Lech-Blo-G.
Jestem, więc myślę. Myślę, by poznać. Poznaję, aby zrozumieć. Jestem.
13 obserwujących
477 notek
162k odsłony
  172   1

Feliks Berdyszak – złote ręce, twarde szkło

*Wystawa prezentuje obraz Matki Boskiej Tatiszczewskiej autorstwa białostoczanina Piotra Sawickiego, ze zbiorów Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie. Rama- wyk.Feliks Berdyszak
*Wystawa prezentuje obraz Matki Boskiej Tatiszczewskiej autorstwa białostoczanina Piotra Sawickiego, ze zbiorów Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie. Rama- wyk.Feliks Berdyszak

Lech Galicki

     Feliks Berdyszak mieszkał w Argentynie, gdy w roku 1995, po pięćdziesięciu czterech latach nieobecności w Ojczyznie, odwiedził ukochaną Polskę. Nie dość, że ojczystego języka nie zapomniał i nie kaleczył jak wielu innych, to jeszcze mówił, iż w chwili gdy wysiadł z samolotu i potem, czuł czuł coraz mocniej i mocniej, jak jego kości zrastają się z rodzimą ziemią, zaś cała jego argentyńska rzeczywistość to tylko sen. Tak jak Feliksa Berdyszaka przebogate życie, losy, trudne i zadziwiające doświadczenia.

   Urodził się 12 listopada 1909 roku w Kiełczynie ( Wielkopolska), z ojca Jana i matki Marianny. Od dziecka był nadzwyczaj wrażliwy na piękno. Pamiętał falujące, złote kłosy zbóż rozmaitych, słońca zachody, żab kumkanie.  Mówił z przejęciem, że pewnego popołudnia, w czasie spaceru, doznał artystycznej iluminacji – odkrył urodę natury i nadwrażliwość własnych zmysłów.

   Na początku była muzyka. Uczył się grać na skrzypcach, potem na organach, aż w końcu na klarnecie. Zawsze musiał przerywać naukę, gdyż jego ojcu, małorolnemu i wielodzietnemu włościaninowi nie starczało grosza. Feliks, rodzeństwo – trzy siostry i trzech braci, rówieśnicy z wioski sami sobie robili zabawki: kostki do gry, szabelki, wiatraczki. Kieszenie mieli wypełnione gwozdzmi, sznurkami, kawałkami drewna, scyzorykami, którymi można było rzezbić serduszka z brązowej, sosnowej kory. Także takie przebite strzałą.

  Gdy miał lat siedemnaście, po śmierci ojca został zmuszony zająć się gospodarstwem. Służbę wojskową odbył  w 70 PP w Pleszewie i służył w KOP- ie. Po powrocie do życia cywilnego  pobiera nauki gry na ukochanych skrzypcach, rozpoczyna modelować w glinie i gipsie oraz rzezbi w drewnie głowy i popiersia. W roku 1935 spełnia się jego marzenie. Rozpoczyna studiowanie w Państwowej Szkole Sztuk Pięknych w Poznaniu. Tak jak poprzednio na drodze do spełnienia marzeń staje pieniądz, a raczej notoryczny brak odpowiedniej kwoty. Wówczas to profesor Władysław Marcinkowski czynił starania, aby Feliks otrzymał stypendium do Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.  Sukces. Może tam studiować. Lecz wybucha II wojna światowa i wszystko staje się nieaktualne.

   Po kampanii wrześniowej dostał się do niewoli sowieckiej, cierpiał w obozie karnym 200 kilometrów od Archangielska. Tam rzezbił figurki do szachów. W wyniku porozumienia Sikorski – Stalin wstępuje do  II Korpusu Wojska  Polskiego  generała Andersa.  Trafia z nim do Persji, Iraku, Jordanii, Palestyny. Zakłada bagnet na broń w Egipcie i we Włoszech. I oczywiście rzezbi.

    Fragment artykułu,,Kukiełki nie u u Hawełki” z gazety Orzeł Polski z 15 listopada 1943 roku. Jerozolima. ,, W wielkiej sali ustawiono scenkę. Na tle przyjemnej i bogatej dekoracji Stefana Bodzonia ruszają się lalki z pięknymi główkami modelowanymi przez Feliksa Berdyszaka. Przesuwają się obrazy. Krzyczy, śmieje się Jasio Kropka i Stasio Przecinek, dokazuje Wańka, denerwuje  Adolf Hitler i Goebels, ukazują się skorpiony, konie, koty, koguty, widać czołgi, samochody, samoloty (…).”.

   Feliks Berdyszak trafia po zakończeniu wojny do Anglii, a następnie emigruje do Argentyny i osiedla się w mieście Berazategui. Pracuje jako modelarz w hucie szkła Rigolleau.

  Feliks Berdyszak: ,, Pewnej niedzieli poszedłem do parku. Usiadłem na ławeczce i myślałem, co mnie tam  czeka? Po kilku dniach mogłem rzezbić i modelować, gdyż poznałem miejscowych artystów.  Miałem także do czynienia z blokami szklanymi. Takimi o wadze 150 do 200 kilogramów. Siedziałem na jednym z nich, przyglądałem się cudownym refleksom i kolorom wywołanym przez odbicie promieni słonecznych i zadałem sobie pytanie: czyż to nie wspaniały  materiał na  rzezbę?”. Jak pomyślał, tak zrobił. Skonstruował  przyrząd, a raczej udoskonalił  elektryczny młotek z dłutami widiowymi, dołączając przemyślne urządzenie pozwalające skrapiać wodą miejsce, gdzie dłuto miało pracować. Po kilku dniach powstała pierwsza na swiecie w historii szkła rzezba zrealizowana techniką kucia.

   Była to ,,Maseczka” ( 1948 rok). Przez trzy lata Feliks Berdyszak pracuje bardzo intensywnie. Rzezbi, kuje we szkle. Jego prace spotykają się z entuzjastycznym przyjęciem. Powstają: popiersie generala San Martina, maska pośmiertna Chopina i jeszcze wiele szklanych arcydzieł sztuki.

  Fragment artykułu opublikowanego w Kulturze i Wiedzy( bez daty, Argentyna):,,Artystyczny debiut Feliksa Berdyszaka oczywiście o wiele lepiej, gdyby pokazana zostały jego rzezby kute w monolitycznych bryłach szkła, które ze względu na niestosowaną dotychczas technikę i możliwości dekoracyjne miały być główną atrakcja wystawy. Kategoryczny sprzeciw fabryki, w której Berdyszak pracuje, na wystawienie tych rzezb tłumaczyć można jedynie złą wolą i niechęcią i niechęcią ukazywania ogółowi osoby ich autora (…).”

   I tak już było trzydzieści dwa lata. Po prostu zakazano artyście tworzyć. Zresztą w jego dokumentach napisano zawód: robotnik. Dopiero po przejściu na emeryturę mógł pan Feliks pozwolić sobie na radość spełnienia i rzezbienia w szkle. Miał warsztat i pracował bardzo intensywnie.

  Fragment informacji z serwisu Krajowej Agencji Informacyjnej ( 26 września – 2 pazdziernika 1977 roku):,, Polski rzezbiarz Feliks Berdyszak, zamieszkały od trzydziestu lat w Argentynie, otrzymał ostatnio nowe wyrazy uznania dla swej sztuki ze strony władz miasta Berazategui, którego obywatelem jest od lipca 1947 roku. W początku sierpnia 1977 roku odsłonięto popiersie jednego z najbardziej zasłużonych prezydentów i działaczy społecznych Argentyny – Domingo Faustina Sarmiento        ( rządził w latach 1868 – 1974) wykonane przez Feliksa Berdyszaka.”.

  Pan Feliks kocha Polskę ponad wszystko. Mówił, że jest bardzo piękna. Nie ma w niej  tylko ani jednej rzezby wykutej w twardym szkle dłutem trzymanym w rękach złotych artysty Feliksa Berdyszaka. Może jednak zgodnie z treścią aneksu w Polsce/ na stałe jednak w Londynie znajduje się artystyczna rama wykonana przez mistrza Feliksa Berdyszaka- czyt. (...)Drugą, znaną do dzisiaj, wykonał prawdopodobnie sławny polski rzeźbiarz <Feliks Berdyszak>, żołnierz II Korpusu. Uwidocznił on w 4 rogach ramy fundatorów obrazu: 5 DP: 13 PP, 14 PP, 15 PP. Centralnie umieścił napis: “Bóg 1939 – 1941 Ojczyzna”, a u dołu: “Matko, ratuj nas”.(...)

*Aneks

   Do 1 września( 2019 r.) można oglądać w Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego w Białymstoku wyjątkową wystawę. Wystawa prezentuje obraz Matki Boskiej Tatiszczewskiej autorstwa białostoczanina Piotra Sawickiego, ze zbiorów Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie. Jej zwiedzanie rozpoczynamy od obejrzenia 15 min. filmu,,Obraz z wojennego szlaku" w reżyserii Beaty Hyży- Czołpińskiej, który przedstawia m. in. historię powstania obrazu.  W grudniu 1941 r. gen. Władysław Sikorski miał odwiedzić tworzącą się na terenie dawnego ZSRR Armię Polską, pod dowództwem Władysława Andersa. W programie wizyty zaplanowano msze polowe, a więc i przygotowanie ołtarzy. Na prośbę kapelana 15 Pułku Piechoty o. Tadeusza Walczaka SJ, białostoczanin, żołnierz 14 pułku “Wilków” kpr. Piotr Sawicki namalował obraz Matki Boskiej Tatiszczewskiej, będący kopią ikony Matki Bożej Ostrobramskiej.

                                                                                                                image

Lubię to! Skomentuj Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Kultura