Lekcja historii (1)

„Każda armia ma w czasie wojny swoich bohaterów i swoje brzydkie czyny. Kłopot z NSZ polega na tym, że zagęszczenie negatywnych zjawisk było szczególnie duże, a ponadto nigdy żadna formacja akowska nie splamiła się współpracą z wrogiem. (…) Teraz ciśnie mi się pod pióro ostrzeżenie, że ten, który dziś głośno i publicznie gloryfikuje tradycje NSZ, jutro będzie głosował za częściowym ograniczeniem praw obywatelskich współrodaków, a pojutrze położy kamień węgielny pod pierwsze obozy reedukacji społecznej, zaś w pracy będą potrzebne metryki chrztu do czwartego pokolenia”

 

Aleksander Małachowski„Życie Warszawy” z 10 VIII 1992 r.

„Wszystko może się jeszcze zdarzyć”

„Działalność NSZ bez zmian. Wyraźna współpraca z Niemcami i plaga społeczeństwa na skutek stosowania rekwizycji . W dniu 22 października w czasie marszu NSZ przez m. Oleszno Niemcy ściągnęli posterunki. Rannych NSZ Niemcy proponują odstawić do szpitali niemieckich. Notowane są kontakty z gestapo”.

Meldunek sytuacyjny AK z dnia 2.01.1945 roku, podpisany przez płk „Mieczysława”

w: „Okręg Radomsko-Kielecki Armii Krajowej JODŁA”

 

Wojciech Borzobohaty.

Instytut Wydawniczy PAX. Warszawa 1984

 

Narodowe Siły Zbrojne formalnie powstały w dniu 20 września 1942 roku, a ich pierwszym Komendantem Głównym został płk Ignacy Oziewicz ps. „Czesław”. Jednak początek ich faktycznego formowania rozpoczął się od lipca 1942 roku tj. w okresie w którym doszło do rozłamu w Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) i Stronnictwie Narodowym na tle scalenia NOW z Armią Krajową. NSZ powstały z połączenia Organizacji Wojskowej Związek Jaszczurczy z tą częścią NOW, która nie podporządkowała się umowie scaleniowej z Armią Krajową. W skład NSZ weszły również mniejsze organizacje takie jak: Narodowo-Ludowa Organizacja Wojskowa, Polski Obóz Narodowo – Syndykalistyczny, Zakon Odrodzenia Polski, Zbrojne Pogotowie Narodu, Legion Unii Narodów Słowiańskich, Narodowa Konspiracja Niepodległościowa oraz część: Konfederacja Zbrojna, Organizacja Wojskowa „Wilki”, Bojowa Organizacja „Wschód”, Polska Organizacja Zbrojna, Polskie Wojska Unijne, Korpus Obrońców Polski, Załoga Partyzantów Wojskowych, Związek Kobiet Czynu, Młody Nurt. W skład NSZ weszła również część struktur AK.

Za pośrednictwem Tymczasowej Narodowej Rady Politycznej ideowe zwierzchnictwo nad NSZ sprawowała tzw. Grupa „Szańca”. Pomimo tego, że utworzenie NSZ zostało wrogo przyjęte przez przedstawicieli Delegatury Rządu na Kraj to wkrótce rozpoczęły się rozmowy na temat współpracy wojskowej pomiędzy AK i NSZ. Zostały one jednak przerwane w czerwcu 1943 roku, z powodu aresztowania przez Niemców Komendanta Głównego AK, gen. Stefana Roweckiego ps. „Grot” oraz Komendanta Głównego NSZ, płk Ignacego Oziewicza. Rozmowy scaleniowe zostały jednak wznowione na jesieni 1943 roku, a następnie przerwane w dniu 15 października 1943 roku. Jednocześnie nowy Komendant Główny AK, gen. Tadeusz Komorowski ps. „Bór” wyznaczył dzień 15 października 1943 roku jako ostateczny termin wejścia NSZ do AK. Żądanie to zostało jednak odrzucone przez Komendę Główną NSZ. Po dalszych pertraktacjach, dopiero w dniu 7 marca 1944 roku, doszło do podpisania umowy scaleniowej NSZ z AK. Po około półtora miesiąca doszło na tym tle do rozłamu w NSZ oraz rozwiązania Tymczasowej Rady Politycznej Narodu Polskiego i utworzenia w jej miejsce Rady Politycznej NSZ. W wyniku tego od początku czerwca 1944 roku część NSZ podporządkowała się Armii Krajowej, a część zachowała odrębność organizacyjną.

Od początku swojego istnienia NSZ miały wyraźnie antylewicowy charakter. W jednym z wydań „Szańca” czytamy „Czas ocknąć się i przystąpić do systematycznej likwidacji ośrodków dyspozycyjnych komuny. (…) PPR, GL i różni czerwoni partyzanci muszą zniknąć z powierzchni polskiej ziemi”. Natomiast wobec okupanta niemieckiego zalecano ograniczyć się do obrony własnej i to tylko „ w razie rażącej niesłuszności represji”.

Bratobójcze mordy zaczęły się w dniu 7 stycznia 1943 roku w Drzewicy, gdzie zabito 6 żołnierzy Gwardii Ludowej. NSZ wybijały całe oddziały GL i pacyfikowały wioski, których mieszkańcy sympatyzowali z lewicą. W kwietniu 1944 roku w Łysowodach i okolicy NSZ zamordowały 68 żołnierzy Gwardii Ludowej i członków Polskiej Partii Robotniczej. Gdy po odejściu oddziału NSZ ekshumowano tam zwłoki 37 zabitych, mieli oni połamane kończyny i wydłubane oczy. Najważniejszych działaczy lewicowych wydano w ręce gestapo. Zbrodni tych dokonywały oddziały podległe Hubertowi Jurze ps. „Tom”, który ściśle współpracował z szefem policji hitlerowskiej i gestapo w Radomiu, haupsturmfuhrerem SS Paulem Fuchsem oraz jego podwładnymi w innych miastach. Czarną kartą w historii NSZ jest kolaboracja tej organizacji z Niemcami. W lipcu 1943 roku „Szaniec” zalecał wstrzymanie działań wymierzonych w okupanta. „Niemcy przegrały wojnę, chwila ich nieuniknionej katastrofy zbliża się. (…) Dlatego też musimy się chwilowo powstrzymać od szerszej akcji przeciwko Niemcom, która by ułatwiała zadanie Armii Czerwonej”. Oddziały NSZ miały natomiast zająć się„oczyszczaniem terenów Polski ze stanowiących drugą okupację partyzanckich oddziałów i band komunistycznych”.

W powiecie włoszczowskim współpracę z okupantem nawiązał szef tamtejszego oddziału NSZ Władysław Kołaciński ps. „Żbik”. Niemiecka żandarmeria otrzymała zakaz zwalczania „Żbika” w zamian za pomoc w zwalczaniu komunistycznego podziemia. Dowódca miejscowej żandarmerii kpt Puste dostarczał nawet NSZ-owcom broń, amunicję, żywność i odzież.W lutym 1944 roku generał SS i dowódca sił bezpieczeństwa w Generalnej Guberni, Walter Bierkamp, osiągnięte sukcesy w walce z podziemiem przypisywał współpracy z NSZ, twierdząc, że „Przyczyną wielu morderstw, dokonanych na całym szeregu Polaków, nie była ich praca dla Niemców, lecz przekonania polityczne. Ten stan rzeczy wykorzystuje się oszczędzając niemiecką krew. Do walki z bandami używa się band”.

Prawie modelowym przykładem współpracy NSZ z Niemcami było okrążenie we wrześniu 1944 roku przez Brygadę Świętokrzyską NSZ ii niemieckie jednostki policyjne koło wsi Rząbiec w Powiecie Włoszczowskim, oddziału Armii Ludowej im. Bartosza Głowackiego i oddziału partyzantów radzieckich, dowodzonych przez Iwana Karawajewa. W wyniku walki partyzanci polscy ponieśli dotkliwe straty, wielu partyzantów radzieckich dostało się do niewoli. Spośród nich NSZ-owcy zamordowali 67, a innych przekazali Niemcom.

W Częstochowie Paul Fuchs uzgodnił zasady współpracy w walce z lewicowym podziemiem. W wyniku tego NSZ otrzymał od hitlerowców willę przy ul. Jasnogórskiej 25, gdzie mieściło się „więzienie” dla ujętych żołnierzy AL i członków PPR. Wszystko to funkcjonowało pod przykrywką niemieckiej firmy budowlanej..

Wypada też przedstawić, choć pobieżnie, „wyczyny” Brygady Świętokrzyskiej NSZ podczas pobytu na Ziemi Radomszczańskiej. Otóż formacja ta do Powiatu Radomszczańskiego przybyła w drugiej połowie października 1944 roku. Według sprawozdania Delegatury Rządu za okres 1 października 1944 roku do 20 grudnia 1944 roku „przy przeprawie oddziałów NSZ przez Pilicę Niemcy wycofali uprzednio posterunki mostowe Wehrmachtu”. Do głównych „osiągnięć” Brygady Świętokrzyskiej NSZ, liczącej ponad 1000 ludzi, należy:

- zamordowanie dowódcy batalionu w III Brygadzie AL, por. Bronisława Stachowskiego ps. „Kwiatek”,

- zamordowanie oficera operacyjnego sztabu III Brygady AL, por. Henryka Stefaniaka,

- zamordowanie żołnierza AL., kpr „Zawieruchy”,

- zamordowanie żołnierza AL sierż. Słomczyńskiego ps. „Dąbek,”

Łącznie zamęczono lub rozstrzelano około 30 osób, wiele uprowadzono i torturowano, obrabowano wiele domostw i gospodarstw. W pierwszej połowie grudnia 1944 roku Brygada opuściła Powiat Radomszczański.

W styczniu 1945 roku Brygada Świętokrzyska NSZ w towarzystwie oficerów łącznikowych SS ( w tym Fuchsa ) i Wehrmachtu, korzystając ze wsparcia logistycznego wojsk niemieckich, ewakuowała się na zachód i dotarła aż do Czech. Z wojskami niemieckimi uciekł również personel NSZ, który wcześniej, pod ochroną władz hitlerowskich, zainstalował się w Częstochowie i dokonywał krwawej rozprawy z przeciwnikami politycznymi.