Streszczenie
Artykuł przedstawia relację między jurysprudencją kwantową jako epistemologią prawa a ius operativum jako jego ontologią. Teza zasadnicza głosi, że nieoznaczoność sensu normy stanowi warunek poznawczy prawa, natomiast operacyjna stabilizacja tej nieoznaczoności stanowi jego strukturę bytową. Jurysprudencja kwantowa opisuje pole możliwości znaczenia normatywnego, podczas gdy ius operativum opisuje operację jego stabilizacji w decyzji prawnej. W konsekwencji prawo jawi się jako system operacyjnego domykania sensu w warunkach strukturalnej nieoznaczoności. Artykuł integruje teorię autopoiesis, klasyczną semantykę oraz teorię normy w celu sformułowania spójnej metateorii prawa nieoznaczonego.
Słowa kluczowe: jurysprudencja kwantowa, ius operativum, nieoznaczoność normatywna, ontologia prawa, epistemologia prawa
1. Wprowadzenie: dwa poziomy analizy prawa
Nowoczesna teoria prawa ujawnia, że sens normy nie jest w pełni określony przed jej zastosowaniem. Powstają dwa komplementarne pytania:
• pytanie epistemologiczne: dlaczego sens normy jest nieoznaczony,
• pytanie ontologiczne: czym jest prawo w warunkach tej nieoznaczoności.
Jurysprudencja kwantowa odpowiada na pierwsze pytanie.
Ius operativum odpowiada na drugie.
2. Jurysprudencja kwantowa jako epistemologia prawa
Jurysprudencja kwantowa opisuje nieoznaczoność sensu normy przed operacją decyzyjną.
Nieoznaczoność wynika z relacyjnej natury sensu, co po raz pierwszy w sposób systematyczny wykazał Gottlob Frege¹.
Sens normy zależy od:
• interpretacji,
• kontekstu,
• ustalenia faktów,
• struktury proceduralnej.
Norma nie posiada jednego, uprzednio określonego sensu operacyjnego.
Istnieje jako pole możliwości znaczeniowych.
3. Decyzja jako operacja redukcji nieoznaczoności
Decyzja prawna nie odkrywa sensu normy, lecz stabilizuje jedną z możliwych interpretacji.
Przed decyzją sens istnieje jako możliwość.
Po decyzji istnieje jako stabilizacja.
Nieoznaczoność nie jest błędem systemu.
Jest jego warunkiem poznawczym.
To stanowi epistemologiczny fundament prawa nieoznaczonego.
4. Ius operativum jako ontologia prawa
Jeżeli sens normy jest nieoznaczony przed operacją, powstaje pytanie ontologiczne:
czym prawo jest w swojej strukturze bytowej?
Odpowiedź daje koncepcja ius operativum.
Prawo istnieje jako operacja stabilizacji sensu normatywnego.
Norma nie jest pierwotnym bytem prawa.
Pierwotna jest operacja.
5. Autopoiesis jako ontologiczny fundament operacyjności
W teorii systemów Niklas Luhmann prawo reprodukuje się poprzez własne operacje².
Operacja jest jednostką ontologiczną systemu prawa.
Norma istnieje jako efekt operacji.
Nie jako jej przyczyna.
Prawo jest procesem stabilizacji sensu.
6. Relacja między nieoznaczonością a operacją
Jurysprudencja kwantowa i ius operativum opisują dwa poziomy tej samej struktury:
jurysprudencja kwantowa – nieoznaczoność sensu,
ius operativum – stabilizację sensu.
Nieoznaczoność jest warunkiem.
Operacja jest odpowiedzią.
Prawo istnieje jako stabilizacja nieoznaczoności.
7. Transformacja ontologii normy
Klasyczna teoria prawa zakładała, że norma jest pierwotnym bytem, co rozwijał Hans Kelsen³.
Model operacyjny odwraca tę relację.
Norma nie jest początkiem prawa.
Jest jego efektem.
Prawo nie jest strukturą norm.
Jest procesem stabilizacji sensu.
8. Granica operacyjnej ontologii
Operacyjna ontologia prawa nie eliminuje problemu sprawiedliwości.
Jak wskazywał Gustav Radbruch, prawo nie może całkowicie utracić odniesienia do sprawiedliwości⁴.
Sprawiedliwość pozostaje granicą operacyjnej stabilizacji.
Prawo istnieje między nieoznaczonością a stabilizacją.
9. Metateoretyczna synteza
Prawo nieoznaczone posiada podwójną strukturę:
epistemologiczną – nieoznaczoność sensu,
ontologiczną – operację stabilizacji sensu.
Prawo jest procesem, który stabilizuje własną nieoznaczoność.
10. Konkluzja
Synteza jurysprudencji kwantowej i ius operativum prowadzi do sformułowania nowej ontologii prawa:
Prawo istnieje jako operacja stabilizacji sensu normatywnego w warunkach jego strukturalnej nieoznaczoności.
Nieoznaczoność nie jest defektem prawa.
Jest jego fundamentem epistemologicznym.
Operacja nie jest narzędziem prawa.
Jest jego bytem.
Prawo nie jest normą.
Prawo jest operacją normatywnego sensu.
Przypisy
1. Gottlob Frege, Über Sinn und Bedeutung, 1892.
2. Niklas Luhmann, Das Recht der Gesellschaft, 1993.
3. Hans Kelsen, Reine Rechtslehre, 1934.
4. Gustav Radbruch, Gesetzliches Unrecht und übergesetzliches Recht, 1946.
Komentarze
Pokaż komentarze (4)