzegane, że przekazane zostały te rzeczy, których znaczenie wspólnota prawdopodobnie zapomniała: pomimo to przekazała je w swoim czasie Ewangeliom gdy były spisywane. Chodzi w szczególności o słownictwo z Qumran: „synowie ciemności”, „synowie światłości” , „niegodziwa mamona”, „ubodzy w duchu”. Qumran zostało zburzone a mnisi prawdopodobnie wymordowani między 66 a 70 rokiem, w ten sposób zniknęło specyficzne słownictwo, które dopiero po 1900 latach odnalazło tamto znaczenie w dokumentach wydobytych jakby cudem z piasku, a zapomniane przez samych Ewangelistów, jednak przytoczone, ponieważ zostało przekazane przez czcigodna tradycję, zgodnie z żydowskim obyczajem, nietykalną.
O tym, że ustna tradycja jest nietykalna dowodzi również analiza 4600 starożytnych manuskryptów greckich, jakie do nas dotarły, tekstów lub części tekstów Nowego Testamentu. Liczy on 140 000 słów, a takich które sprawiają poważne trudności gdyż zostały inaczej przekazane jest tylko 140 czyli jedna tysięczna całości! Odmienności bez znaczenia lub mało ważne są rzecz jasna liczniejsze ale ta bardzo mała liczba poważnych trudności dowodzi z jaką pieczołowitością przekazywano to, co otrzymano od „sług Słowa”.
Szkoła szwedzka udowodniła ponadto, że posługiwano się licznymi sposobami (sięgającymi Jezusa a wcześniej Jego „kolegów” nauczycieli i proroków w Izraelu) w celu wspomagania utrwalania w pamięci. Mówimy tu o technice paralelizmu (Miłujcie waszych nieprzyjaciół/módlcie się za tych, którzy was prześladują (Mt 5,44); „Każde dobre drzewo wydaje dobre owoce/złe drzewo wydaje złe owoce”(Mt 7,17), „Kto was przyjmuje Mnie przyjmuje/ a kto Mnie przyjmuje przyjmuje Tego,, który Mnie posłał” (Mt 10,40). Słuchając tych zdań wyczuwa się pewien rodzaj rytmu ale nie zewnętrznego (jednakowe końcówki wiersza) tylko wewnętrznego, opartego na paralelizmie. Dla wierności przekazu jakiegoś wspomnienia stosuje się pewnego rodzaju szok, plastyczną formułę, dziwny pogląd pobudzający uwagę (przykład z wielbłądem i uchem igielnym) czy wreszcie wykorzystanie przypowieści.
Ale jeszcze większe niespodzianki pojawiły się podczas tłumaczenia Ewangelii z języka greckiego na aramejski. Można uchwycić „leżące pod nim gry słów, którymi pomagało się pamięci i sprawdzało wierność przekazu treści. Hebrajska poezja i literacka proza są istotnie związane z dźwięcznością, mianowicie z harmonijną mieszaniną dźwięków słów, z ich aluzyjnością, z odcieniami tonalności, które objawiały się przede wszystkim w ustnej recytacji (Ravasi).
Najstarsza tradycja ustna zachowała sentencje Jezusa w poezji, to znaczy w zgodności z przepowiedniami proroków Izraela, celem była ochrona przed zmianami ustępów szczególnie ważnych.
Otóż wy nie pozwalajcie nazywać się Rabbi, jeden jest wasz Nauczyciel, a wy wszyscy, braćmi jesteście... Nie chciejcie również, żeby was nazywano mistrzami bo jeden jest tylko wasz Mistrz, Chrystus (Mt 23,8 i 10). Otóż gdyby wspólnota pierwotna rzeczywiście była „autorką” Ewangelii i miała władzę dokonywania w nich zmian jak to wyobraża sobie wielu krytyków, nigdy nie wprowadziłaby podobnych słów. Dotyczą one ważnej zasady obowiązującej w kręgu uczniów jakiegoś nauczyciela: tylko on miał prawo wypowiadania się z autorytetem i nikt nie miał prawa do zmieniania Jego nauczania.
Rabbi Jezus pobudzał ucznia (zupełnie tak samo jak każdy inny rabbi)do wyuczenia się na pamięć nie tylko tekstu centralnego, ale też urzędowego komentarza do niego: „Przebacz nam nasze winy, jak i my przebaczamy tym, którzy nam zawinili... jeśli bowiem wy przebaczycie ludziom ich przewinienia, i wam przebaczy Ojciec wasz niebieski. Lecz jeśli (wy) nie przebaczycie ludziom, i Ojciec wasz nie przebaczy wam waszych przewinień (Mt 6,12. 14,15).
„Właśnie żydowskie korzenie chrześcijańskiego drzewa sprawiły, że tradycja ewangeliczna, związana z rabinem Jezusem z Nazaretu daje solidną gwarancję jakości i wierności historycznej w słowach Jezusa i we wspomnieniach o Jezusie” (Gerhardson)
Czyli dokładne przeciwieństwo hipotezy o tekstach powstałych w rezultacie „szerzenia się bez kontroli wspólnoty posiadającej nieokiełznaną fantazję”
Reasumując Jezus-Żyd-Bóg głoszony jest już w samym Izraelu przed 70r. Gdy żyją świadkowie wydarzeń z Ewangelii. Jego uczniowie, choć sami prawowierni Żydzi (ubóstwili człowieka, – co jest niewytłumaczalne) nie wahają się narażać władzy Sanhedrynu, przymuszeni jedynym w skali świata wydarzeniem.
Komentarze
Pokaż komentarze (4)