Nauczyciel: przewodnik zamiast kaznodziei

Piotr Bińczak*

Doświadczenia Skandynawów w reformowaniu edukacji pokazują, że budowanie społeczeństwa obywatelskiego zaczyna się w szkole

W Finlandii od 1990 roku postępuje decentralizacja edukacji, dzięki czemu nauczyciele cieszą się bardzo dużym poważaniem oraz zaufaniem społecznym. Mają też sporą swobodę działania. Ich współpraca z dyrektorami szkół owocuje nowymi, wartościowymi pomysłami na nauczanie.

Główne założenia fińskiego programu nauczania mają na celu kształcenie i budowanie odpowiedzialnego, świadomego i zaradnego społeczeństwa obywatelskiego. Z publikacji „The Secret to Finland Succes: Educating Teachers“ dowiadujemy się, że profesjonalne przygotowanie nauczycieli do pracy oraz spowodowanie, by swój zawód wykonywali z zamiłowaniem, to klucz do rozwoju całego państwa.

Aby mieć szansę na objęcie posady pedagoga w Finlandii, należy na zakończenie studiów uniwersyteckich napisać nowatorską pracę magisterską, opierającą się głównie na badaniach naukowych. Student powinien udowodnić, że student, już jako nauczyciel, będzie w stanie sprostać wysokim wymaganiom zawodowym, być zawsze na bieżąco z nowymi ideami i modelami kształcenia, a także trafnie analizować trendy i zjawiska społeczne.

Tylko najlepsi, wyróżniający się największymi sukcesami naukowymi oraz niebanalną pracą dyplomową, dostają szansę zostania nauczycielem.

Według wytycznych skandynawskich, praca pedagogów powinna opierać się na:

•    Zachęcaniu do zdobywania wiedzy
•    Wyjaśnieniu celowości nauki
•    Motywowaniu uczniów do pracy
•    Nauczaniu przekuwania wiedzy w praktyczne umiejętności
•    Położeniu większego akcentu na nauce krytycznego i analitycznego myślenia, aniżeli przekazywaniu samej wiedzy
•    Rozwijaniu zdolności pozyskiwania i przetwarzania informacji
•    Wspieraniu interakcji między uczniami
•    Promowaniu społecznej elastyczności, umiejętności konstruktywnej współpracy budzeniu odpowiedzialności za innych
•    Rozwijaniu wśród uczniów zdolności uczenia się, umiejętności radzenia sobie w nowych sytuacjach

W Polsce nauczyciel nie odgrywa już roli wychowawcy i przewodnika. Zwykle jest swego rodzaju kaznodzieją, apodyktycznym mentorem, co w znacznym stopniu ogranicza jego realny wpływ na kształtowanie młodych umysłów.

Eksperci ds. edukacyjnych twierdzą, że bez wskazania młodym ludziom społecznie przydatnych wartości moralnych i światopoglądowych, bez ujawnienia ich indywidualnych możliwości oraz wytworzenia w nich poczucia odpowiedzialności za innych nie można zbudować społeczeństwa obywatelskiego.

Pedagog dobrze wykonujący swoją pracę umiejętnie stymuluje myślenie uczniów, uświadamiając im, że każdy człowiek jest twórcą, więc powinien kreować rzeczywistość wokół siebie.

Ocena wartości pracy nauczyciela powinna brać pod uwagę m.in. następujące czynniki:

• Odpowiadanie na wciąż zmieniające się potrzeby i trendy, z uwzględnieniem procesów społecznych (zbieranie i analizowanie informacji)
• Tworzenie specjalnych strategii kształcenia nauczycieli na uniwersytetach, umożliwiających budowanie prestiżu tego zawodu
•  Ciągłe doskonalenie się (możliwości ma tu zapewnić ministerstwo)
• Uwzględnianie w realizacji programu nauczania zjawiska tzw. globalnej edukacji globalnej.

Raport OECD z 2005 r. ukazuje dodatkowe czynniki ułatwiające nauczycielom pracę. Ważnym elementem są klasy liczące niewielu uczniów, bo ułatwia to poświęcenie każdemu z nich większej ilości czasu. Uświadomienie młodemu człowiekowi jego zdolności buduje w nim większą pewność siebie, rozwija kreatywność oraz inicjatywę.

Dodatkowym czynnikiem, który motywuje nauczyciela do twórczej i intensywnej pracy, jest dobra pensja. W Finlandii wynosi ona w przeliczeniu ok. 9,5 tys. złotych (średnia krajowa to 8 tys. złotych). Ponad 70 proc. nauczycieli w Finlandii to kobiety.

Eksperci z krajów skandynawskich wskazują, że nieodłącznym elementem podnoszenia efektywności pracy nauczyciela jest jego ciągła interakcja z podpiecznymi (szczególnie ze studentami aplikującymi na stanowiska pedagogiczne) i wspólne badania naukowe, zwłaszcza o tematyce społecznej i ekonomicznej, które miałyby zastosowanie zarówno w wymiarze lokalnym, jak i ogólnokrajowym czy nawet globalnym.

*Piotr Bińczak – absolwent Akademii im. Leona Koźmińskiego w Warszawie oraz podyplomowych studiów Szkoły Nauk Społecznych przy Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. Specjalizuje się w zagadnieniach związanych z edukacją i rynkiem pracy.

Tekst opublikowany na: instytutobywatelski.pl