Formuła post-Radbruchowska

1. Punkt wyjścia: dlaczego formuła Radbrucha już nie działa

Formuła Radbrucha zakładała trzy rzeczy, które nie są już spełnione:

że prawo istnieje jako norma o określonej treści,

że zło ujawnia się w tej treści,

że istnieje zewnętrzne odniesienie (prawo naturalne), do którego można się odwołać.

W epoce operacyjności:

normy są semantycznie „umiarkowane”,

zło nie jest w tekście,

procedura nie stosuje prawa, lecz produkuje jego sens,

odniesienie do sprawiedliwości zostało strukturalnie wyparte.

Dlatego pytanie Radbrucha:

czy dana norma może być jeszcze prawem?

musi zostać zastąpione innym pytaniem:

czy dana struktura pozwala, aby sprawiedliwość w ogóle mogła się pojawić jako sens prawa?

2. Zmiana poziomu: z treści na architekturę

Radbruch operował kategorią ustawowego bezprawia (gesetzliches Unrecht).

My musimy operować kategorią niesprawiedliwości strukturalnej (iniustitia structurata).

To oznacza:

odejście od oceny norm,

przejście do oceny warunków możliwości normatywności.

3. Postać kanoniczna: formuła post-Radbruchowska

Formuła (wersja podstawowa)

Jeżeli architektura operacyjna prawa systemowo uniemożliwia rozpoznanie, artykulację lub realizację sprawiedliwości, to prawo traci swój sens normatywny, nawet jeśli zachowuje pełną formalną legalność.

To jest rdzeń.

4. Wersja rozwinięta (ściślejsza ontologicznie)

Prawo nie traci swojej normatywności dopiero wtedy, gdy ustanawia rażąco niesprawiedliwe normy, lecz już wtedy, gdy jego operacyjna struktura eliminuje możliwość pojawienia się sprawiedliwości jako relewantnego sensu normatywnego.

Różnica względem Radbrucha:

nie „zbyt niesprawiedliwe, by być prawem”,

lecz „zbyt operacyjne, by jeszcze wiedzieć, czym jest sprawiedliwość”.

5. Elementy konstytutywne formuły

Formuła post-Radbruchowska opiera się na czterech przesłankach:

(1) Sprawiedliwość jako możliwość, nie jako treść

Sprawiedliwość nie musi być zdefiniowana,

ale musi być możliwa do zaistnienia w systemie.

(2) Prawo jako architektura sensu

Prawo to nie zbiór norm, lecz system warunków oznaczalności.

(3) Procedura jako władza ontologiczna

Procedura decyduje,

co może zostać rozpoznane jako fakt, roszczenie, krzywda, odpowiedzialność.

(4) Zło jako efekt neutralności

Zło nie wynika z intencji,

lecz z neutralnej racjonalności, która nie widzi Innego.

6. Kontrast syntetyczny: Radbruch vs post-Radbruch

7. Status tej formuły

To nie jest:

norma prawna,

zasada interpretacyjna,

klauzula generalna.

To jest:

diagnoza ontologiczna,

kryterium krytyczne,

narzędzie rozpoznania granicy sensu prawa.

Dokładnie tak, jak formuła Radbrucha nie była przepisem, lecz granicą, tak formuła post-Radbruchowska jest granicą nowego typu.

8. Dlaczego nie ma „powrotu” do prawa naturalnego

Prawo naturalne zakładało:

bezpośrednią relację rozumu do dobra,

możliwość intuicyjnego rozpoznania niesprawiedliwości.

Operacyjność:

rozcina tę relację,

zastępuje ją procedurą,

neutralizuje etykę przez definicję i format.

Dlatego powrót do prawa naturalnego:

nie cofa operacyjności,

jest nieskuteczny strukturalnie.

Post-Radbruch nie przywraca źródła — on wskazuje, że źródło zostało utracone.

9. Formuła skrócona 

Prawo traci swój sens normatywny nie tylko wtedy, gdy ustanawia niesprawiedliwe normy, lecz już wtedy, gdy jego operacyjna struktura eliminuje możliwość pojawienia się sprawiedliwości jako sensu prawa.