Twórcy czyli kto?

Marcin Lachowicz*

Początek roku jest tym okresem, gdy w życie wchodzą przepisy zmieniające ustawy o podatkach dochodowych. Tym razem Nowy Rok nie przyniósł jednak istotnych zmian w opodatkowaniu dochodów osób fizycznych. Mimo tego, mając na uwadze exposé premiera Donalda Tuska, możemy się spodziewać, że w trakcie 2012 roku podjęte zostaną prace legislacyjne dotyczące podatku dochodowego od osób fizycznych. Jeśli zmiany zostaną uchwalone w tym roku, to zaczną zapewne obowiązywać z początkiem 2013 roku.

Czekam w szczególności na debatę o ograniczeniu stosowania 50 proc. kosztów uzyskania przychodów. Może być ciekawie! Sięgając bowiem pamięcią do dotychczasowych prób ograniczenia tych korzystnych (dla wybranych podatników) rozwiązań, przypominam sobie, jak w dyskusji nad ówcześnie zaproponowanymi zmianami posługiwano się argumentami zagrożenia polskiej kultury, jakości życia intelektualnego oraz naukowego. Oczywiście wartości te miały być zagrożone przez plan likwidacji 50 proc. kosztów.

Myślę, że podobne „argumenty” mogą zostać użyte również w dyskursie nad zmianą zapowiedzianą w exposé. Już na obecnym etapie w informacjach przekazywanych przez media wskazuje się, że dotkną one „artystów i naukowców”.

Warto w tym miejscu zauważyć, iż zgodnie z obowiązującym prawem, do 50 proc. kosztów uprawnione są osoby fizyczne uzyskujące przychody m.in. „z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich”. Z uwagi na szerokość pojęcia praw autorskich, obejmującego „każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze”,w praktyce „artystami i naukowcami” korzystającymi z 50 proc. kosztów są m.in. pracujący na etatach programiści, graficy komputerowi, projektanci i ich asystenci, konsultanci z firm doradczych, szkoleniowcy i osoby zatrudnione w mediach.

Koszty uzyskania przychodów tych osób, gdyby otrzymywały całość wynagrodzenia ze „standardowej” umowy o pracę, wynosiłyby miesięcznie zapewne 111,25 złotych, niezależnie od wartości uzyskanego przychodu. W skali całego roku natomiast byłoby to „oszałamiające” 1335 złotych.

W takiej sytuacji – w której możliwe są różne rozwiązania i jedno z nich prowadzić będzie do niższego opodatkowania – naturalne jest sięganie przez „artystów i naukowców” oraz ich pracodawców po korzystniejsze opodatkowanie. Działanie takie nie wydaje się jednak zgodne z celem, jakim miały służyć przepisy o 50 proc. kosztach. Więcej, czy w niektórych przypadkach korzystanie z tego przywileju nie stanowi swoistej formy nadużycia prawa podatkowego?

Mając powyższe na uwadze, plany zmian odnośnie 50 proc. kosztów zaprezentowane w exposé  przez premiera zmierzają do uzdrowienia sytuacji. Nie ulega wątpliwości, iż pobór podatków, który stanowi daleko idącą ingerencję, powinien odbywać się według pewnych zasad. Plany zmian w zakresie 50 proc. kosztów odczytuję jako próbę pełniejszej realizacji jednej z nich – zasady powszechności i równości opodatkowania. Taka, właściwa percepcja, powinna w debacie publicznej przeważać nad „argumentami” obrońców „polskiej kultury, życia intelektualnego i naukowego”.

*Marcin Lachowicz - doradca podatkowy, prawnik i politolog, doktorant WPiA UW

Tekst "Twórcy czyli kto" był opublikowany na stronie Instytutu Obywatelskiego 25 stycznia 2012 roku.