6 obserwujących
30 notek
49k odsłon
1177 odsłon

Paweł Stalmach, Ślązak, polski patriota i działacz społeczny

Wykop Skomentuj14

 Ślązaczka

„My Ślązacy jako Polacy chcemy i możemy tylko do polskiej sekcji należeć”.

Paweł Stalmach

Było to ogłoszenie Stalmacha o akcesji Polaków mieszkających na Śląsku Cieszyńskim do sekcji polskiej na Zjeździe Słowiańskim w Pradze w 1848 roku.

(Źródło: Józef Chlebowczyk, Nad Olzą, Katowice 1971, s. 29.)

 

Paweł Stalmach 

 

 

Paweł Stalmach był polskim działaczem społecznym i narodowym, dziennikarzem oraz publicystą, działającym na Śląsku Cieszyńskim.

Urodził się 13 sierpnia 1824 w Bażanowicach koło Cieszyna, jako syn arcyksiążęcego niższego urzędnika Jana. Matką była Zuzanna z domu Cichy.

Był ewangelikiem, jednak tuż przed śmiercią przeszedł na katolicyzm. Zmarł 13 listopada 1891 roku w Cieszynie. Został pochowany na Cmentarzu Komunalnym w Cieszynie.

 

 Ukończył ewangelicką szkołę powszechną i gimnazjum ewangelickie w Cieszynie, gdzie w 1842 roku wraz z kolegami jeszcze jako uczeń gimnazjum, założył Stowarzyszenie Uczących się Języka Polskiego oraz tak zwane Złączenie Polskie. W roku 1843 roku podjął naukę w Bratysławie gdzie poznał Lodowita Štura, słowianofila, wybitnego słowackiego działacza odrodzenia narodowego, dzięki któremu umocnił przekonanie o swoim polskim pochodzeniu.

Duży wpływ na jego późniejszą twórczość i działalność miały późniejsze wydarzenia z czasów studiów w Wiedniu, gdzie studiował teologię protestancką. Tam poznał Polaków z Galicji. Pozostawał też w stałym kontakcie z kręgiem polskich znajomych w Cieszynie i namawiał ich do stworzenie polskiego pisma.

W czerwcu 1848 roku wziął udział w Zjeździe Słowiańskim w Pradze, deklarując przynależność Ślązaków ze Śląska Cieszyńskiego do narodu polskiego, nie czeskiego.

Nalegał na połączenie Ślaska Cieszyńskiego z Galicją, a Śląska, który pozostawał pod władzą Prus, z Wielkopolską.

Po powrocie do Cieszyna w sierpniu 1848 r. objął redakcję ''Tygodnika Cieszyńskiego'', którego pierwszy numer ukazał się kilka miesięcy wcześniej, 06.V.1848 roku. Twórcami tygodnika byli Paweł Stalmach, Andrzej Cinciała i Ludwik Klucki.

Za swoją działalność społeczną oraz antyrządowe artykuły był kilkukrotnie więziony oraz karany grzywnami.

Od sierpnia 1849 roku był już samodzielnym wydawcą i redaktorem swego czasopisma. Był też inicjatorem powstania wielu polskich stowarzyszeń, na przykład: Czytelni Polskiej (1848), czy Biblioteki Polskiej dla Ludu Księstwa Cieszyńskiego. Po upadku Wiosny Ludów wydawał swój tygodnik z przerwami, a od roku 1851 pod zmienioną nazwą jako ''Gwiazdka Cieszyńska'', której redaktorem pozostał prawie do końca życia. Wokół siebie i „Gwiazdki” skupiał coraz silniejszy polski ruch narodowy.

 

 

Wydawał też polemiczne broszury, w których poruszał problemy narodowościowe Górnego Śląska.

Po zamknięciu w 1854 roku Czytelni Polskiej, ośrodkami ruchu polskiego zostało Kasyno, a potem Kasa Oszczędności, również zorganizowane i zarządzane przez Stalmacha. Po wprowadzeniu w Austrii po roku 1859 rządów konstytucyjnych, został niepisanym przywódcą polskiego obozu narodowego, a ''Gwiazdka Cieszyńska'' jego organem i trybuną polskości.

Stalmach próbował zainteresować polskich polityków z Galicji kwestią Polaków na Śląsku Cieszyńskim. Uzyskał poparcie wpływowych Polaków w Wiedniu, i w ten sposób zapewnił sobie szerszy krąg odbiorców ''Gwiazdki Cieszyńskiej''.

Przyczynił się też do powstania organizacji i instytucji narodowych, jak Towarzystwa Naukowej Pomocy dla Księstwa Cieszyńskiego (1872). Dążył do tego, aby stworzyć organizację, stowarzyszenie, które będzie miało pod opieką szkolnictwo na Śląsku Cieszyńskim i będzie zaporą przeciwko germanizacji. Udało mu się to w roku 1885, z chwilą powołania do życia Macierzy Szkolnej Księstwa Cieszyńskiego, której został prezesem. Macierz zakładała szkoły ludowe, wydziałowe, gimnazja, ochronki i internaty. Powstawały koła w licznych miejscowościach Śląska Cieszyńskiego. Koła te przyczyniły się do umocnienia polskości oraz podniesienia życia kulturalno-oświatowego po wsiach i miasteczkach.

Uczynił wiele dla zebrania środków materialnych do powołania tychże placówek polskiego szkolnictwa podstawowego i średniego.

Na przykład nowy statut koła istebniańskiego z roku 1907 stał się wzorem, według którego wszyscy Istebnianie starali się postępować w swych działaniach społecznych.:

„(…) siedzibąTowarzystwa jest Cieszyn(…)siedzibą koła miejscowego jest Istebna, do zadań Towarzystwa należy:(…) Zakładanie, utrzymanie i popieranie ochronek, szkół ludowych, kursów dla dorosłych analfabetów (…) czytelni ludowych i bezpłatnych wypożyczalni książek polskich”.

W statucie można było jeszcze przeczytać:

„(…)wieczystym członkiem jest ten, kto uiści jednorazowo tytułem wkładki 50 K. Założycielem, kto jednorazowo tytułem wkładki 100 K. wpłaci (…)”.

Wykop Skomentuj14
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura