„ Drogi towarzyszu, chociaż wy nie umierajcie!”

Członkowie biura politycznego bolszewickiej partii jeden po drugim zapadali na najróżniejsze choroby. Pierwszy zmarł Jakow Swierdłow. Od czasu przebytego w siedemnastym roku zapalenia mózgu Dzierżyński żył w stanie chorobliwej bezsenności, w silnym pobudzeniu mózgowym, z porażającym ciśnieniem myśli.

Bolszewicki program gospodarczy, nazwany później „komunizmem wojennym” opracował Jurij Łarin, „Saint-Just rewolucji rosyjskiej” , na wpół sparaliżowany, nękany ciągłym bólem. Do jego gabinetu w hotelu Metropol pielgrzymowali fantaści z całego kraju, każdy pomysł wart był roztrząsania, a czasem realizacji.

W maju 1921 roku Stalina zwaliło z nóg ropne zapalenie wyrostka robaczkowego. Operacja była niezmiernie trudna. Narkoza zbyt niebezpieczna dla osłabionego pacjenta, zastosowano więc znieczulenie miejscowe, w końcu z powodu bólu trzeba było przerwać operację i podać Stalinowi chloroform. Leżał potem nieprzytomny, straszliwie osłabiony, chudy, blady jak śmierć, niemal przezroczysty.

W grudniu 1921 roku Lenin poinformował biuro polityczne, że z powodu napadów bezsenności musi ograniczyć zakres swoich obowiązków. Ogarnęła go obojętność i apatia. Miewał wizje. Z początkiem maja 1922 roku dostał ataku paraliżu. Nie mógł chodzić, ani mówić. Lekarze gubili się w domysłach. Bucharin obejmował Trockiego i szlochał: „ Drogi towarzyszu, chociaż wy nie umierajcie !”