„Śpij, kolego…
…w ciemnym grobie, | Niech się Polska przyśni tobie.” Ach, co za potworny sen musiał się przyśnić owemu koledze (=ułanowi z piosenki „Jak to na wojence ładnie”), jeśli rzeczywiście przyśniła mu się Polska. Ta prawdziwa – nie taka, o jaką walczył, lecz taka, jaką ostatecznie wywalczył… koszmar… Afera Rywina, afera Jednorękich Bandytów, skumbrie w tomacie, wreszcie katastrofa smoleńska i nowy p.o. Prezydenta RP… Czy już nie lepiej żyć pod Ruskiem, Niemcem albo Austriakiem? Ergo, czy warto było niegdyś walczyć, a dzisiaj czcić rocznice i śpiewać „Jak to na wojence”?
Dyskusja zaprzeszła
Dyskusja na ten temat już się przez prasę przetoczyła, co zwalnia mnie z odpowiedzi szczegółowiej. Tu tylko przypomnę, że warto było i że nie ma wolności idealnej, i że ci, którzy o Polskę walczyli, idealni nie byli, ergo ów ułan z piosenki, gdyby nie spadł z konia, miałby duże szansę zostać w wolnej Polsce aferzystą. No i co? Czy to świadczy przeciwko marzeniom o wolnej Polsce tudzież przeciwko śpiewaniu patriotycznych pieśni?
Uznajmy za normalne, że w sytuacji, w której wolności nie ma, mówienie o niej nabiera cech wzniosłości; i uznajmy zarazem za normalne, że w sytuacji, kiedy wolność jest, a z nią jej nieodłączne towarzyszki – afery tudzież niedostatki ogólne – patriotyczne gadanie i śpiewanie znacznie traci na atrakcyjności.
Ale pocieszmy się,
bo obrzydzenie do patriotycznych haseł nie jest wcale specjalnością naszych czasów. Nastawało już w Polsce wielokrotnie. I za każdym razem jakoś nagle ustępowało nagłym „czuciom patriotycznym”. Albo wtedy, kiedy Pani Historia zawróciłą kijem Wisłę w sposób tragiczny, albo wtedy, kiedy ktoś albo coś przemówiło Polakom do rozumu.
Tu trzy przykłady. Papież Polak, który z szarych Polaków zrobił Polaków Solidarności; Napoleon, który z paniczów spod Blachy wyprodukował szwoleżerów; Wyspiański, który z artystowskich obiboków uczynił przyszłych legionistów.
Przykład trzeci
Rozszerzę przykład trzeci, bo przychodzi mi na myśl szczególnie natrętnie w momentach, gdy widzę, co wyrabiają tak zwani dzisiejsi „artyści” od sztuki, delikatnie mówiąc, gnojnej. Za „Młodej Polski” środowisko awangardowych artychów też miało patyriotyzm gdzieś, piło, gziło się, rzygało na fortepiany i krzyczało „eviva l’arte!”, żywiąc obrzydzenie do słowa „Ojczyzna” wyświechtanego przez urzędowy patriotyzmu galicyjski – bo jeśli chodzi o tę urzędową „Ojczyznę”, widzieli, jak (że użyję strofy Kasprowicza ) „między ludźmi | Ten się urządza najtaniej, | Jak poklask zdobywa i rentę, | Kto krzyczy, iż żyje dla Niej”.
Na tym tle pojawił się Wyspiański ze swoja „Warszawianką”. Zdawałoby się, obciach: cały spektakl wypełniony jednym muzycznym, patriotycznym motywem. A jednak – jak świadczy „Boy” Żeleński, salonowy ochlej i rozpustnik –
„Wrażenie było niesamowite, mocne. Melodia Warszawianki , której prawie nikt wówczas nie znał, znalazła się na wszystkich ustach. W kilka dni po premierze było nas kilku w mieszkaniu jednej z aktorek, młodej Żydóweczki; jako najmuzykalniejsza z nas wszystkich wypukiwała melodię i uczyła jej nas cierpliwie, po czym śpiewaliśmy chórem leżąc na podłodze i popijając (…), i łzy spływały nam grochem po twarzy (…) Wyspiański poruszył nas głęboko, zagrał na nas motywem, który zdał się zakrzepły w swej <<urzędowości>>”.
W parę lat później do legionów poszedł kwiat galicyjskiej inteligencji.
Mój problem
Co do mnie zatem, nie mam zamiaru dyskutować o tym, czy warto było walczyć o Niepodległą, czy nie. Ale – jak śnić o wolnej Polsce; tak, żeby z tego snu rodziły się czasem jakieś konkrety. Przykład „Warszawianki” podaje odpowiedź: na przykład śpiewać. Ale tylko na przykład.
[pierwowzór tego tekstu ukazał się na www.kresy.pl]
Komentarze
Pokaż komentarze (2)