52 obserwujących
424 notki
415k odsłon
  640   2

Astronomia średniowieczna

Po dłuższej przerwie (spowodowanej głównie lenistwem) zamieszczam kolejną notkę z cyklu o przyczynach stworzenia przez Kopernika modelu heliocentrycznego. Osoby, które nie czytały poprzednich, proszę o zapoznanie się z nimi (gdyż inaczej tekst może być niezrozumiały):

Dlaczego Kopernik stworzył system heliocentryczny?

Reakcje na wyzwanie Platona

Ku astronomii predyktywnej

Model Ptolemeusza

Astronomia islamska


Do późnośredniowiecznej Europy chrześcijańskiej starożytna wiedza astronomiczna – i nie tylko astronomiczna – dotarła poprzez Hiszpanię. Na początku VIII wieku n.e. prawie cały ten kraj został podbity przez muzułmanów. Proces Rekonkwisty, czyli stopniowego odbijania przez chrześcijan utraconych terenów, trwał aż siedem wieków, dlatego siłą rzeczy musiało dojść do przenikania się obu kultur. Ułatwiał to fakt, że niektórzy władcy istniejących wówczas na terenie Hiszpanii państewek byli dość tolerancyjni i na podległych im terenach zezwalali na wyznawanie obu religii. Przełomowym momentem było zdobycie przez katolików islamskiego Toledo, co nastąpiło w 1085 roku. W ręce chrześcijan wpadła wówczas wielka biblioteka zawierająca arabskie przekłady dzieł starożytnych uczonych, a także oryginalne prace arabskie. Dzieła te tłumaczono na łacinę i w tej formie zaczęły one napływać do reszty Europy. Do Europy dotarło wówczas także astrolabium – sprytne urządzenie pozwalające mierzyć na niebie kąty z dość dużą dokładnością oraz przeprowadzać pewne obliczenia. (Opis astrolabium zamieściłem w jednej z moich wcześniejszych notek).

Mniej więcej w tym samym czasie zaczęły powstawać pierwsze uniwersytety. Ich struktura była dwustopniowa. Ktoś, kto chciał zostać doktorem teologii, prawa bądź medycyny, musiał najpierw zaliczyć studia na wydziale nauk wyzwolonych, a na nim, oprócz arytmetyki, logiki i paru innych przedmiotów wykładano także astronomię. Początkowo nauka ograniczała się do wyjaśniania sposobów pomiaru czasu, istoty kalendarza i zasad wyznaczania terminów świąt kościelnych, tak więc poziom wiedzy zdobywanej przez studentów nie był zbyt wysoki.

Sytuacja uległa zmianie w XIII wieku, kiedy na uniwersytety dotarł łaciński przekład Almagestu. Zaczęły pojawiać się, lepsze lub gorsze, oparte na tym dziele podręczniki astronomii. Ponownie nauczono się obliczać efemerydy Słońca, Księżyca i planet. Wielki miłośnik astronomii, władca Kastylii Alfons X Mądry (1221-1284, król w latach 1252-1284), zebrał dużą grupę uczonych i zlecił im opracowanie tablic efemeryd, które na jego cześć nazwano Tablicami Alfonsyńskimi. Współczesna analiza komputerowa wykazała, że tworząc je oparto się na oryginalnym modelu Ptolemeusza, wprowadzając jedynie nieznaczne modyfikacje parametrów liczbowych. Podobno Alfons, kiedy mu wyjaśniono metodykę obliczania efemeryd, miał wypowiedzieć słowa: „Gdyby Pan Wszechmogący konsultował się ze mną przed aktem stworzenia, zasugerowałbym coś prostszego”.

Tablice Alfonsyńskie zyskały wielką popularność w Europie i były wielokrotnie przepisywane, uaktualniane, a po wynalezieniu druku wydawane w postaci książki. Kopernik, kiedy studiował na Uniwersytecie Krakowskim, zakupił dla siebie jeden egzemplarz i, mając zamiar korzystać z niego przez lata, kazał go oprawić w drewno i skórę. Inny egzemplarz Tablic Alfonsyńskich znajdował się w posiadaniu Kolumba; dzięki niemu odkrywca ten był w stanie spacyfikować wrogo nastawionych rodowitych mieszkańców Jamajki (pisałem o tym w notce Jaka jest twoja długość?).

image

Strona tytułowa i dwie strony z tabelami Tablic Alfonsyńskich (wiki; domena publiczna)


To właśnie wynalazek druku był kolejnym przełomem, dzięki któremu rozwój astronomii silnie przyspieszył. Książki stały się znacznie tańsze, a przez to o wiele liczniejsze i łatwiej dostępne. Co prawda dzieła astronomiczne nie były wówczas aż takimi bestselerami jak Biblia czy żywoty świętych, ale i tak w dużej liczbie docierały do bibliotek uniwersyteckich i zainteresowanych nimi uczonych i studentów. Dwaj wybitni XV-wieczni uczeni, Georg von Peurbach (1423-1461) i Regiomontanus (1436-1476), opracowali bardzo klarowną syntezę Almagestu, a sam Almagest został wydrukowany na początku XVI wieku, początkowo w tłumaczeniu łacińskim, a następnie w greckim oryginale. Kopernik posiadał obie wersje Almagestu (greckie wydanie przywiózł mu w prezencie Jerzy Joachim Retyk, o którym będzie jeszcze mowa w dalszej części cyklu).

Podobnie jak w świecie islamskim, również w Europie chrześcijańskiej motorem napędowym dla badań astronomicznych stała się astrologia. Władcy zatrudniali nadwornych astrologów, z którymi konsultowali się przed podjęciem ważnych decyzji, a zwykli ludzie też często zasięgali rad u osób, potrafiących jakoby wyczytać przyszłość z gwiazd; zdarzało się, że nawet papieże w swoim postępowaniu kierowali się horoskopami. Działo się tak mimo oficjalnego potępienia przez Kościół astrologii, wróżbiarstwa i magii.

Lubię to! Skomentuj18 Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Technologie