Rada Europy. O potrzebie wsparcia ukraińskich weteranów wojennych

Dziękuję, Panie Przewodniczący.

Panie Przewodniczący, Drodzy Koledzy,

Przede wszystkim chciałbym serdecznie podziękować Lesi Zaburannej za jej raport „W kierunku spójnej polityki na rzecz weteranów w Europie”. Jestem przekonany, że nasze dwa raporty wzajemnie się uzupełniają, a w pewnym sensie są również potwierdzeniem naszej współpracy – współpracy pomiędzy Polską i Ukrainą w naszych wysiłkach na rzecz przeciwstawienia się rosyjskiej agresji.

A teraz pozwólcie Państwo, że rozpocznę moje wystąpienie od osobistej refleksji nad tym, jak powstał ten raport.

W styczniu 2024 roku uczestniczyłem w nabożeństwie w greckokatolickim kościele wojskowym we Lwowie. Przyszedłem na jedną Mszę, ale okazało się, że właśnie kończyło się poprzednie nabożeństwo. Następnie odbyło się nabożeństwo, na które przyszedłem, a po nim kolejne. W ciągu niespełna godziny odbyły się trzy pogrzeby czterech młodych żołnierzy.

Wtedy uświadomiłem sobie, że poza modlitwą – dla tych z nas, którzy są ludźmi wierzącymi – nie możemy już zrobić nic więcej dla tych, którzy zginęli.

Ale byli tam również ich koledzy. Niektórzy poruszali się o kulach, inni na wózkach inwalidzkich. Przyjechali, aby pożegnać swoich przyjaciół.

Pomyślałem wtedy, że skoro nie możemy już pomóc tym, którzy polegli, to możemy i powinniśmy zrobić coś dla tych, którzy przeżyli, ale ponieśli trwałe konsekwencje wojny.

W ten sposób narodził się pomysł na ten raport.

Podjąłem więc inicjatywę zebrania podpisów pod propozycją przygotowania tego raportu. Następnie – i za to chciałbym Państwu dzisiaj serdecznie podziękować – nasza komisja obdarzyła mnie zaufaniem i powierzyła mi przygotowanie tego raportu.

Nawiązałem później współpracę z polską Fundacją Edukacja dla Demokracji, która pomogła mi dotrzeć do ukraińskich organizacji pozarządowych zajmujących się wspieraniem weteranów. Organizacje te najpierw pomogły mi zrozumieć skalę problemu, a następnie umożliwiły mi nawiązanie bezpośredniego kontaktu z rannymi żołnierzami.

Miałem zaszczyt przeprowadzić osobiste rozmowy z kilkoma ukraińskimi weteranami. Fragmenty rozmów z dwoma z nich – Serhijem Chrapką i Mychajłem Bakaliukiem – zostały zamieszczone w raporcie.

Kolejnym ważnym etapem naszej pracy było wysłuchanie publiczne zorganizowane podczas posiedzenia naszej komisji 4 września ubiegłego roku.

Mieliśmy możliwość bezpośredniego wysłuchania weteranów, w tym podpułkownika armii ukraińskiej Wołodymyra Hery, który był obecny na naszym posiedzeniu, a także innych uczestników, którzy dołączyli zdalnie, oraz przedstawicieli Centrum Rehabilitacji „Halychyna” w pobliżu Lwowa.

Podczas kolejnego posiedzenia naszej komisji w Paryżu wysłuchaliśmy również ukraińskiej minister ds. weteranów Natalii Kałmykowej.

Poszukując odpowiedzi na pytanie, jak najlepiej wspierać ukraińskich weteranów z niepełnosprawnościami, zwróciłem się również do Polskiego Centrum Weterana i poprosiłem o przedstawienie rozwiązań stosowanych w różnych krajach na całym świecie, w tym w państwach reprezentowanych w naszym Zgromadzeniu.

Dzięki tym obszernym materiałom mogłem porównać istniejące już systemy i wyciągnąć wnioski dotyczące stworzenia skutecznego i spójnego systemu wsparcia dla ukraińskich weteranów.

Bardzo pomocna była również współpraca z polską Fundacją HumanDoc. Fundacja realizuje pilotażowy program finansowany ze środków europejskich, którego celem jest pomoc ukraińskim weteranom w przystosowaniu się do nowego życia po doświadczeniu wojny.

Zebrany przez nas materiał doprowadził do następujących wniosków i propozycji, które znalazły odzwierciedlenie w projekcie rezolucji oraz projekcie rekomendacji.

Po pierwsze, uważam, że państwa członkowskie powinny przeznaczać co najmniej 10 procent środków przeznaczonych na odbudowę Ukrainy na rehabilitację i reintegrację społeczną weteranów oraz osób cywilnych z niepełnosprawnościami.

Po drugie, Ukraina powinna stworzyć kompleksowe ramy prawne i instytucjonalne wspierania weteranów z niepełnosprawnościami, uwzględniające długoterminowy charakter tego wyzwania.

W szczególności proponuję:

– przyjęcie jednej ustawy dotyczącej weteranów oraz weteranów z niepełnosprawnościami;

– stworzenie systemu świadczeń powiązanych z rzeczywistą utratą zdolności do pracy;

– rozwój wyspecjalizowanej ścieżki medycyny wojskowej;

– rozszerzenie krajowej sieci usług rehabilitacyjnych i protetycznych;

– ustanowienie państwowego systemu mentorów wspierających weteranów w powrocie do aktywnego życia;

– zapewnienie rodzinom weteranów odpowiedniego wsparcia psychologicznego i społecznego.

Wreszcie proponuję, aby Bank Rozwoju Rady Europy odgrywał większą rolę w finansowaniu projektów społecznych o długoterminowym znaczeniu, takich jak centra rehabilitacyjne, mieszkania wspomagane, dostosowywanie przestrzeni publicznych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, wsparcie dla rodzin, reintegracja zawodowa oraz rozwój usług dostępnych również poza dużymi ośrodkami miejskimi.

Panie Przewodniczący, Szanowni Członkowie Zgromadzenia, zdecydowanie zachęcam Państwa do poparcia projektu rezolucji oraz projektu rekomendacji, które przygotowałem w ramach tego raportu.

PODSUMOWANIE DYSKUSJI PO DEBACIE

Panie Przewodniczący,

Drodzy Koledzy,

Bardzo dziękuję za wszystkie wystąpienia i opinie przedstawione dzisiaj w tej Izbie podczas debaty nad naszymi dwoma raportami.

Musimy mieć świadomość, że kwestia weteranów wojennych może również dotyczyć innych państw europejskich, jeśli Rosja lub inne mocarstwo imperialne zaatakuje Europę. Takiego scenariusza nie można wykluczyć.

Jednak ta kwestia już dziś jest z nami. Kiedy wojna w Ukrainie się zakończy, Europa stanie przed koniecznością opracowania kompleksowej polityki wobec weteranów – polityki, której nie potrzebowaliśmy formułować przez ostatnie 80 lat. Nawet jeśli Ukraina wygra tę wojnę, nadal będziemy mieli do czynienia z największą liczbą weteranów wojennych, jaką Europa widziała w ciągu ostatnich 80 lat.

Mam nadzieję, że nasze dwa raporty będą impulsem do rozpoczęcia prac nad taką polityką już teraz.

Na zakończenie chciałbym podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do przygotowania mojego raportu: polskim fundacjom Edukacja dla Demokracji i HumanDoc oraz ich dyrektorom – Martynie Bogaczyk i Stanisławowi Brudnochowi; Polskiemu Centrum Weterana; ukraińskim weteranom Wołodymyrowi Herze, Serhijowi Chrapce i Mychajłowi Bakaliukowi; a także ukraińskim działaczkom Olenie Daszakiwskiej i Marcie Bojanivskiej.

Chciałbym również podziękować ukraińskiemu Ministerstwu ds. Weteranów oraz przedstawicielom wielu publicznych i prywatnych ośrodków rehabilitacyjnych, z którymi miałem kontakt podczas pracy nad tym raportem.

Szczególne podziękowania kieruję do Sekretariatu Komisji Spraw Społecznych, a w szczególności do Jannicka Devaux, bez którego pomocy ten raport nigdy nie zostałby ukończony.

Bardzo dziękuję, Panie Przewodniczący.