Fragmenty wywiadu z Adamem Krzyżanowskim - ekonomistą, teoretykiem polskiego libertarianizmu, profesorem i prorektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezesem Polskiej Akademii Umiejętności, posłem na Sejm II RP II i III kadencji, a po wojnie członkiem tzw. Krajowej Rady Narodowej oraz posłem na Sejm Ustawodawczy (sfałszowane wybory 1947).
"(...) Siła ekonomiczna jest nadal niezbędnym współczynnikem siły politycznej i militarnej. Jest rzeczą jasną, że każdy kryzys gospodarczy odbiłby się niezwłocznie na naszej pozycji politycznej w świecie. Jest to zresztą karta, którą pragną grać ci, którzy, sami znajdując się na brzegu zmiany, oczekują, że trudności gospodarcze wyczerpią Polskę i zmuszą ją do ustępliwości. Toteż zwróciliśmy się, jak to uczyniliśmy już parokrotnie, do "Doktora Koniunktury" Rektora Adama Krzyżanowskiego z prośbą o miarodajne i autorytatywne wypowiedzenie się w sprawie rozwoju sytuacji gospodarczej w najbliższej przyszłości. Jego wypowiedzi są tym godniejsze uwagi i posłuchu, że, jak to czytelnicy doskonale pamiętają, jego poprzednie przepowiednie, pełne zawsze umiaru i spokoju stale się sprawdzały.
- W dzisiejszych czasach - powiada Rektor, witając nas, jak zawsze, uprzejmie i serdecznie - głos winni zabierać politycy i wojskowi; z natury rzeczy, ekonomiści są miarodajni dla bardziej pokojowych okresów. Jeśli jednak nie odmawiam zaproszeniu "Polityki" do wypowiedzenia się w sprawie przyszłej koniunktury, to m.in. dlatego, że nie wydaje mi się, by wojna była nieunikniona, czy tym bardziej, by była sprawą najbliższej przyszłości. Fakt, że ostatni incydent w Gdańsku został stłumiony i nie doprowadził do dalszego napięcia sytuacji, że przeciwnie z Berlina zdaje się wiać wiatr w kierunku chwilowego przynajmniej odprężenia - wszystko to wskazuje, że zwolennicy awantur zdają sobie sprawę zarówno ze zwartości i stanowczości Polski, jak i z kolosalnej przewagi "koalicji pokoju", która co dzień się rozrasta i potężnieje. Wobec możliwości, że wojna europejska może być odroczona o szereg lat, zagadnienia ekonomiczne muszą ulec ponownemu zbadaniu: zamiast środków dorywczych, jedynie właściwych w chwilach, gdy niebezpieczeństwo wisi na karku pewne "planowanie" na dłuższą metę, że użyję modnego dziś terminu, staje się wskazane, i to zarówno w postępowaniu władz, jak i osób prywatnych. Zacznę od tego co powinny robić te drugie. Wszak od ich zachowania zależy w głównej mierze przebieg koniunktury.
W chwili obecnej przebieg koniunktury charakteryzują głównie następujące fakty (mówię o faktach niekorzystnych): primo - wstrzymywanie się przez publiczność w dość znacznych rozmiarach od zakupów; secundo - wycofywanie wkładów i zamiana ich na banknoty w celach tezauracyjnych. Te dwa czynniki powodują ciasnotę na rynku pieniężnym i pewien zastój w obrotach, pomimo pobudek, które idą na całe nasze gospodarstwo od intensywnej rozbudowy naszych zbrojeń, która, rzecz jasna musi być i będzie dalej kontynuowana. (...)
Być może, że obecny wyścig zbrojeń doprowadzi do światowego kryzysu, nie jest to jednak niebezpieczeństwo bliskie, tym mniej bezpośrednie. Przedtem będziemy mieli niewątpliwie dłuższy okres ożywienia. Zwracam uwagę, że w ostatnich dniach w Anglii, której wpływ na naszą koniunkturę w obecnej sytuacji, ze zrozumiałych a tak szczęśliwych względów (wiarołomne gwarancje brytyjskie - przyp.mój), szczególnie silnie wzrósł i wzrastać będzie, nastąpił tzw. "place boom", wyrażający się w silnym wzroście kursów i obrotów na giełdach, zarówno pieniężnych jak i surowcowych. (...) Wszystko bowiem wskazuje, że rok bieżący będzie rokiem silnego ożywienia gospodarczego. (...)
Polskę w roku 1939 oczekuje na pewno nie kryzys i załamanie ale przeciwnie okres boomu i dużego ożywienia.
Redakcja "Polityki dziękując serdecznie znakomitemu uczonemu za Jego tak pouczające i pokrzepiające wywody, może tylko wyrazić nadzieję, że poglądy prof. Adama Krzyżanowskiego dotrą do najszerszych warstw naszego społeczeństwa, wpływając zbawiennie na jego nastawienie, a tak samo, jak tyle razy poprzednio, znajdą należny oddźwięk w kołach miarodajnych.
"Polityka", nr 190, czerwiec 1939
za: "Klasyka wywiadu polskiego", wyd. Fronda 2010
Tymczasem w ostatnim miesiącu trzeciego kwartału....
***
A miało być tak pięknie:
Komentarze
Pokaż komentarze (1)