...czyli związanych z Kórnikiem, Bninem i okolicami
Dziś – w 150 rocznicę wybuchu powstania styczniowego - w kolegiacie kórnickiej, u grobu hr. Jana Działyńskiego o godzinie 18.00, odprawiona zostanie uroczysta MszaŚwięta, z udziałem pocztów sztandarowych różnych kórnickich stowarzyszeń, służb etc, w asyście członków bractwa kurkowego.
Kórnik wraz z Bninem był ośrodkiem dóbr hrabiego Jana. Oba miasteczka oddziela jedynie park zamkowy, dziś zresztą tworzą one jedno miasto (herb jest podwójny). Wokół Kórnika i Bnina, a także wokół pobliskich miejscowości – miast Śremu, Środy,Zaniemyśla, wsi Radzewo, Wielkie Jeziory, Małe Jeziory – powstawały ośrodki szkolące ochotników zdążających do powstania. We wspomnieniach TeodoraŻychlińskiego (i, zresztą, nie tylko tam)czytamy:
W niedzielęw pierwszych dniach marca 1863 r. przybył[Edmund ] Callier wieczorem
na probostwo do Kórnika w chęci porozumienia się, w jaki sposób i gdzie
zebraćoddział ochotników. […] hr. Jan Działyński […] zawezwałswego pomocnika i nadleśniczego i poleciłim wydobyćz dóbr 60 tysięcy talarów na poparcie powstania. […] OfiarowałCallierowi wszelkąbroń, jakąmiałw zbrojowni zamkowej (reszta zamówionej przezeńw Belgii broni nadchodziła z wolna i dostawała sięoddziałom później siętworzącym) i przesłałjąw skrzyni na miejsce zborne ochotników, na Zofiówkę,
folwark należący do Wielkich Jezior pod Zaniemyślem..
Istniejące już opracowania naukowe pozwalają zestawić listę kilkudziesięciu osób pochodzących z Kórnika i okolic, zaangażowanych w walkę lub w pomoc powstaniu.
Ta lista będzie dziś
odczytana podczas MszyŚwiętej w modlitwie wiernych
– jako Apel poległych i kombatantów. Ująłem w niej również powstańca z Galicji, którego potomkowieżyją dziś w Kórniku. Jednak lista owa jest dalece niepełna – o czym wiadomo było od dawna (wymieniano bowiem w źródłach różnych bezimiennych powstańców - kórniczan), zawiera też pewnie błędy (kilka osób ujęto - jak przypuszczam - dwukrotnie, wskutek niedokładnego zapisu nazwiska w różnych źródłach). Już teraz wiem, że listęmożna poszerzyć o kolejne postaci, co, jak mam nadzieję, nastąpi w najbliższym czasie.
- - - - - - - -
polegli:
Stanisław Czubała [zmarły z ran po bitwie pod Kleczewem]
Antoni Izikiewicz [syn kórnickiego rolnika, zginął pod Dobrosołowem]
Jan Kopankiewicz [czeladnik szewski, syn mistrza rzeźnickiego Marcina z Kórnika, zginął pod Brdowem]
Maciej Kryszkiewicz [z Poznania, wuj Szelążkiewiczówny z Kórnika, zginął pod Mikorzynem kołoŚlesina]
Kubalak [z Kórnika, zmarły z ran po bitwie pod Kleczewem]
Jan Szmyt [syn właściciela dóbr w Radzewie pod Kórnikiem, zmarł z ran po bitwie pod Nową Wsią]
Ludwik Szmyt [syn właściciela dóbr w Radzewie pod Kórnikiem, poległ pod Strykowem]
zesłani w głąb Rosji:
Telesfor Blachowski [lakiernik z Kórnika, wzięty do niewoli pod Brdowem]
Ignacy Wieruszewski [z Kórnika, członek warszawskich drużyn obrony Rządu Narodowego]
kombatanci z oddziałów dowodzonych przez Edmunda Calliera, Kazimierza Mielęckiego, Edmunda Taczanowskiego, Leona Younga de Blankenheim, Ludwika Oborskiego, Aleksandra Krukowieckiego i innych:
hr. Jan Działyński
Edmund Callier [Wielkopolanin francuskiego pochodzenia, żołnierz Legii Cudzoziemskiej,dowódca oddziału ochotników z Kórnika formowanego w majątkach kórnickich, ranny pod Olszakiem; później jeden z wybitnych dowódców powstańczych w zachodniej Wielkopolsce, następnie znany historyk i geograf]
Byczyński [z Bnina, ranny pod Brdowem]
Czajkowski [z Bnina]
Karol Firganek[ze Stanisławowa w Galicji, uczestnik dwu wypraw powstańczych, m.in. podkomendny
hr. A. Krukowieckiego, więzień Cytadeli; jego potomkowie mieszkają obecnie w Kórniku]
Ludwik Gasiński [syn Kazimierza, rajcy kórnickiego]
Marceli Igler [tapicer z Kórnika]
Czesław Olsztyński [były kowal z fabryki Cegielskiego, po powstaniu osiadł w Kórniku, doczekał wolnej Polski]
Stanisław Pudelski [syn rajcy kórnickiego Jana, czeladnik rzeźnicki]
Wojciech Jaskóła[z Małych Jezior]
Marcin Kopankiewicz [rzeźnik, syn mistrza rzeźnickiego Marcina z Kórnika]
Wawrzyn Kowalski [z Małych Jezior pod Zaniemyślem]
Franciszek Kosmalski [z Bnina, członek sztabu Taczanowskiego, major]
Leon Król [rymarz i siodlarz z Kórnika, doczekał wolnej Polski]
Stanisław Kryszkiewicz [z Poznania, wuj Szelążkiewiczówny z Kórnika,]
Stanisław Kucharski [z Zaniemyśla]
Franciszek Leciejewicz [z Kórnika, doczekał wolnej Polski]
Aleksander Magnuski [były oficer rosyjski, zmienił imię i nazwisko na Antoni Szulczewski;
po powstaniu osiadł w Kórniku, gdzie prowadził w Rynku sklep z cygarami i tytoniem,
był też znanym działaczem narodowym]
Jan Mikołajczak [zamieszkał w Kórniku po powstaniu]
Józef Szmyt [syn właściciela dóbr w Radzewie pod Kórnikiem]
Wojciech Twardowski [z Kórnika]
Hermogenes Węclewicz [szewc z Kórnika, doczekał wolnej Polski]
Kórniczanie uwięzieni przez władze pruskie
w związku z udziałem w walce
lub organizacji powstania:
Stanisław Chmielewski [czeladnik rzeźnicki z Kórnika]
Błażej Chmielewski [rzeźnik z Kórnika]
Józef Czechlewski [czeladnik szewski z Kórnika]
Stanisław Głódziński [czeladnik szewski z Kórnika]
Hektor Grochalski [pisarz z dóbr hr. Działyńskiego wŹrenicy podŚrodą]
Marcin Kochankiewicz [uczeń szewski z Kórnika]
Benedykt Kosiewicz [zesłaniec, potem osiadły w Kórniku]
Szymon Kowalski [czeladnikślusarski z Kórnika]
Ignacy Machay [parobek z Kórnika]
Antoni Pawłowicz [czeladnik kuśnierski z Kórnika]
Franciszek Pełczyński [uczeń szewski z Kórnika]
Ignacy Pełczyński [czeladnik rzeźnicki z Kórnika]
Kazimierz Ptaszyński [czeladnik murarski z Kórnika]
Jozef Rusteyko [sekretarz (?) Komitetu Działyńskiego, bibliotekarz Zamku Kórnickiego]
Adam Rychlicki [czeladnik blacharski z Kórnika]
Andrzej Smoczyński [igielnik z Kórnika]
Bonawentura Szelążkiewicz [szewc z Kórnika]
Mikołaj Wujek [uczeń krawiecki z Kórnika]
współorganizatorzy oddziałów powstańczych
z ramienia hr. Jana Działyńskiego
Kazimierz Gierliński [leśnik z dóbr hr. Działyńskiego, z lasu Zwierzyniec]
Józef Szlagowski [urzędnik dóbr hrabiego Działyńskiego]
Jan Szrejbowski, [urzędnik dóbr hrabiego Działyńskiego]
- - - - - -
Literatura
Ryszard Marciniak, „Powstanie styczniowe 1863-1864”, w: „Kórnik i Bnin w walkach o wolność 1794-1945”, red. Stefan Weyman, Ludwik Gomolec, Poznań-Kórnik 1976 , s. 62-90, cyt. s. 77. Ustalenia tegoż autora streściła ostatnio w zbiorczym artykule Danuta Płygawko, taż, „Od rozbiorów do powstania wielkopolskiego”, w: „Z dziejów Kórnika i Bnina. Studia i materiały”, red. Jerzy Fogel, t. II, Poznań 2008, s. 22-49, o udziale mieszkańców Kórnika w powstaniu styczniowym zob. s. 44-45; Paweł Wyskota Zakrzewski, „Pamiętnik wielkopolskiego powstania z 1863 roku”, Poznań 1934; Teodor Żychliński, „Wspomnienia z roku 1863”, Poznań 1888; „Wspomnienia Leona Króla z powstania styczniowego 1909, odpis maszynowy z 1953 r.” Biblioteka Kórnicka PAN, Rps Kórn. 1751
- - - - - - - - - - - - -
NADTO ZAPRASZAM:
a)na własny a dzisiejszy koncert śpiewów powstańczych
połączony z debatą
(„BIĆ SIĘ CZY NIE BIĆ”)
pomiedzy Piotrem Gursztynem
a Łukaszem Warzechą,
w Warszawie, 22 stycznia o godz. 18.00
w klubie „Grawitacja” przy ulicy Browarnej 6,
zob. [TU]) – WSTĘP WOLNY -
i na wszelakie inne koncerty;
b) do dzielenia sie okruchami wspomnień etc. na stronie WWW.OKRUCHY1863.PL
c) do płyty własnej "Idźmy!śpiewy powstańcze 1863", która podczas w/w koncertu w dniu 19 stycznia się ukazała [klip z płyty- tu].
z ukłonami, jk
Zobacz galerię zdjęć:
Komentarze
Pokaż komentarze