127 obserwujących
731 notek
1702k odsłony
  5606   5

Kto przejął żydowski majątek? Cz. II. PRL

21 lipca 1944 r. w Moskwie, moskiewscy patrioci z nadzorowanego przez Wandę Wasilewską Związku Patriotów Polskich proklamowali powstanie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Następnego dnia po ukonstytuowaniu się PKWN wydał manifest, który miał stanowić podstawę prawną polskiego państwa pod rządami komunistycznymi. W manifeście znajdował się m.in. zapis dotyczący mniejszości żydowskiej:„Żydom po bestialsku tępionym przez okupanta zapewniona zostanie odbudowa ich egzystencji oraz prawne i faktyczne równouprawnienie”. 

Do realizowania tej deklaracji PKWN przystąpił bezzwłocznie, bowiem już 8 sierpnia 1944 r. przy Prezydium PKWN powołany został Referat ds. Pomocy Ludności Żydowskiej, którego kierownikiem mianowany został przedwojenny lubelski działacz samorządowy Szlomo Herszenhorn (z partii Bund). Udzielana przez Referat pomoc miała różne formy: rozdawano żywność, ubrania, interweniowano w celu przydziału kwater i przyjmowania do szpitali, roztaczano opiekę nad sierotami, udzielano porad prawnych, rejestrowano ocalonych oraz zbierano ich relacje o czasach wojny.

W PKWN ważną rolę odgrywał dr Emil Sommerstein, przedwojenny poseł i działacz syjonistyczny z partii Icchud, (od 1913 roku na liście adwokatów we Lwowie, gdzie prowadził własną kancelarię). W 1939 roku został aresztowany przez NKWD i wywieziony w głąb Związku Sowieckiego. W wyniku starań Wandy Wasilewskiej został zwolniony z łagru na początku 1944 r. i od kwietnia 1944 r. był szefem Biura Prawnego w Zarządzie Głównym Związku Patriotów Polskich. Od 25 lipca 1944 r. był członkiem Krajowej Rady Narodowej, w sierpniu uczestniczył w składzie Komisji dla zbadania zbrodni hitlerowskich w obozie koncentracyjnym na Majdanku. W październiku 1944 r. współorganizował Centralny Komitet Żydów w Polsce. Ponadto odegrał ważną rolę w repatriacji ze Związku Sowieckiego 140 tysięcy Żydów, obywateli RP.

W PKWN dr Emil Sommerstein współtworzył projekt reformy rolnej i był kierownikiem Resortu Odszkodowań Wojennych. Icchak Cukierman w swoich wspomnieniach tak ocenił jego powojenną karierę polityczną:

Był im [komunistom] potrzebny, bo chcieli zaprezentować się światu jako rząd, w którym zasiada również syjonista. Musieli przecież liczyć się ze Stanami Zjednoczonymi i żydowską opinią publiczną na świecie. Sommerstein zdawał sobie z tego wszystkiego sprawę, pogodził się z tym i postanowił wywiązać się jak najlepiej z powierzonych mu obowiązków, tak mi powiedział i teraz zajmuje się bardzo ważnymi sprawami: repatriacją i reparacjami, jako że już wówczas trzeba było zacząć obliczać odszkodowania przysługujące Żydom.

Ze względu na niezgodność ochrony własności prywatnej z doktryną systemu komunistycznego, PKWN wydał szereg aktów prawnych o charakterze ekspropriacyjnym:

• dekret z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

• dekret z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa lasów

• dekret z 3 stycznia 1946 o przejęciu na własność Skarbu Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

Jednocześnie w jednym ze swych pierwszych rozporządzeń PKWN  unieważnił niemieckie akty prawne dotyczące konfiskaty i wywłaszczenia polskiego i żydowskiego mienia. Wydane zostały akty prawne, które nie miały charakteru nacjonalizacyjnego, ale przeciwnie – określały zasady i tryb odzyskiwania majątków utraconych przez ich posiadaczy w okresie wojny i nie odzyskanych po jej zakończeniu. Celem przygotowania tych aktów prawnych było zabezpieczenie mienia przez grabieżą i wandalizmem, ale także uprzywilejowanie tej grupy obywateli, która te majątki utraciła. Znaczną część tej grupy stanowili obywatele polscy pochodzenia żydowskiego.

Pierwszym aktem prawnym regulującym sprawę majątków opuszczonych był dekret z 2 marca 1945 r. o majątkach opuszczonych i porzuconych, który po dwóch miesiącach został zastąpiony ustawą o tym samym tytule („Ustawa z 6 maja 1945 r. o majątkach opuszczonych i porzuconych”, Dz.U. nr 17, poz. 94 z 1945 r.)

Oba wymienione akty prawne zawierały definicję mienia opuszczonego:

 „Wszelki majątek ruchomy lub nieruchomy, który w związku z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r. nie znajduje się w posiadaniu właściciela, jego prawnych następców lub osób prawa ich reprezentujących jest majątkiem opuszczonym w rozumieniu niniejszej ustawy.”

Zgodnie z art. 3 dekretu (powtórzonym później jako art. 3 ustawy) „Nieważne są wszelkie umowy w przedmiocie majątku opuszczonego zawarte z byłymi władzami okupacyjnymi lub instytucjami i osobami działającymi z ramienia tych władz”. A nabywca takiego majątku został uznany za „posiadacza złej wiary” z określonymi skutkami prawnymi z tego wynikającymi („nie ma prawa do żądania zwrotu poniesionych nakładów, choćby przez to wartość substancji majątkowej wzrosła”).

Lubię to! Skomentuj41 Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Kultura