110 obserwujących
621 notek
1322k odsłony
6866 odsłon

Dlaczego w książce „Dalej jest noc” nie ma 10. rozdziału

Wykop Skomentuj50

W kwietniu 2018 roku ukazała się książka pt. „DALEJ JEST NOC. Losy Żydów w wybranych powiatach okupowanej Polski” (red. Barbara Engelking, Jan Grabowski), będąca podsumowaniem kilkuletniego projektu badawczego: „Strategie przetrwania Żydów podczas okupacji w Generalnym Gubernatorstwie, 1942-1945. Studium wybranych powiatów”, realizowanego przez Centrum Badań nad Zagładą Żydów, a finansowanego w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki” w latach 2014-2017.  

Redaktorami książki są Barbara Engelking i Jan Grabowski, badacze związani z Centrum Badań nad Zagładą Żydów, działającym przy Instytucie Socjologii i Filozofii Polskiej Akademii Nauk. W dwóch tomach książki zebrano dziewięć artykułów monograficznych (rozdziałów) prezentujących losy Żydów podczas WW II w wybranych „powiatach” okupowanej Polski. Autorami poszczególnych rozdziałów są:

Barbara Engelking (powiat bielski), Alina Skibińska (powiat biłgorajski), Jan Grabowski (powiat węgrowski), Jean-Charles Szurek (powiat łukowski), Anna Zapalec (powiat złoczowski), Dariusz Libionka (powiat miechowski), Karolina Panz (powiat nowotarski), Tomasz Frydel (powiat dębicki), Dagmara Swałtek-Niewińska (powiat bocheński).

Barbara Engelking i Jan Grabowski napisali też Wstęp do książki, w którym czytamy m.in.:

[…] We wszystkich zbadanych przez nas powiatach najwięcej Żydów szukało pomocy nie w miasteczkach, ale w pobliskich wsiach – w domach swoich sąsiadów. Możliwość przetrwania w ogromnym stopniu zależała od chęci pomocy tychże sąsiadów - chrześcijan, od tego, czy byli w stanie przełamać strach wobec zagrożenia, jakie stanowili dla wspólnoty wiejskiej ukrywający się Żydzi. Nie sprzyjały temu obowiązujące normy grupowe, obecny wszędzie antysemityzm ani mechanizmy konformizmu społecznego. Tym bardziej podziwiać należy tych, którzy potrafili przeciwstawić się nie tylko niemieckim przepisom prawnym, lecz także pisanym i niepisanym regułom życia grupowego.

Wymowa liczb jest nieubłagana: dwóch spośród każdych trzech Żydów poszukujących ratunku – zginęło. Zamieszczone w tomach opracowania dostarczają dowodów wskazujących na znaczną – i większą, aniżeli się to dotychczas wydawało – skalę uczestnictwa Polaków w wyniszczeniu żydowskich współobywateli.[…]

Barbara Engelking i Jan Grabowski planowali jeszcze rozdział dziesiąty, dotyczący powiatu bielskiego na Śląsku. Opracowania tego rozdziału podjął się dr Jacek Proszyk, badacz dziejów Żydów na Śląsku Cieszyńskim, autor rozprawy doktorskiej „Pomiędzy ortodoksją, haskalą a syjonizmem. Przemiany społeczne i religijne w żydowskich gminach wyznaniowych w Bielsku i Białej Krakowskiej w latach 1918-1939”. Jacek Proszyk jednak zrezygnował z udziału w projekcie, uznając, że rzetelne przeprowadzenie badań, jakich od niego oczekiwano, nie jest możliwe w przewidzianym na to czasie. Jego zdaniem, napisanie tego rozdziału wiązało się z wykonaniem ogromnej pracy archiwalnej. Wymagało nie tylko dotarcia do źródeł, ale też ich zweryfikowania. W rozmowie z Robertem Bogdański (redaktor naczelny anglojęzycznego kanału Telewizji Polskiej) przeprowadzonej w maju br. Jacek Proszyk mówił:

„Sam tekst rozdziału dotyczącego strategii przetrwania Żydów na terenie powiatu bielskiego, śląskiego, był gotowy. Ale wszyscy autorzy zostali poproszeni o zrobienie tabelki, w której znajdowałyby się dane statystyczne. W tej tabelce miała być dość twarda informacja: ilu Żydów mieszkało na danym terenie przed wojną (albo przed likwidacją getta), ilu ich przeżyło i w jaki sposób przeżyli – ilu zostało wyzwolonych z obozów, ilu przetrwało w ukryciu, ilu znalazło się na wschodzie i wróciło z Armią Czerwoną, ilu żyło na fałszywych papierach itp. […]trzeba było wykazać konkretne liczby oddające, w jakich warunkach czy okolicznościach ci Żydzi przetrwali. […]”

Jacek Proszyk postanowił nie oddawać pracy zawierającej niezweryfikowane dane źródłowe. Szczegółowe motywy tej decyzji przedstawił na swoim blogu: 

„W październiku 2015 roku dostałem zaproszenie do wzięcia udziału w projekcie pt. „Strategie przetrwania Żydów podczas okupacji w Generalnym Gubernatorstwie, 1942-1945”. Włączyłem się do pracy jako ostatni, gdy już reszta autorów była mocno zaawansowana w badaniach. Pewien problem sprawiał tez powiat, którym miałem się zajmować. Landkreis Bielitz, Ost-Oberschlesien (dzisiejsze Bielsko-Biała wraz z Oświęcimiem, Kętami, Andrychowem i Wadowicami) zostało włączone do III Rzeszy i nie było częścią Generalnego Gubernatorstwa. Jednak ze względu na fakt, że przed 1939 teren ten był częścią II Rzeczpospolitej oraz na jego obszarze leży KL Auschwitz-Birkenau był ciekawy do badań i włączenia do projektu.

Wykop Skomentuj50
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura