Westybul na I piętrze w gmachu Politechniki Lwowskiej, na którym odbył się wiec zorganizowany przez sowietów na początku października 1939, tam przedstawił się "komisarz Politechniki" - ppłk. Jusimow z Zarządu Politycznego Armii Czerwonej
(zdjęcie: Narodowe Archiwum Cyfrowe)
"Następnie komisarz Jusimow zorganizował "likwidacyjne zebranie" Bratniej Pomocy, które odbyło się między 15 a 20 X 1939 r. Większość obecnych na sali stanowili Żydzi; Ukraińców i Polaków było mało; tzw. likwidacja odbywała się w niezgodzie ze statutem, gdyż dokonywali jej nieczłonkowie.
Na sali orkiestra wojskowa grała marsze; nie wiedziano wtedy, że były to mundury NKWD. Za katedrą zasiadła grupa 6-8 osób, a wśród nich jako zagajający Żyd rosyjski w skórzanej kurtce i skórzanym kaszkiecie, którego nie zdjął w czasie zebrania. Przedstawił się jako "komisarz Politechniki". Był to właśnie tow. Jusimow, ppłk z zarządu politycznego Armii Czerwonej. Przemawiał po rosyjsku, wykazując, że teraz po upadku "jaśniepańskiej Polski" należy zlikwidować jej nadbudowę, tj. organizację studencką powołaną do gnębienia ludu pracującego; za to wszystko, co było, odpowiedzialni są członkowie kierownictwa tej organizacji, którzy znajdują się na tej sali.
Jako drugi wystąpił Jan Krasicki, już wtedy II sekretarz Miejskiej Organizacji Komsomołu. Odegrał on tutaj rolę prowokatora do zaplanowanego ludobójstwa. Z przemówienia tego pamiętam charakterystyczny fragment, gdy Krasicki, omawiając działalność antysemicką i prześladowanie Żydów, użył słowa "Żyd". Wtedy komisarz Jusimow zerwał się oburzony, wykrzykując po rosyjsku, że nie wolno (nielzia) używać słowa "Żyd", bo to jest słowo obraźliwe, tylko należy używać słowa "Jewriej". Krasicki usiłował wytłumaczyć, że w języku polskim nie ma słowa "Jewriej", tylko słowo "Żyd". Gdy Krasicki ponownie użył słowa "Żyd", komisarz znów zerwał się z miejsca zwymyślał go grożąc pięścią i nakazując używać słowa "Jewriej". Słowo "Żyd" w tym czasie oznaczało w języku rosyjskim syjonistę, a więc faszystę. Po chwili Krasicki przemawiał dalej, używając teraz nowego słowa z języka polskiego - "Izraelita", co już nie wzbudziło protestów. Następni mówcy - komuniści żydowscy - stwierdzili, że na sali są obecni działacze organizacji antysemickich. Komisarz polecił ich wskazać. Wyciągnięci przemocą z miejsc i bici, doprowadzeni zostali do mównicy, aby się tłumaczyli. Tam zostali znowu pobici i skopani, wreszcie wywleczeni przez członków orkiestry w mundurach na korytarz. W czasie, gdy orkiestra znów grała, usłyszałem wyraźnie strzały na korytarzu. Po zebraniu otworzono drzwi sali; wszyscy musieli przechodzić przez korytarz, a tam za ławkami w kałużach krwi leżeli nieruchomo wyprowadzeni uprzednio studenci.
Oto nazwiska ofiar, które udało się ustalić: Ludwik Płaczek, stud. IV roku, kierownik I DT, członek Korporacji "Scythia"; Jan Płończak, stud. III roku, członek wydziału "Bratniaka", również należący do korporacji "Scythia"; Henryk Różakolski, stud. IV roku, pochodzący z Wielkopolski"
(fragment art. Zbysława Popławskiego "Stanisław Rogowski - poeta Polski Walczącej" w: Rocznik Lwowski 1997-98; za: Glaukopis nr 5-6, 2007)
------------
Legitymacja członka Bratniej Pomocy UW, 1929 r.
(muzeum.warszawa1939.pl)
BRATNIA POMOC, zwana też Towarzystwami Bratniej Pomocy Studentów, pot. Bratniak, samopomocowa organizacja studencka; pierwsze Bratnie Pomoce w Polsce powstały 1859 przy UJ i 1889 przy UW w celu niesienia pomocy finansowej dla niezamożnych studentów, prowadzenia działalności oświatowej wśród ludności miejskiej i wiejskiej. Zajmowały się także przydzielaniem miejsc w akademikach, prowadzeniem tanich stołówek, pośrednictwem w uzyskiwaniu dorywczych prac zarobkowych, niektóre z Bratnich Pomocy prowadziły także działalność wydawniczą itd. Dzięki zdobytemu autorytetowi, także u władz uczelni, spełniały rolę szerokiej reprezentacji ogółu akademików, często stając w obronie praw studentów. (muzeum.warszawa1939.pl)
Komentarze
Pokaż komentarze